Кўчмас мулк фаолияти тўғрисидаги қонун кучга киргандан кейин кўчмас мулк брокерлари билан нима бўлади?
Ко'чмас мулк фаолияти то'г'рисидаги қонун кучга киргандан кейин ко'чмас мулк брокерлари учун нималар о'згаради?
Ко'чмас мулк брокерлари - ко'п йиллар давомида ко'чмас мулк бозорида расмий шартномалар, сертификатлар ёки бирон бир ёзув юритмасдан брокерлик хизматларини ко'рсатиб келган шахслар - янги "Ко'чмас мулк фаолияти то'г'рисида"ги қонун кучга киргандан со'нг дарҳол ё'қ бо'либ кетмайди.
Бу хулосага Олий Мажлис, О'зЛиДеП, Адлия вазирлиги, Давлат активларини бошқариш агентлиги (САМА) ва Риелторлар палатаси вакиллари бозор иштирокчиларига янги тартибга солишнинг амалий жиҳатларини тушунтирган ҳолда Тошкентда бо'либ о'тган йиг'илишда эришилди.
Ко'чмас мулк брокерларининг келажаги масаласи йиг'илиш иштирокчиларидан бири томонидан ко'тарилди, у қонун кучга киргандан кейин ушбу тоифадаги мутахассислар билан нима бо'лишини со'ради.
Агентлик вакили ко'чмас мулк брокерлари бозорда мавжудлигини ва бир мунча вақт фаолият юритишда давом этишини тан олди.
"Буни ҳамма ко'ради, ҳамма билади", деб та'кидлади у.
Унинг со'зларига ко'ра, ба'зи битимлар муқаррар равишда расмий тизимдан ташқарида амалга оширилади ва сертификатланган риелторлар орқали ушбу сегментнинг то'лиқ расмийлаштирилиши аста-секин содир бо'лади.
Шунинг учун янги қонун риелторларнинг бозордан дарҳол ё'қ бо'либ кетишини ко'зда тутмайди. Бироқ, йиг'илишда уларни норасмий сектордан дарҳол олиб ташлашнинг аниқ механизми ко'рсатилмаган.
Кимлар мажбурий сертификатлашдан о'тиши керак?
Бир ко'чмас мулк ташкилотининг раҳбари йирик агентликнинг штат тузилмасига мисол келтирди: 300 нафар ходимдан тахминан 30-40 нафари мижозлар ва битимлар билан бевосита ишлайди, яна 10 га яқини ма'мурий функцияларни бажаради. У бундай ҳолатда қайси ходимлар сертификатланиши кераклиги ҳақида со'ради.
АУГА вакили ҳозирда касблар таснифи ишлаб чиқилаётганини хабар қилди. Унда риелтор лавозими, шунингдек, тегишли лавозимлар алоҳида белгиланади. Агентликлар о'з ходимларини шакллантиришда ушбу ҳужжатга амал қилишади. Таснифлаш қайси лавозимлар сертификатлашни талаб қилишини ва қайсилари сертификатланмаслигини аниқлаши керак.
Иштирокчилар шунингдек, агентлик ходими расман риелтор эмас, балки менежер деб аталадиган вазиятни муҳокама қилишди.
АУГА вакили, агар ходим риелтор унвонига эга бо'лса, улар сертификатланган бо'лиши кераклигини тушунтирди. Агар улар расман менежер бо'лса, улар брокерлик хизматлари учун шартномалар имзолашга ваколатли эмаслар.
"Директор сифатида сиз улар учун жавобгарсиз. Улар ко'чмас мулк фаолияти билан шуг'улланишга ваколатли эмаслар; улар ёрдамчи", деб тушунтирди агентлик вакили.
Бироқ, унвоннинг расмий о'згариши етарли эмас. Агар ходим аслида ко'п миқдордаги мижозлар билан ишласа ва о'зини ко'чмас мулк агенти сифатида реклама қилса, улар ҳали ҳам тегишли унвонни олишлари керак. Унвон қонуний талабларни четлаб о'тиш учун ишлатилмаслиги керак.
Аслида, бу брокерлар билан бир хил масала, фақат бошқа нуқтаи назардан: қонун расмий ко'чмас мулк фаолияти ва тегишли унвонсиз брокерлик хизматларини амалда ко'рсатиш о'ртасида аниқ чегарани белгилашга интилади. Бироқ, йиг'илиш иштирокчилари ушбу чегара риелтор ёки агентлик ходими сифатида ро'йхатдан о'тмаган мустақил брокерларга қандай қо'лланилиши ҳақидаги саволга аниқ жавоб олишмади.
Риелторнинг мақоми қандай текширилади?
Алоҳида саволлар то'плами профессионал мақомни тасдиқлаш механизмига тегишли эди. Келажакда ушбу механизм сертификатланган риелтор мақоми текширилишини та'минлаши ва шу билан мижозлар учун унинг қийматини ошириши керак.
Ко'чмас мулк мутахассисларини тайёрлашга ихтисослашган о'қув академиясининг бош директори Элена Костюк, о'қитиш ва сертификатлашдан со'нг мутахассис ягона реестрдаги ма'лумотларини мустақил равишда текшира оладими ва уларнинг ҳозирги профессионал мақоми қандай тасдиқланишини со'ради.
Адлия вазирлиги вакилларининг хабар беришича, ҳозирда ягона реестрга ма'лумот киритиш учун давлат хизмати стандарти ишлаб чиқилмоқда.
Ҳужжат давлат ташкилотлари, жумладан, риелторлар, ко'чмас мулк ташкилотлари, агентлар ва профессионал уюшмалар билан муҳокама қилиниши режалаштирилган.
Реестрнинг о'зи давлат хизматлари веб-сайтида 24/7 очиқ ва кириш мумкин бо'лади. Бу ҳар кимга исталган мутахассиснинг мақомини мустақил равишда текшириш имконини беради.
Иштирокчилар шунингдек, малака сертификати муддати тугагандан кейин нима бо'лишини ва бу даврий қайта тайёрлаш талаби билан қандай бог'лиқлигини со'рашди. Департамент вакили қайта тайёрлаш о'қув марказларида о'тказилишини ва тегишли муддат сертификат олинган пайтдан бошлаб ҳисобланишини тасдиқлади.
Нима учун янги қонун керак
Йиг'илиш бошида О'зЛиДеП вакили ислоҳот зарурлигини тушунтирди. Унинг со'зларига ко'ра, ко'чмас мулк фаолияти то'г'рисидаги аввалги қонун анча олдин қабул қилинган, эскирган ва энди замонавий бозор шароитларига мос келмайдиган. Шунинг учун янги ҳужжат ишлаб чиқилди.
Йиг'илиш иштирокчиларининг фикрига ко'ра, айнан шу ерда ко'плаб амалий масалалар юзага келади. Бозор қайси ходимларни сертификатлаш кераклигини, турли лавозимларга эга мутахассислар қандай ваколатларга эга бо'лишини, риелтор мақоми қандай тасдиқланишини ва янги талаблар ко'чмас мулк бозорида йиллар давомида расмий мақомсиз ишлаган одамларга қандай та'сир қилишини аниқлаши керак бо'лади.
Асосий саволлардан бири - қонун кучга киргандан кейин мустақил брокерлар билан нима бо'лади - жавобсиз қолмоқда. Бозор вакиллари то'лиқ расмий моделга о'тиш вақт талаб қилишини тан олишади.
О'збекистон рейтинг тизими ва ягона хизмат ко'рсатиш стандартларига эга риелторларнинг очиқ реестрини яратмоқда. У Realting.uz платформасида мавжуд бо'лади. Барча бозор иштирокчилари о'ртасида ишончли ва ҳалол муносабатларни ривожлантиришга қаратилган ахлоқ кодекси ва ҳужжат шаблонлари ҳам тасдиқланади.