Риелторлар янги сертификатлаш қонунида мумкин бўлган бўшлиқни топдилар.
Риелторлар янги сертификатлаш қонунида потенциал бо'шлиқни аниқладилар.
"Ко'чмас мулк фаолияти то'г'рисида"ги янги қонун сертификатлаш талабларини четлаб о'тиш имкониятларини яратиши мумкин, чунки Тошкентдаги ко'чмас мулк бозори иштирокчилари воситачилик хизматларини ахборот ва консалтинг хизматлари сифатида белгилаш имкониятини ко'рсатдилар. Давлат активларини бошқариш агентлиги (САМА) вакиллари муаммони тан олишди, аммо янги саноат стандартлари ишлаб чиқилгандан со'нг риелторлар ва агентларнинг ваколатларини аниқ белгилаш мумкинлигини та'кидладилар.
Бу масала 21-август куни Тошкентда бо'либ о'тган йиг'илишда ко'тарилди, унда Олий Мажлис, О'зЛиДеП, Адлия вазирлиги, САМА ва Риелторлар палатаси вакиллари бозор мутахассисларига янги қонун қоидаларини тушунтирдилар.
Муҳокама "риелтор" ва "ко'чмас мулк агенти" о'ртасидаги мақомдаги фарқ туфайли юзага келди. Қонунга ко'ра, риелтор - бу малака сертификатига эга бо'лган жисмоний шахс, агент эса белгиланган тартибда ко'чмас мулк фаолиятини амалга оширувчи якка тартибдаги тадбиркор ёки о'зини о'зи иш билан та'минлаган шахс бо'лиши мумкин.
Учрашув иштирокчиларидан бири, Тошкент шаҳрида жойлашган ко'чмас мулк компаниясининг бош директори, ушбу со'з давлат имтиҳонини топшириш ва малака сертификатини олишдан озод қилиш ва бунинг о'рнига якка тартибдаги тадбиркор сифатида ро'йхатдан о'тиш имконини беришини та'кидлади.
АУГА вакили бу талқинга қо'шилмади ва ко'чмас мулк агентининг имкониятлари сезиларли даражада чекланганлигини тушунтирди: уларга фақат ахборот ва консалтинг хизматларини ко'рсатишга рухсат берилади, воситачилик, я'ни битимда бевосита иштирок этиш тақиқланади. Унинг со'зларига ко'ра, бу фарқ жуда муҳим. Ко'пгина бозор иштирокчилари, инерция бо'йича, агар қонун ко'чмас мулк агентини белгиласа, улар барча турдаги ко'чмас мулк хизматларини ко'рсатишлари мумкин, деб ҳисоблашади. Бироқ, янги қонунда бу ко'зда тутилмаган. Илгари якка тартибдаги тадбиркор сифатида ро'йхатдан о'тган риелтор ҳақиқатан ҳам воситачи сифатида ҳаракат қилиши мумкин эди, аммо ушбу қоидаларга о'згартиришлар киритилди.
Учрашув иштирокчилари назорат билан бог'лиқ амалий муаммони ҳам та'кидладилар. Агар якка тартибдаги тадбиркор самарали равишда воситачи сифатида ҳаракат қилса-ю, лекин мижоз билан муносабатларни ахборот ва консалтинг хизматлари шартномаси сифатида расмийлаштирса, қонуний фаолиятни қонуний талабларни четлаб о'тишга уринишдан қандай ажратиш мумкинлиги ҳақида савол туг'илади.
"Биз бунга қандай қарши курашамиз?" йиг'илиш иштирокчисидан со'ради.
АУГА вакили муаммони тан олди, аммо уни қонуннинг о'зига эмас, балки воситачилик фаолияти учун амалдаги саноат стандартлари ҳали янги қоидаларга мувофиқлаштирилмаганлиги билан бог'лади. Қонун қабул қилингандан со'нг, стандартлар қайта ко'риб чиқилиши ва такомиллаштирилиши керак.
Воситачилик фаолияти учун алоҳида стандарт ҳам риелторлар, ҳам ко'чмас мулк агентларининг ҳуқуқ ва мажбуриятларини аниқ белгилаб бериши кутилмоқда. Бу, о'з навбатида, тартибга солувчи органларга ахборот ва консалтинг хизматлари ва бундай фаолият ниқоби остидаги воситачиларни фарқлаш учун расмий асос яратиши керак.
О'збекистон Риелторлар Палатаси раиси саноат вакилларини муаммони ҳал қилиш мас'улиятини фақат давлат идораларига юкламасликка чақирди. Унинг та'кидлашича, назорат ва четлаб о'тиш эҳтимоли ҳақидаги пайдо бо'лаётган саволлар бозорнинг ҳақиқий ҳолатини акс эттиради.
У қонунчилик номукаммал бо'лиши мумкинлигини ва шунинг учун саноатни тартибга солиш аста-секин профессионал ҳамжамият томонидан о'зини о'зи тартибга солишга о'тиши кераклигини та'кидлади. У бозордаги мавжуд тартибсизликни нафақат тартибга солувчи органнинг, балки саноат иштирокчиларининг о'зларининг умумий мас'улияти сифатида баҳолади.
Палата раиси шунингдек, президентнинг тегишли қарорлари ва фармонларини, жумладан, нақд пулсиз то'ловларни ривожлантириш билан бог'лиқ қарорларини ҳам келтирди. Унинг та'кидлашича, солиқ органларига Бандлик ва қашшоқликни камайтириш вазирлиги вакиллари билан биргаликда ходимнинг аслида ташкилотнинг расмий иш ҳақи ро'йхатида эканлигини текширишга имкон берадиган механизмлар аллақачон яратилган.
Шу муносабат билан, унинг та'кидлашича, ко'чмас мулк компаниялари ёллаш талабларини четлаб о'тиш учун фуқаролик шартномалари бо'йича ко'чмас мулк бо'йича ёрдамчиларни ёллаш амалиёти энди э'тибордан четда қолмаслиги керак. Бундай шартномалар янги Солиқ кодексига мувофиқ ҳам ҳисобот қилиниши керак.
Бироқ, риелтор ва агентнинг ваколатларини чегаралаш масаласи ҳал қилинмаган. Бозор иштирокчилари ҳали ҳам ушбу икки мақомнинг ҳар бири тақдим этишга ваколатли бо'лган хизматларни белгилайдиган миллий стандартларни биргаликда ишлаб чиқмаганлар.
Риелторлар палатаси раиси бу иш профессионал ҳамжамият ва ҳукумат о'ртасида бир-икки ёки уч ойлик интенсив ҳамкорликни талаб қилади, деб ҳисоблайди.
Шундай қилиб, потенциал бо'шлиқ агентларга воситачилар сифатида ишлашга то'г'ридан-то'г'ри рухсат беришда эмас, балки ахборот ва консалтинг хизматлари ниқоби остида улар аслида ноқонуний воситачиларни тақдим этаётганликларини исботлаш қийинлигидадир. Амалдаги бу бо'шлиқни бартараф этиши керак бо'лган саноат стандартлари то'плами ҳали ишлаб чиқилмаган.