Кўчириб ўтказилган чўчқа буйраги АҚШлик эркак танасида рекорд даражадаги 271 кун давомида ишлади
Бир эркак инсон буйраги кўчириб ўтказилишини кутиш жараёнида чўчқа буйраги билан рекорд даражадаги тўққиз ой давомида яшади.
Кўчириб ўтказилган чўчқа буйраги АҚШлик эркак танасида рекорд даражадаги 271 кун давомида ишлади
АҚШлик шифокорларнинг таъкидлашича, чўчқадан олинган буйрак бемор танасида 271 кун давомида ишлаб, янги рекорд ўрнатди.
Тим Эндрюснинг айтишича, трансплантация унга «умид» бағишлаган ва қонини диализ аппарати орқали тозалаш учун ойлаб шифохонага бориш мажбуриятидан халос қилган.
Mass General Brigham шифохонаси жамоасининг таъкидлашича, уларнинг тадқиқотлари чўчқа аъзолари инсон аъзоси топилгунга қадар «кўприк» вазифасини бажариши мумкинлигини кўрсатмоқда.
Бироқ, якунда чўчқа аъзоси ишдан чиқди ва олиб ташланди, бу эса донор топилгунга қадар Эндрюсга қисқа муддатли диализ керак бўлганини англатади.
Шифокорлар ва олимлар трансплантация учун аъзолар етишмовчилиги сабабли ксенотрансплантацияни – бошқа турдаги жонзотлар аъзоларидан фойдаланишни тадқиқ қилмоқдалар.
АҚШда 100 000 га яқин одам буйрак кўчириб ўтказилишини кутмоқда, ваҳоланки ҳар йили бор-йўғи 25 000 та трансплантация амалга оширилади. Буюк Британияда эса 7 000 дан ортиқ киши буйрак кўчириб ўтказиш навбатида турибди.
Эндрюсга рўйхатнинг бошига чиқиш учун етти йил керак бўлиши мумкинлиги, аммо одамлар диализда ўртача атиги беш йил яшаши айтилган эди.
«Менда вақт бироз кам эди... бу жуда тушкунликка соладиган ҳолат», деди у.
Шунга қарамай, у чўчқа аъзосини кўчириб ўтказиш ғоясини «умид» ва «туннел охиридаги ёруғлик» деб атади.
«Умид – энг муҳим нарса, бу [диализ] аппаратидан халос бўлиш ва ўз ҳаётинг билан яшаш имкониятидир».
Донор буйраги инсонга кўчириб ўтказишга мослаштириш учун генетик жиҳатдан ўзгартирилган чўчқадан олинган эди.
Жарроҳлар қонни тозалаши учун чўчқа буйрагини Тим Эндрюс танасидаги қон томирларига улашди.
Чўчқалар ксенотрансплантация учун энг яхши ҳайвон ҳисобланади. Уларнинг аъзолари деярли мос ўлчамда ва уларни етиштириш бўйича кўп йиллик тажриба мавжуд.
Аммо шунчаки фермага бориб, чўчқадан буйракни олиб, уни инсонга қўйиб бўлмайди. Инсон танаси бу аъзони дарҳол бегона деб қабул қилади ва буйракни вайрон қилувчи кучли иммунитет ҳужумини бошлайди. Ҳар бир ҳужайрада тешиклар пайдо бўлиб, аъзо ичидан уюлиб қолгани сабабли у бир неча дақиқа ичида қорайиб кетади.
Шу сабабли, тадқиқотчилар аъзоларини «инсонлаштириш» учун 69 та геном ўзгартиришдан ўтган Юкатан митти чўчқаларини яратдилар.
Бу ўзгаришлар чўчқа ҳужайраларининг бизнинг иммунитет тизимимиз аниқлайдиган ва ҳужум қиладиган баъзи хусусиятларини йўқотади; чўчқа тўқимасини иммунитет тизимидан яширишга ёрдам берадиган ниқобловчи тўр каби ҳаракат қилувчи баъзи инсон ДНКсини қўшади; ва инфекциянинг олдини олиш учун чўчқа ДНКси ичида яширинган вирусларни фаолиятсизлантирадиган қўшимча тузатишларни амалга оширади.
Эндрюсда 2-тоифа қандли диабет туфайли буйрак касаллигининг сўнгги босқичи кузатилаётган эди ва унинг буйраклари ишдан чиқаётганди.
У 2025 йил 25 январда ксенотрансплантацияни бошдан кечирганда 66 ёшда эди.
Яқинда «Lancet» тиббиёт журналида чоп этилган тафсилотларга кўра, кўчириб ўтказилган чўчқа буйраги дарҳол ишлай бошлаган.
Буйрак ўша йилнинг октябр ойида олиб ташлангунга қадар 271 кун давомида ишлашда давом этди. Кейин Тим шу йилнинг январ ойида донордан аъзо олгунга қадар 82 кун давомида диализга муҳтож бўлди. Ўша аъзо яхши ишламоқда.
Mass General Brigham трансплантация фанлари марказидан доктор Леонардо Риелла кўчириб ўтказиш учун мавжуд аъзоларнинг етишмовчилиги «инқирозда эканимизни» англатишини айтди.
«Биз умид бағишлаш учун жуда қаттиқ ишлаяпмиз ва ксенотрансплантация тирик донори бўлмаган беморлар учун муқобил бўлиши мумкинлигини чин дилдан ҳис қиляпмиз, бу орқали биз диализни четлаб ўтиб, уларни трансплантацияга етказишимиз мумкин», деди у.
Эндрюснинг аъзоси иммунитет тизими томонидан рад этилаётганининг дастлабки белгилари пайдо бўлган эди, аммо бу унинг дори-дармонларини созлаш орқали муваффақиятли даволанди.
Бироқ, тахминан олти ойдан кейин буйракдаги қон томирлари шикастлана бошлади ва аъзо яллиғланди, шундан сўнг у ишдан чиқа бошлади.
Бунинг аниқ сабаби номаълум, чунки чўчқа буйрагига ҳужум қилувчи антитаналар белгилари кузатилмаган.
Шифокорлар ўзларининг «Lancet» ҳисоботида шундай дейишди: «Бу ҳолат клиник буйрак ксенотрансплантациясининг ҳам истиқболларини, ҳам сақланиб қолаётган муаммоларини яққол кўрсатиб беради».