"Китоб маликаси" Долли Партон миллионлаб болаларни ўқиш қобилияти билан қандай илҳомлантирган
Дунё бўйлаб оилалар Партоннинг Тасаввур Кутубхонасидан бепул китоблар фарзандларига қандай ёрдам бергани ҳақида ўртоқлашмоқдалар.
Денверлик бир бола томонидан "Китоб маликаси", Алабама штатида эса бошқа бир бола томонидан "Долли хоним" деб меҳр билан танилган Долли Партон Теннесси штатидаги о'з округида "Тасаввур кутубхонаси"ни ишга туширди. Туг'илганидан беш ёшгача бо'лган болаларга ойига бепул китоб юборадиган ушбу саводхонлик дастури бутун дунё бо'йлаб миллионлаб одамларга та'сир ко'рсатди. Масалан, Австралияда нутқида нуқсони бо'лган бола Тасаввур кутубхонасидан ранглар ҳақида китоб олгандан со'нг, оиласини хурсанд қилиш учун биринчи со'зини - "то'қ сариқ" со'зини айтди.
Бу ҳафта 80 ёшида вафот этган Партон 1995-йилда отасини хотирлаш учун ушбу хайрия ишини бошлади. Унинг Аппалачи давридаги қийин тарбияси унга мактабни тугатишга ёки о'қиш ва ёзишни о'рганишга то'сқинлик қилди. Партон Тасаввур кутубхонаси веб-сайтида шундай деди: "У мен билган энг ақлли одам эди, лекин мен унинг о'қий олмаслиги унинг барча орзуларини ро'ёбга чиқаришига то'сқинлик қилганини биламан". У қо'шимча қилди: "Болаларни о'қишни севишга илҳомлантириш менинг вазифамга айланди".
"Имагинатион Либрарй" Партон о'сган Теннесси штатининг Севиер округида бошланган ва 2000-йилда АҚШ бо'йлаб кенгайган. Маҳаллий ташкилотлар билан ҳамкорлик қиладиган дастур 2006-йилда Канадада, 2007-йилда Буюк Британияда, 2013-йилда Австралияда ва 2019-йилда Ирландияда ишга туширилган. 2025-йилга келиб, 30 йиллигини нишонлаётган "Имагинатион Либрарй" 300 миллиондан ортиқ китоб тарқатди ва ҳар 78 сонияда битта китоб юборди.
Қабул қилувчи оилалар учун дастурнинг та'сири бебаҳо бо'лди. Икки фарзанднинг онаси бо'лган Лондонлик Харриет Анскомб қизини уч ойлигида ро'йхатга олди. О'шандан бери унинг то'рт ёшли қизи китоблар олиб келмоқда. Анскомб шундай деди: "У менинг туманимда яшовчи ҳар бир оила учун осонгина мавжуд эканлиги мени ҳайратда қолдиради". Бепул китоблар унга о'қишга ё'налтирилган тунги тартибни о'рнатишга ёрдам берди. "О'йлайманки, агар мен о'ша китобларни олмаганимда, эҳтимол у икки ёшга то'лгунча ётишдан олдин эртакларни о'қимаган бо'лардим - лекин биз уларни жуда эрта о'рганганимиз сабабли, у бир неча ойликлигидан бошлаб ҳикоя вақтини бизнинг одатий ҳаётимизга сингдирди", деб тушунтирди Анссомбе. "У, эҳтимол, биз эртак о'қимаган вақтимизни эсламайди."
Колорадода, Сиара Фернандез Фабернинг о'г'ли Астер, Партонни "Китоб маликаси" деб атаган, саккиз йил олдин о'қишга киргандан со'нг, "Тасаввур кутубхонаси"ни оилавий ҳаётга татбиқ этди. Унинг йиллар давомида энг севимли китоби Партоннинг "Мен камалакман" асари эди. 42 ёшли Фабер шундай деди: "Биз уни деярли ҳар кеча о'қиймиз ва мен унга ҳеч қачон о'қиб беришдан чарчамадим". У қо'шимча қилди: "Бу турли ҳис-туйг'улар ҳақида китоб, шунинг учун биз турли ҳис-туйг'уларни, турли юзларни ижро этардик... Китобнинг орқа томонида Доллининг ҳар бир кишининг о'зига хос ҳис-туйг'улари борлиги ҳақида гапирадиган кичик бир парчаси бор ва биз уни о'қиймиз - ва у ҳар доим унинг расмига ишора қилиб, "Мана китоб маликаси", дерди.
Оилалар китобларнинг танловини доимий равишда мақтаб, мавзулар болаларга нафақат о'қишда, балки ижтимоий ва ҳиссий ривожланишда ҳам қандай ёрдам берганини та'кидладилар. Ирландиянинг Дублин шаҳридан бо'лган Ҳелен Сашелл, ҳозир етти ва беш ёшли икки фарзандини ро'йхатга олган, шундай деди: "Ко'пгина китобларда ко'риб чиқилган мавзулар бизга муаммоларни ҳал қилишда ёрдам берган бо'ларди... Бир жинсли оилалар бо'ладими ёки шунчаки турли хил оилалар бо'ладими, жасорат, жасорат, безорилик, турли хил идентификациялар ҳақида нарсалар."
"Менинг гуручим энг яхшиси" китоби тарқатиш учун танланган ёзувчи Селина Браун қора танли қаҳрамоннинг қо'шилишини та'кидлади. Дастур шунингдек, о'зи каби муаллифларни тарг'иб қилади, натижада "менинг китобимнинг 14 000 нусхаси Буюк Британиядаги болаларга юборилди". Браун дастурнинг аҳамиятини та'кидлаб, шундай деди: "Бензин, электр энергияси, озиқ-овқат ёки китоб о'ртасида танлов қилиш учун сиз асосий эҳтиёжни танлайсиз - аммо Доллй Партон Имагинатион Либрарй билан буни қилиш шарт эмас".
Австралиянинг Сидней шаҳрида биринчи марта она бо'лган Паиге Стюарт энди то'рт ёшга то'лган эгизак қизларининг сезиларли ютуқларга эришганига гувоҳ бо'лди. Улар "нутқда кечикиш ва ба'зи о'рганиш қийинчиликларига дуч келишди", аммо Стюарт иккинчи китобдан кейин о'згаришни кузатди. "Улар нафақат о'ша китобдан рангларни о'рганишди... бу уларнинг гапириш оҳангини ва китобларга бо'лган қувончини белгилаб берди". У бошқаларга: "Ростини айцам, бу жуда фойдали", деб айтиб, овозли ҳимоячига айланди.
Алабама штатидан бо'лган 53 ёшли буви Кристина Ҳадлей ҳам дастурни қо'ллаб-қувватлайди, ҳатто Имагинатион Либрарйни чақалоқ совг'аларига қо'шади. "Мен Имагинатион боокс веб-сайтини очаман ва уни чоп этаман, уни расм рамкасига соламан ва янги туг'илган чақалоқлар учун кичик китоблар ва шунга о'хшаш нарсаларни оламан ва уни янги оналар учун таклиф сифатида қо'яман", деб тушунтирди Ҳадлей. У деярли уч ёшли набираси Эиллие Элаинени "туг'илишидан олдин" ро'йхатдан о'тказган. Эиллие энди о'зининг китоб жавонига эга, "битта жавон унинг Доллй китоблари учун". Ҳадлей шундай деб эслади: "У почта қутисига боришни яхши ко'ради ва у: "Мисс Доллй! Мс Доллй!", деб со'райди, мен эса: "Хо'ш, келинг, Доллй хоним сизга китоб юборганми ёки ё'қми, ко'райлик!", деб со'райман." Партоннинг умрбод мухлиси бо'лган Ҳадлей Партоннинг о'лими ҳақида гапирганда ҳаяжонга тушди ва Имагинатион Либрарй "унинг хотирасини ёш авлод билан бирга сақлаб қолади ва умид қиламанки, бу нарса йиллар, йиллар ва йиллар давомида давом этади", деб ибодат қиламан.
Бу меросни Партон жимгина яратди, у олтмиш йилдан ортиқ вақт давомида поп маданиятининг рамзи бо'либ қолди. Канаданинг Манитоба шаҳридан бо'лган, набиралари о'қишга кирган 67 ёшли Геофф Бласклин шундай деди: "Менга энг ёқадиган нарса шундаки, у э'тироф учун ҳеч нарса қилмади". У қо'шимча қилди: "У оилаларга китоблардан ко'ра ко'проқ нарсани берди. У болаларга о'қишга муҳаббат, яқинлари билан қимматли онлар ва о'рганиш ва орзу қилиш имкониятларини берди".
Оила ва миннатдорчилик ҳақидаги бундай ҳикоялар Партонга чуқур та'сир қилган бо'ларди, чунки дастурнинг кенгайиши унинг о'з орзусининг амалга ошиши эди. Имагинатион Либрарй сайтида у шундай деб ёзган: "Бошида менинг умидим шунчаки о'з она округимдаги болаларни илҳомлантириш эди, лекин бугун биз 3 миллиондан ортиқ болага ойига битта китоб берадиган бутун дунё бо'йлаб дастур билан ишлаяпмиз", шунингдек, "орзуйимни қабул қилган ва уни о'злаштирган" ҳамкорларга миннатдорчилик билдирган. Дастурнинг асосий мақсади унинг болаларга ва отасига бо'лган муҳаббати эди. Партон шундай деди: "Дадам вафот этишидан олдин, Тасаввур кутубхонаси мен қилган энг муҳим иш бо'лиши мумкинлигини айтди. Бу мен учун қанчалик муҳимлигини со'з билан ифодалай олмайман, чунки мен Тасаввур кутубхонасини дадамга ҳурмат сифатида яратдим."