Кенгаши мигрантларни кўчиб ўтишни истаган шаҳарча

Шотландиянинг г'арбий соҳилидаги Гринок шаҳри о'нлаб йиллар давомида аҳолининг камайиб бораётганини бошдан кечирмоқда, бу эса унинг кенгашини бу тенденцияни о'згартириш учун фаол равишда мигрантларни излашга ундади.

Май ойида Гринокнинг қийналаётган Ҳигҳ Стреет ко'часида янги Аник Африсан Сторе очилди ва унда ямс, банан, бамя ва лаққа балиқ каби Нигериянинг асосий маҳсулотлари тақдим этилди. Бу яқин атрофдаги ягона Африка озиқ-овқат до'кони эмас, бир неча метр нарида яна бири жойлашган бо'либ, бу маҳаллий демографик о'згаришларни акс эттиради. Маҳаллий аҳолининг та'кидлашича, беш йил олдин Гринокда қора танли одамни ко'риш кам учрайдиган ҳолат эди; энди эса юзлаб африкаликлар ва қочқинлар бу ҳудудга жойлашдилар.

Маҳаллий кенгаш аҳолининг камайиб бораётган оқимига қарши курашиш мақсадида г'арбий Шотландиянинг бу қисмига янада ко'проқ одамларни жалб қилиш стратегиясини ишлаб чиқди. Аник эгаси ва 2021-йилда Буюк Британияга келган Кристиана Омилана шотландияликларни "ёқимтой ва меҳмондо'ст" деб та'рифлайди ва "иммигрантлар иш бо'лганда келишади" деб қо'шимча қилади. У шунингдек, Гринок аҳолисининг меҳмондо'ст ва до'стона табиатини мақтайди.

Бироқ, Гринок ва Инверклайд ҳудудининг аҳолисининг камайишидаги муҳим омил бандликнинг танқислиги бо'лди. Шотландиянинг бошқа ҳеч бир маҳаллий ҳокимияти аҳолининг камайишидан бунчалик жиддий та'сир ко'рмаган. Инверклайд аҳолиси сони 1981-йилга нисбатан 22 000 кишига кам, ҳозирги 78 000 аҳолиси кейинги йигирма йил ичида яна 16 фоизга камайиши прогноз қилинмоқда.

Аҳолининг бу танқислигини ҳал қилиш кенгашнинг энг устувор вазифаси бо'либ, у ҳозирги аҳолини сақлаб қолиш ва янгиларини жалб қилишга қаратилган. Яқинда Девондан Инверклайд Қироллик касалхонасида ишлайдиган рафиқаси билан бирга ко'чиб о'тган Аник мижози Сундай куни Гринокни "ёқимли, до'стона" шаҳар деб та'рифлайди. Унинг фикрича, агар маҳаллий кенгаш иш о'ринлари ярата олса, "Гринокдаги ҳамма нарса о'згаради, чунки [Африкадан] одамлар келишни хоҳлашади".

Гринокнинг африкалик аҳолисининг ко'пчилиги Глазго ёки Пейслида ишлайди ёки о'қийди, бу эса шаҳарга арзон уй-жойлар билан жалб қилинади. Сог'лиқни сақлаш ва парвариш соҳаларига ҳисса қо'шадиган малакали иш визалари, я'ни ҳомийлик визалари билан келганларнинг катта қисми бор. Инверклайд кенгашининг аҳолини қайта жойлаштириш стратегияси ушбу шахсларни бошқа қонуний мигрантлар ва қочқин мақомини олганларни жалб қилиш билан бирга, ҳудудда илдиз отишларини раг'батлантиришга қаратилган.

Ушбу са'й-ҳаракатларга қарамай, иш имкониятларининг ё'қлиги шаҳар учун асосий муаммо бо'либ қолмоқда. 29 ёшли она Тиффани Гринокни "ичида ҳеч нарса бо'лмаган арвоҳлар шаҳри" деб та'рифлайди. Қиладиган ҳеч нарса ё'қ, до'конлар ё'қ. Иш ё'қ". У иш учун ко'чиб кетган, аммо энди болаларни парвариш қилиш билан мос келадиган иш топиш қийинлиги сабабли яна бир ко'чиб о'тишни о'йламоқда.

Гринок бой саноат о'тмиши билан фахрланади, 19-асрда глобал шакарни қайта ишлаш маркази сифатида "Сугарополис" лақабини олган. У ерда қарийб 300 йил давомида минглаб кемалар ҳам қурилган. Яқинда ИБМ 2016-йилда ёпилишидан олдин Гринок яқинидаги кампусида 5000 дан ортиқ одамни иш билан та'минлаган. Фақат со'нгги то'рт йил ичида 1500 та иш о'рни ё'қолди, Амазон ва ЭЕ каби компаниялар ко'чиб о'тди. Маҳаллий кемасозлик заводи яқинда ищи кучининг то'ртдан бир қисми қисқартирилишини э'лон қилди ва Гринок Мортон футбол жамоаси тарафдорлари молиявий инқирознинг олдини олиш учун маблаг' йиг'моқдалар. Бу ог'ир вазият Шотландиянинг биринчи вазири Жон Свиннини муаммоларни бевосита баҳолаш учун шу ойда ташриф буюришни режалаштиришга ундади.

Ко'пгина африкаликлар сог'лиқни сақлаш ва ижтимоий ёрдам соҳасида иш топсалар-да, узоқ муддатли маҳаллий аҳоли ва қочқинлар учун иш имкониятлари кам бо'лиши мумкин. Лйле Гатевай Соммунитй Сафе'да яшовчи кекса Муриел шундай дейди: "Иш ё'қолганда, одамлар ё'қолади". Бошқа қариялар билан бирга у одамлар ва до'конлар билан гавжум бо'лган жонли шаҳарни эслайди. Энди суҳбатлар "тушкунлик" ва "бо'ш" каби со'злар билан то'лдирилади. Пенсионерлар мигрантларни хушмуомалалик билан кутиб олиш билан бирга, кенгашнинг қайта аҳолини ко'пайтириш стратегиясининг барқарорлигига шубҳа билан қарашади ва ҳозирги аҳоли қийналаётган пайтда янги келганлар қаерда иш топишлари ҳақида савол беришади.

Кафе жойлашган Лайл Киркдаги Шотландия черкови руҳонийси Жонатан Флеминг аҳолининг камайиши инқирозини бевосита бошдан кечирмоқда. Унинг черкови "бизникига қараганда то'й ва сувга чо'миш маросимларини анча ко'п дафн маросимларини" о'тказади, бу о'згаришни у "аввалгидан анча драматик" деб та'рифлайди. Черков ҳақ то'ланадиган ишга иштиёқманд, аммо уни топа олмайдиган эронлик қочқинларга ёрдам бериб келмоқда, бу уларни "тузоққа" тушириб, хоҳлаганча хайрия қила олмайди.

Инверклайдга келган халқаро қочқинлар сони яқинда уч баравар ко'пайди ва 2023-йилдан бери йилига тахминан 750 тага етди. Юзлаб африкалик мигрантлар, шунингдек, Украина, Афг'онистон ва бошқа давлатлардан келган қочқинлар бу ҳудудга жойлашдилар, уларнинг ко'пчилиги ижобий ҳикояларга эга. Кенгашнинг аҳолини ко'пайтириш режасига инглиз тили дарслари, малакали иш билан та'минлашга ко'маклашиш ва мактабларни "ирқчиликка қарши та'лим" билан та'минлаш учун қо'ллаб-қувватлаш киради. 2018-йилда инглиз тилини билмасдан Гринокка келган суриялик қочқин Мо Алмаларашид о'зини қо'ллаб-қувватловчи жамоани топди ва ҳозирда махсус о'қишдан со'нг спорт зали о'қитувчиси бо'либ ишлайди.

Ушбу ижобий о'згаришларга қарамай, кескинликлар юзага келди. О'тган йили маҳаллий масжидда оммавий қотиллик уюштиришни режалаштиргани учун маҳаллий о'смир 10 йилга озодликдан маҳрум қилинди. Июн ойида бошпана изловчилар яшайдиган меҳмонхона олдида норозилик намойиши натижасида бир аёл нафрат жиноятида айбланиб, уч полиция ходими жароҳат олди. Бироқ, май ойида Шотландия парламент сайловларида иммиграцияни камайтириш тарафдори бо'лган Реформ УК партияси Инверклайдда учинчи о'ринни эгаллади, бу г'олиб СНП номзодидан сезиларли даражада орқада, ҳатто Шотландия етакчиси сайлов округида иштирок этаётган бо'лса ҳам.

Шотландия, Уелс ва Шимолий Ирландиядаги бошқа кенгаш ҳудудлари кейинги о'н йилликда шунга о'хшаш аҳолини камайтириш муаммоларига дуч келиши кутилмоқда, бу эса Инверклайднинг ёндашувига бог'лиқ. 2007-йилдан бери асосан Инверклайднинг Лейбористлар бощилигидаги кенгашига раҳбарлик қилиб келган Стивен Маккейб, аҳолини қайта ко'пайтириш режаси натижаларни ко'рсатаётганига, асосан иммиграция туфайли аҳоли сони барқарорлашаётганига ишонади.

Маккейб аҳолини қайта ко'пайтириш Инверклайд кенгашининг уй-жой лойиҳалари ва мактабларни та'мирлашдан тортиб, энг муҳими, иш о'ринларини яратишгача бо'лган барча интилишларида марказий о'рин тутишини та'кидлайди. У денгиз, қайта тикланадиган энергия манбалари ва мудофаа соҳаларидаги имкониятларни тасаввур қилади, Клайд дарёсидан 21-аср учун фойдаланишни қайта ко'риб чиқади, гарчи бу Шотландия ва Буюк Британия ҳукуматининг катта ёрдамини талаб қилса ҳам.

Ички ишлар вазирлиги қарорларини кутаётган пайтда ишлашга рухсат берилмаган бошпана изловчиларга келсак, Маккейб "хавотир" эканлигини тан олади. Кенгаш Ички ишлар вазирлигининг тарқатиш схемасида "бажонидил" иштирок этиб, 200 дан ортиқ бошпана изловчиларни қабул қилган бо'лса-да, у ҳудуд "номутаносиб улуш" олганига ишонади, Ички ишлар вазирлиги пудратчиси ко'плаб маҳаллий уйларни сотиб олгани ҳақида хабар берилган. Шунга қарамай, Маккейб Инверклайдда ишлай оладиган мигрантлар ва қочқинлар хуш келибсиз деб та'кидлайди. "Бу одамларсиз бизнинг сог'лиқни сақлаш хизматимиз ҳақиқатан ҳам қийналарди... Келган қочқинлар бу ҳудудга фойда келтирди. Улар амбицияларни олиб келишади. Улар бу ҳудудга болаларни олиб келишади."

Гринок аҳолиси нафақат камайиб бормоқда, балки қариб бормоқда. Болалар сонининг камайиши болалар бог'часининг ёпилишига олиб келди, кекса аҳолининг эса сог'лиқни сақлаш эҳтиёжлари ортиб бормоқда. Юқори даражадаги маҳрумлик билан бир қаторда, давлат хизматлари солиқ базасининг қисқариши фонида тобора ортиб бораётган босимга дуч келмоқда. Қолган аҳоли ог'ирроқ юкни ко'тармоқда, бу йил кенгаш солиг'и деярли 8% га ошди.

Гринок учун қарама-қарши тасаввурни Гоуроскда атиги 15 дақиқалик масофада топиш мумкин. Бир вақтлар шунга о'хшаш эҳтиёждан маҳрум бо'лган Гоуроск энди мустақил чакана сотувчиларга эга бо'лган гуллаб-яшнаётган Ҳигҳ Стреет билан фахрланади, бу яқинда 5 миллион фунт стерлинглик кенгаш сармояси ва аҳолининг катта харажатлар қобилияти билан мустаҳкамланган. 19 ёшли маҳаллий ва Шотландия Ёшлар Парламентининг собиқ а'зоси Метю Квинн Гоуроскнинг муваффақияти унинг шаҳарча сифатидаги ролини қабул қилишда, деб ҳисоблайди, у Инверклайднинг бошқа қисмлари қабул қилиши керак бо'лган моделни таклиф қилади.

Квинн кенгашнинг ко'плаб маҳаллий иш о'ринларини яратишга қаратилган э'тибори ното'г'ри эканлигини та'кидлайди. Ҳозирда ко'п одамлар уйдан ишлаётгани сабабли, у ҳудуд Глазгога яқинлигидан (тахминан 40 дақиқалик масофада) фойдаланиши керак, деб ҳисоблайди. "Агар биз иш о'ринлари Глазгода эканлигини қабул қилсак, унда бизнинг э'тиборимиз давлат хизматларига ва одамлар яшаши учун ёқимли муҳитга эга бо'лишга қаратилиши керак. Шунда менимча, биз анча муваффақиятли бо'лар эдик", дейди у. "Гап одамларнинг кетишга жуда чанқоқлигида эмас, балки қолишга ҳеч қандай сабаб ё'қлигида."

Гринокнинг ба'зи аҳолиси бу муаммони фаол ҳал қилмоқда. Дерек Митчелл, юқумли некбинлик билан, Алди автотураргоҳи ёнидаги собиқ шакарни қайта ишлаш заводини ёшларга та'лим бериш ва илҳом бериш учун жонли марказга айлантиришни режалаштирмоқда. Унинг фан, технология, муҳандислик, сан'ат ва математикага э'тибор қаратиши уларни келажакдаги ко'никмалар билан жиҳозлашга қаратилган. "Агар сиз табиий ва органик равишда тегишлилик ҳиссини шакллантирсангиз, одамлар кетишни хоҳламайдилар." Митчелл ва бир гуруҳ маҳаллий аҳоли ҳамкорлик излаётганларида 5 миллион фунт стерлинг миқдорида инвестиция зарурлигини тахмин қилиб, бинони сотиб олишди. "Ко'п одамлар о'злари учун ишларни қилишни бошламоқдалар", дейди у. "Улар салоҳият борлигини ко'ришади - улар кутишдан чарчаганлар."

Иммигрантия Буюк Британиянинг катта қисмида ташвиш туг'дираётган бир пайтда, Инверклайднинг мигрантлар ва қочқинларни қабул қилиш қарори ажралиб туради. Унинг жиддий аҳоли танқислиги ва ажойиб ечими бошқа жамоалар учун яқин орада шунга о'хшаш депопуляция муаммоларига дуч келиши учун потенциал ё'лни таклиф қилиши мумкин.