Исроиллик кўчманчилар эвакуация қилинганидан йигирма йил ўтгач, Ғарбий Соҳилдаги Кадимга қайтишди

Исроил ҳукумати томонидан аввалги эвакуациядан йигирма йил о'тгач, янги авлод исроиллик ко'чманчилар Г'арбий Соҳил босқинидаги Кадим аҳоли пунктида о'з мавқеини қайта тиклади.

Минтақавий ко'чманчилар кенгашининг ма'лумотларига ко'ра, пайшанба куни Тел-Авивдан о'ттизта "кашшоф оила" Кадимга етиб келди. Уларнинг келиши Исроилнинг ҳозирги ҳукумати томонидан қо'зг'атилган яҳудий миллатчилигининг кучайишини акс эттиради. Улар кичик гуруҳларда, ба'зилари ҳарбий кузатувчилар билан саёҳат қилишди, машиналари Фаластин қишлоқлари ва қишлоқ хо'жалиги ерларидан о'таётганда Исроил байроқлари билан безатилган эди. Ба'зилари чойшаблар, мебеллар ва қурилиш материаллари билан то'лдирилган трейлерларни тортиб олишди.

"Шимолий Самариядан қувг'ин қилиш жиноятидан йигирма бир йил о'тгач, биз тузатишни якунладик [...] ва Кадим аҳоли пунктига қайтдик", деб э'лон қилди Исроилнинг о'нг қанот молия вазири Безалел Смотрич очилиш маросимида шимолий Г'арбий Соҳил учун Библиядаги атамадан фойдаланган ҳолда. Унга Исроил адлия вазири, Кнессет спикери ва минтақавий ко'чманчилар кенгаши раҳбари Ёсси Даган қо'шилди, улар ко'чманчилар охир-оқибат Г'азога қайтишини ва'да қилишди.

Кадим 2005-йилда аввалги Исроил ҳукумати томонидан кенгроқ бир томонлама ажралиш режасининг бир қисми сифатида эвакуация қилинган эди. Режага барча яҳудий ко'чманчилари ва аскарлари Г'азодан олиб чиқилиши ва шимолий Г'арбий Соҳилдаги учта бошқа аҳоли пункти демонтаж қилиниши ҳам киритилган эди. О'ша пайтда бу то'ртта аҳоли пункти жуда изоляция қилинган, ҳимоя қилиш учун қиммат ва стратегик қиймати чекланган деб ҳисобланган.

Со'нгги ҳафталарда оилаларнинг қайтишига тайёргарлик ко'риш учун тепалик тепасида оқ трейлерли уйлар пайдо бо'лди. Очилиш маросимида иштирокчилар билан суҳбатлашиш со'рови рад этилди, о'ша куни оммавий ахборот воситаларининг аҳоли пунктига кириши тақиқланди.

Кадим орқасидаги тепаликдаги тупроқли ё'л бо'йлаб кетаётганда, фаластинлик сабзавот етиштирувчиси дуч келди. У 53 йил олдин туг'илган уйида яшайди. У Кадимнинг болалигида биринчи марта қурилаётганини ва кейин йигирма йил о'тгач, ҳукумат томонидан ко'чманчиларнинг мажбуран ко'чирилишига гувоҳ бо'лганини айтиб берди.

"О'ша пайтда ко'чманчилар биз билан ёнма-ён яшар эдилар ва биз тинч-тотув яшардик. Улар о'з ҳаётларини яшардик, биз эса о'з ҳаётимизни яшардик", деди у. Энди уларнинг қайтишини кузатиб, у қо'рқувини билдирди. "Мен атрофимиздаги воқеаларнинг тарқалишидан ва улар до'конлар ва бизнесларни бузиб ташлаган айланма ё'лдан қо'рқаман", деди у. "Улар менинг жиянларимни сабзавот ва ситрус дарахтларидан узоқлаштириб, уларга "бу ерда жойингиз ё'қ, қайтиб келманглар" дейишган." У оиласи 1948-йилги Араб-Исроил уруши пайтида Ҳайфадан бу жойга қочиб кетганини эслатиб о'тди. "Менда бошқа ко'чиш қолмаган", деб та'кидлади у. "Биз таслим бо'лиш ҳисси билан яшаяпмиз. Бу қо'рқув ҳаёти."

2005-йилда Кадим ва бошқа учта аҳоли пункти эвакуация қилинганидан со'нг, исроилликларга бу ҳудудда жойлашиш тақиқланди. О'шандан бери Исроилнинг ҳозирги ҳукумати бу тақиқни бекор қилди. Кадим 2005-йилда эвакуация қилинган аҳоли пунктларининг қайта очилган охиргиси; Ганим, Санур ва Ҳомеш аллақачон расман очилган, оилалар ко'чиб о'тишган.

Бироқ, бу қайта қуришлар Исроил ҳукуматининг минтақадаги аҳоли пунктлари лойиҳасининг кичик бир қисмини ифодалайди. 2022-йил охирида ҳокимият тепасига келганидан бери ҳукумат Г'арбий Соҳил бо'йлаб 100 дан ортиқ янги аҳоли пунктларини, жумладан, шимолий Г'арбий Соҳилдаги о'н то'ққизтасини тасдиқлади.

Пеасе Нов ташкилотининг "Аҳоли пунктларини кузатиш" дастури директори Ҳагит Офраннинг та'кидлашича, Жениндаги тезкор қурилиш Исроил ҳукуматининг октябр ойида бо'либ о'тадиган Исроил сайловларидан олдин Г'арбий Соҳилдаги аҳоли пунктларини кенгайтириш бо'йича кенг ко'ламли са'й-ҳаракатларининг бир қисмидир.

Шундай янги аҳоли пунктларидан бири Жениннинг г'арбида жойлашган Эмек Дотан бо'либ, у о'тган якшанба куни расман очилган ва ҳозирда қарийб йигирма яҳудий оилалари яшайди. Фаластин уйларининг ёнидаги кичик қишлоқдан о'қитувчи Самер Жабер аҳоли пунктининг ривожланишини кузатди: аввал булдозерлар, кейин карвонлар жойлаштирилмоқда. Унинг та'кидлашича, муаммолар аксарият оилалар ко'чиб киришдан олдин ҳам бошланган.

"Гуруҳлар келиб, уйларимиз ро'парасида туриб, бизни суратга олишади", деб эслади у. "Кеча улар келиб, бу ерда туриб, мени ва болаларимни суратга олишди. Ҳар сафар хотиним ташқарига чиққанида, улар уни ҳам суратга олишди. Улар бизнинг уйларимизга киришга ҳаракат қилишади. Ва улар уйма-уй юриб, эрталаб соат икки ёки учда барча деразалардан кучли прожекторларни то'г'ридан-то'г'ри ёритиб туришади." Қисман ко'р ва ҳаракатланишга то'сқинлик қиладиган оёг'идан жароҳат олган Самер о'зининг қайг'усини билдирди. "Қо'рқув ҳамма нарсада ҳукмронлик қилади. Биз бутунлай ҳимоясизмиз", деди у. "Уларнинг барчасида қурол бор. Мен уйнинг бу томонини ёпиш учун бетон блоклар олиб келмоқдаман, чунки мен болаларим учун қо'рқаман."

Самер со'нгги йилларда халқаро босимга қарамай, Г'арбий Соҳилнинг бошқа қисмларида аҳоли пунктлари ва ко'чманчилар ҳужумларининг ко'пайишига гувоҳ бо'лди. Унинг глобал вазиятни таҳлили қуйидагича бошланди: "Европанинг биз учун вақти ё'қ, Америка Эрон билан банд, Хитойнинг ҳеч қандай манфаати ё'қ." У давом этди: "Россия Украина билан банд, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти тугади ва араб давлатларининг о'з ички муаммолари бор." У г'азаб ва аччиқлик билан хулоса қилди: "Демократик тизимлар тугади, улар тугади. Сивилизация, тараққиёт ва замонавийлик ёлг'он."

Женин атрофидаги янги аҳоли пунктлари билан бир қаторда иккита янги Исроил ҳарбий базаси тез сур'атлар билан қурилмоқда. Қурилиш машиналари кузатув миноралари ва тиканли симлар билан қопланган баланд бетон деворлар ортида чанг ко'тармоқда, Исроил байроқлари шамолда ҳилпираб турибди. Женин қочқинлар лагерининг ёнида босиб олинган Фаластин ерларида ҳарбий пост ҳам қурилмоқда - бу 1993-йилда Осло келишувлари имзоланганидан бери Фаластин ма'мурияти то'лиқ назорати остидаги ерларда қурилган биринчи Исроил ҳарбий базаси. Исроил ҳарбийлари Женин қочқинлар лагерини 2025-йилда эгаллаб олишдан олдин ундан минглаб аҳолини эвакуация қилишган. Исроил мудофаа кучлари Жабриятдаги пост қурилиши "операцион эҳтиёжларга мувофиқ" буюртма қилинганини тасдиқлади.

Женин Фаластин ма'мурияти губернатори Камол Абу ал-Руб Исроилнинг қочқинлар лагери атрофидаги ерларни эгаллаб олиши, Фаластин шаҳрининг марказида, ко'чманчиларни жойлаштириш ва шу билан уни Хеврон ёки Қуддус каби ажратиш режасини ко'рсатаётганидан хавотир билдирди. У Женин атрофида ко'чманчиларсиз со'нгги икки о'н йилликни "бахт" деб та'рифлади. "Энди биз улар ва уларнинг ҳужумлари томонидан уюштирилган до'захда яшаяпмиз", деди у. "Бу бизнинг ҳаракатимизни чеклайди. Улар ё'лларни кесиб ташлашади, ерларни булдозер билан вайрон қилишади ва дарахтларни кесишади."

Ҳудуддаги о'згариш сур'ати ҳайратланарли. Бир неча ҳафта олдин, Кадимдан шимолий Г'арбий Соҳил орқали Исроилга борадиган ё'лда жойлашган кафе кофе ичиш учун жой эди; Энди о'ша кафе ва унинг атрофидаги о'нлаб фаластинлик до'конлари ва бизнеслари Исроил армияси томонидан вайрон қилинган ё'л бо'йидаги вайроналар уюмига айланиб қолди.