Исроилликлар ҳужумлардан уч йил ўтиб, 7 октябрдаги муваффақиятсизликлар учун жавобгарликни талаб қилмоқда

Исроилликлар 7 октябрдаги муваффақиятсизликлар учун жавобгарликни талаб қилмоқда, ҳужумлардан уч йил ўтди

Кфар-Аза аҳолиси чоршанба куни 2023 йил 7 октябрда ҳалок бўлганлар хотирасига бағишланган маросимга йиғилди

Чоршанба куни Исроилнинг Ғазо билан чегарасида тонг отаётганда, Кфар-Аза аҳолиси кибуц марказидаги қурол-яроғ омбори томон жимгина йўл олди.

Бу жой 2023 йил 7 октябр куни соат 07:00 дан кейин Ҳамас бошчилигидаги ҳужумчилар жамоанинг 14 аъзодан иборат фуқаролик мудофааси гуруҳининг ярмини ўлдирган жой эди. Улар ўша куни жамоадан ҳалок бўлган 64 киши ва ўғирлаб кетилган 19 киши орасида эди.

Ушбу ҳужумларнинг жароҳати бу ерда ҳали ҳам яққол сезилиб турибди. Шунга қарамай, уч йил ўтгач, Исроилнинг хавфсизлик соҳасидаги муваффақиятсизлиги учун яна ким жавобгарликка тортилиши кераклиги ҳақидаги саволлар қолмоқда.

«Менга мамлакатим масъулиятни ўз зиммасига олиши керак», деди Инбар Голдштейн, унинг акаси ва жияни ўлдирилган, яна тўрт нафар қариндоши Кфар-Азадан ўғирлаб кетилган.

7 октябрдаги ҳужум Исроил 1948 йилда ташкил этилганидан бери бошдан кечирган энг қонли ҳужум бўлди. Исроил жанубида чегара деворини бузиб ўтиб, у ердаги аҳоли пунктларига ҳужум қилган қуролли шахслар томонидан 1200 га яқин одам ўлдирилди. Яна 251 киши Ғазога гаровга олиб кетилди.

Исроилнинг энг катта хавфсизлик муваффақиятсизлигидан уч йил ўтгач, бунга қандай йўл қўйилгани бўйича ҳали ҳам мустақил давлат текшируви ўтказилмади.

Ва ушбу муваффақиятсизлик пайтида мамлакатни бошқарган одам — Бош вазир Беньямин Нетаньяху яна сайловларда қатнашмоқчи, у худди шундай сайловолди ваъдаси билан чиқмоқда: Исроилни душманларидан ҳимоя қилишда бошқалардан кўра кучлироқ ва қаттиққўлроқ бўлиш.

«Ҳеч ким [ҳужумнинг] илдизларини ўрганмади. Бу 7 октябрда бошланмаган ва тугамаган — бу узоқ давом этган ташлаб қўйиш жараёнидир», деди Голдштейн.

Уч йил олдин Кфар-Азанинг 60 дан ортиқ аҳолиси Ҳамас бошчилигидаги қуролли шахслар томонидан ўлдирилган ва 19 киши гаровга олинган эди

Ҳамаснинг ҳужум учун жавобгарлигидан ташқари, кўплаб исроилликлар разведканинг муваффақиятсизлигига нима сабаб бўлгани, ҳужумдан олдин ҳарбий ва сиёсий раҳбарларга қандай маълумотлар берилгани ва Нетаньяхунинг ўзи нималарни билгани билан қизиқмоқда.

Бир неча ой давомида шубҳали ҳаракатларни кузатиш учун Ғазо чегарасидаги базаларда жойлашган ёш аёл аскарлар ўз бошлиқларини эҳтимолий ҳужумга тайёргарлик кўрилаётгани ҳақида огоҳлантирган эди.

Улардан бири Рони Эшел эди. Қуролли шахслар Кфар-Азанинг ёнида жойлашган Наҳал Оздаги базаларини босиб олганда, у ўз бўлинмасининг бошқа 14 аъзоси билан бирга ҳалок бўлди.

«Саволлар жуда кўп», деди менга унинг амакиси Элад Леви. «Мисрликлар бош вазирни огоҳлантирганмиди? Амирликларчи? Нетаньяху эътиборсиз қолдирган бошқа огоҳлантиришлар йўқмиди? Биз нафақат ўша куни, балки ундан бир йил олдин ва беш йил олдин нима содир бўлганини аниқлашимиз керак».

«Ҳақиқат аниқ бўлиши керак», деб давом этди у. «Агар биз буни ўрганмасак, бу қайта-қайта такрорланаверади».

Улар Исроилнинг «чегарадаги кўзлари» эди — уларнинг огоҳлантиришлари эшитилмади

Беньямин Нетаньяху уч йил олдинги хавфсизлик муваффақиятсизликлари учун ҳар қандай шахсий жавобгарликни рад этди

Сўнгги уч йил ичида Нетаньяхуга ўз хавфсизлик хизмати раҳбари, шунингдек, минтақавий қўшнилар томонидан огоҳлантиришлар юборилгани ҳақидаги хабарлар кўпайди, у буни рад этмоқда.

Ўтган ой Исроилнинг Haaretz газетаси янги китобдан парчаларни эълон қилди, унда Бирлашган Араб Амирликлари раҳбари ҳужумдан 10 кун олдин Нетаньяхуга телефон қилиб, уни Ҳамаснинг йирик операция режалари ҳақида огоҳлантиргани даъво қилинган.

Нетаньяху идораси бу хабарни «мутлақо ёлғон» деб рад этди ва газетани судга беришини айтди.

Нетаньяхунинг «Ликуд» партияси аъзоси Амир Оҳана ўтган ой ижтимоий тармоқдаги видеосида Ҳамаснинг Ғазодаги собиқ раҳбари Яҳё Синвар бу ҳақда фақат бир неча кишига айтган бир пайтда, Нетаньяху ҳужум ҳақида билиши мумкин эди деб тахмин қилиш «бемаънилик ва кулгили» эканини айтди.

Исроил бош вазири, унинг сўзларига кўра, ўшандан бери Яқин Шарқни ўзгартирди ва «ҳатто Исроил ичидаги ва ташқарисидаги овозлар уни тўхтатишга чақирганда ҳам» таслим бўлмади.

Нетаньяху 7 октябрдаги ҳужумларга олиб келган муваффақиятсизликларда ўз хавфсизлик раҳбарларини айблади ва уларни Исроил Мудофаа Кучларини (ИДФ) оммавий равишда сафарбар қилиш ва вазиятни кескинлаштиришни буюришидан қўрқиб, ҳужумдан бир неча соат олдин уни атайлаб уйғотмасликка қарор қилганликда айблади.

«Худо кўрсатмасин, биз бош вазирни уйғотсак ва у: „Тезда бутун ИДФни уйғотинг, ҳарбий-ҳаво кучларини ҳавога кўтаринг!“ деса», деди у Исроилнинг ўнг қанот 14-канал телетармоғига.

«Агар улар мени уйғотишганда нима бўларди? Бу содир бўлмаган бўларди», деди у, унинг жавоби Исроилни ҳужумлардан яхшироқ ҳимоя қилган бўлишини назарда тутиб.

Нетаньяху Ҳамас ҳужумидан бир неча кун олдин БАА президенти томонидан огоҳлантирилгани ҳақидаги хабарларни рад этди

Яаков Кац, журналист ва Исроил мудофаасига бағишланган бир нечта китоблар муаллифи, ҳужумдан бир неча соат олдин пайдо бўлган Ҳамас фаоллиги бўйича кучайиб бораётган хавотирлар ҳақида ёзган.

Ўзининг «Исроил ухлаётганда» номли китобида у тунги соатларда юқори мартабали ҳарбийлар ва разведка раҳбарлари ўртасидаги телефон қўнғироқларини, командирларнинг таътилдан тўсатдан чақириб олинишини ва чегарага элита разведка бўлинмасининг жойлаштирилишини тасвирлайди.

У менга уларнинг кутган нарсаси, энг ёмони, Ҳамас жангчиларининг кичик, чекланган бостириб кириши бўлганини айтди.

«Шундай экан, агар ҳар бир хавфсизлик раҳбари унга бу ундай бўлмаслигини айтаётган бўлса, нега [Нетаньяху] ИДФ томонидан оммавий олдини олувчи зарба беришни буюриши керак эди? Уни уйғотиш ҳеч нарсани ўзгартирмаган бўларди».

Аммо у Нетаньяху ҳали ҳам содир бўлаётган воқеаларни англай олмагани бўйича бошқа саволларга дуч келаётганини айтди.

«Сиз бош вазир эдингиз, сиёсатни сиз белгиладингиз», деди у. «Сиз Ғазо билан чегарадаги кузатув минорасида турган охирги аскаргача етиб борган тийиб туриш доктринаси ва сиёсатини яратдингиз: Ҳамасни тийиб туриш, фаластинликларни ажратиш ва Фаластин давлати ташкил этилишининг олдини олиш учун Ҳамасни ҳокимиятда сақлаб қолиш».

Исроилликлар давлат тергов комиссиясини талаб қилиб норозилик намойишлари ўтказдилар

Йиллар давомида Нетаньяху Ғазода Ҳамас билан тўқнашиш эмас, балки уни тийиб туриш сиёсатига раҳбарлик қилди, бу даврда Исроил ҳукуматлари Қатарга Ғазога юзлаб миллион долларлик ёрдам юборишига рухсат берди.

7 октябрдаги ҳужумлардан бир ой ўтгач, у Германия газетасига Ҳамасни кучайтиришни хоҳлагани ҳақидаги даъволар «мутлақо ёлғон» эканини айтди.

«Аксинча, биз Ҳамасни имкони борича заифлаштиришда давом этмоқчи эдик», деди у Die Welt нашрига. «Аммо пул фуқаролик ҳалокатининг олдини олиш учун мўлжалланган эди — ягона сабаб шу».

Ҳужумдан бир неча ой ўтгач, ИДФнинг ўша пайтдаги бош штаб бошлиғи, генерал-лейтенант Херци Халеви тинч аҳолини ҳимоя қила олмагани учун оммавий равишда узр сўради ва бу юкни елкасида ва юрагида кўтариб юрганини айтди.

У истеъфога чиқди. Кейинчалик бир қатор ҳарбий командирлар ишдан бўшатилди ва Исроил ички разведкаси раҳбари ўз лавозимини тарк этди.

Нетаньяху шу пайтгача ҳужумлар учун ҳар қандай шахсий жавобгарликни ўз зиммасига олишдан бош тортиб келмоқда.

Полковник Ричард Хехт 7 октябр куни ИДФнинг халқаро вакили эди. У менга сиёсий раҳбарлар, жумладан Нетаньяхунинг масъулиятни ўз зиммасига олишдан бош тортгани олти ойдан кейин истеъфога чиқишига сабаб бўлган омиллардан бири эканини айтди.

«Бу шармандалик», деди у менга. «Жавобгарликка қараганингизда, ИДФ ичида муаммо бор деб ўйламайман. Ва бу оғриқли. Бу сиёсий доиралар ва ҳарбийлар ўртасидаги совуқчиликнинг асосий сабабларидан биридир».

Душанба куни Қуддусда бўлиб ўтган хотира маросимида 7 октябрда ҳалок бўлганлардан бирининг отаси бош вазирга қарши туриш учун ўрнидан турди.

«Сиз ўғлимни ҳимоя қилмадингиз, ўлдирилганларнинг ҳаммасини ҳимоя қилмадингиз», деди у хавфсизлик ходимлари уни олиб кетишидан олдин. «Уят! Шармандалик!»

«Нетаньяху таслим бўлмайди» — унинг ўнг қанот «Ликуд» партиясининг шиори

Ҳужумлардан уч йил ўтгач, жавобгарлик талаблари кучаймоқда. Фаоллар Исроил Олий судидан ҳукуматни давлат тергов комиссиясини тузишга мажбур қилишни сўрашди.

Собиқ вазир ва мухолифатчи сиёсатчи, кенжа ўғли Ярон (аскар) 7 октябрда ҳалок бўлган Йизҳар Шай ушбу кампаниянинг бир қисмидир.

«Биз бу сайловларга 7 октябрга нисбатан деярли кўзимиз боғланган ҳолда кетяпмиз», деди у ўтган ҳафта Тель-Авивдаги норозилик намойиши пайтида. «Бош вазиримиз ҳеч қачон қасамёд остида батафсил, пухта тушунтириш бермаган, у ерда унга барча қийин саволлар бериларди ва у ҳамма нарсани тушунтириши керак эди».

Нетаньяху Исроил Олий суди бошчилигидаги давлат терговидан бир неча бор бош тортди ва яқинда мамлакат суд тизими унга нисбатан нохолис бўлишини даъво қилди.

Сайловларни эълон қилишдан олдин унинг ҳукумати аъзолари сиёсий партиялар томонидан тайинланадиган муқобил «миллий тергов комиссияси»ни таклиф қилди.

Аммо июль ойида парламент сессияси тугашидан олдин бир қатор бошқа қонунларни қабул қилганига қарамай, Исроил ҳукумати тергов режаларини белгиловчи қонун лойиҳасини қабул қилишга вақти етмаганини айтди.

Биз унинг «Ликуд» партиясининг бир неча аъзоларига интервью олиш учун мурожаат қилдик, аммо натижа бўлмади. Шунингдек, биз партиядан ўз танқидчиларига жавоб беришни сўрадик ва уларнинг жавобини кутмоқдамиз.

Гади Эйзенкот ва бошқа мухолифат етакчилари давлат тергов комиссиясини тузиш чақириқларини қўллаб-қувватладилар

Нетаньяхунинг жавобгарликни ўз зиммасига олишдан бош тортгани энди сайлов масаласига айланди, чунки у шу ой охирида қайта сайланишга тайёргарлик кўрмоқда.

Унинг асосий рақиби Гади Эйзенкот жамоаси томонидан чиқарилган «Sleepy Bibi» (Уйқучи Биби) деб номланган видеоўйин ўйинчилардан бош вазирга ҳужум ҳақидаги огоҳлантиришлардан қочиш ва «ётоққа хавфсиз етиб олиш» орқали жавобгарликдан қочишга ёрдам беришни сўрайди.

Нетаньяху ўнлаб йиллар давомида ўзини Исроилнинг «Жаноб Хавфсизлик»и сифатида тақдим этиб келган ва Исроил тарихидаги энг ёмон хавфсизлик муваффақиятсизлигига раҳбарлик қилганига қарамай, у яна худди шу хавфсизлик платформасида сайловолди кампаниясини олиб бормоқда.

Сўнгги уч йил ичида у Исроилнинг душманлари — Ҳамас, Ҳизбуллоҳ ва Эронга қарши янги урушлар олиб боришга эътибор қаратди.

Сўровномалар кескин курашдан дарак бермоқда ва 7 октябрдаги ҳужумлар кўплаб сайловчиларнинг танловида марказий ўрин тутишини кўрсатмоқда.

Яаков Кацнинг айтишича, 7 октябр мероси икки томонга эга.

«Ҳамас босқинига олиб келган муваффақиятсизликлар, хатолар бор», деди у менга. «Аммо бошқа томон ҳам бор, бу Нетаньяхунинг далили; у Яқин Шарқни қайта лойиҳалаштирди ва бугунги кунда Исроилни хавфсизроқ жойга айлантирди. Ва бу исроилликлар ўзлари билан сайлов участкаларига олиб борадиган далилдир».

Ҳужумлар сояси ушбу сайлов устида турибди ва Исроилни яна бир бор сиёсий чизиқлар бўйлаб бўлиб юбормоқда.

Тарафдорлар учун бу Исроилни хавфсиз сақлаш учун Беньямин Нетаньяху ҳали ҳам кераклигини исботлайди.

Танқидчиларнинг айтишича, унинг сиёсий омон қолиши Исроилни хавф остига қўяди.