7 октябрда Ҳамас бошчилигидаги ҳужумларда вайрон бўлган киббутс аҳолиси уни қандай қайта тиклаш устида бош қотирмоқда
Нир Озга қилинган, 47 киши ҳалок бўлган ва 76 киши гаровга олинган ҳужумдан уч йил ўтиб, омон қолганларнинг баъзилари у ерга яшаш учун қайтди.
7 октябрда Ҳамас бошчилигидаги ҳужумларда вайрон бўлган кибуц аҳолиси уни қандай қайта тиклаш устида бош қотирмоқда
Далит Рам Аҳарон ва унинг турмуш ўртоғи Ачи 7 октябрдаги ҳужумларда ҳалок бўлган дўстларининг «хотираси учун» Нир Озга қайтишни хоҳлашларини айтишмоқда
Бир пайтлар 400 кишилик жипслашган Исроил жамоасининг гавжум маркази бўлган, аммо 2023 йил 7 октябрда Ҳамас бошчилигидаги ҳужумлар оқибатида вайрон бўлган Нир Оз кибуцининг ташлаб кетилган ошхонасидаги шифт плиталари орасида энди қушлар ин қуриб, куйламоқда.
«Биз бу ерга бир-биримизни кўриш, бирга овқатланиш учун келардик. Бу ерда кўплаб тадбирлар ўтказиларди, байрамларни ҳам нишонлардик», дейди Далит Рам Аҳарон турмуш ўртоғи Ачи билан менга ҳудудни кўрсатар экан.
Ўқ излари билан қопланган шиша кириш эшикларида ҳали ҳам бедарак йўқолган аҳолига нима бўлгани ҳақида маҳзун эслатма бор.
Ҳар бир хонадоннинг почта қутисида уч йил олдинги ҳужумлардан кейин ёпиштирилган стикерлар бор: ҳалок бўлганлар учун қизил, гаровга олинганлар учун қора. «Бу орамиздан тўртдан бир қисмимиз дегани: ўлдирилган ёки ўғирланган», дейди Далит. «Жумладан, болалар ва чақалоқлар ҳам».
Исроил ўз тарихидаги энг қонли куннинг уч йиллигини нишонлаётган бир пайтда, бу кибуц аҳолиси учун яна бир оғриқли мулоҳаза дақиқасидир. Жамоа Ғазо чегарасидан атиги бир миля (1,6 км) узоқликда жойлашган ва энг кўп зарар кўрган ҳудудлардан бири бўлган.
Эшик ёнида шамол қўнғироғи осилиб турган Симан Тов оиласининг яқин атрофдаги куйиб кетган уйида вақт тўхтаб қолгандек гўё. Фотосуратда Тамар ва Йонатан ўзларининг уч фарзанди — беш ёшли эгизак қизлари Шаҳар ва Арбел ҳамда икки ёшли ўғли Омер билан тасвирланган.
Ота-она Ғазодан отиладиган ракеталардан ҳимояланиш учун мўлжалланган, аммо ўқ отишдан эмас, бомба панажойининг эшиги орқали отиб ўлдирилган.
Почта қутисидаги қизил стикер Ҳамас ҳужумларида ҳалок бўлганларни, қора стикер эса гаровга олинганларни билдиради
Ўша куни Ачи ва уч фарзанди билан деярли 12 соат давомида ўз панажойларида яшириниб омон қолган Далит Тамарнинг қўшниларига юборган сўнгги ижтимоий тармоқ хабарларини эслайди.
«Ўша куни эрталаб у аёллар гуруҳига аввалига: "Ҳамма яхшими?" деб ёзди. Кейин, бошқа бир вақтда: "Улар бизни отяпти", деб ёзди. Ва шундан кейин у жуда кўп хатолар билан: "Биз жуда қаттиқ ярадормиз", деб ёзди», дейди Далит менга.
«Биз тушунишимизча, улар уйга ўт қўйишган ва болалар бўғилиб вафот этган, шунинг учун бутун оила ҳалок бўлган».
Нир Озга қилинган тўсатдан ҳужумда Ҳамаснинг элита «Нухба» кучлари жангчилари бошчилигидаги, шунингдек, тинч аҳоли талончилари, жумладан, баъзи болаларни ҳам ўз ичига олган тахминан 500 нафар фаластинлик иштирок этди.
Нир Ознинг 41 нафар аҳолиси ва чет эллик ишчилари, шунингдек, яқин атрофдаги базмдан кибуцга қочиб келган олти киши ҳалок бўлди.
Кибуцдан 76 киши Ғазога олиб кетилган, улардан тўққиз нафарининг жасади бўлган, 14 нафар гаровга олинганлар тириклайин олиб кетилиб, асирликда ўлдирилган. Нир Оздан омон қолган сўнгги гаровга олинганлар 2025 йил 13 октябрда Исроилга қайтарилди, сўнгги вафот этган гаровдаги Амирам Купернинг жасади эса икки ҳафтадан кейин олиб келинди.
Биз яшиллик бўйлаб юрар эканмиз, қушлар сайраши ва оч дайди мушукларнинг миёлашидан ташқари, даҳшатли сукунат ҳукм сурмоқда. Нир Оздаги бир пайтлар оддий бир қаватли бинолар бўлган ўнлаб ёнғиндан зарар кўрган уйлар энди бузиб ташланган, фақат одамларни хавфсиз сақлай олмаган темир-бетон хавфсизлик хоналари қаторлари қолган.
Аҳаронлар баъзи зарар кўрган уйларнинг нима содир бўлганига далил сифатида бузилмай қолишини хоҳлашади. «Биз буни ҳақиқатан ҳам қўллаб-қувватлаймиз», дейди Ачи. «Одамлар нима содир бўлганини кўришлари, вайронагарчиликни, бу ерда юз берган соф нафратни кўришлари керак».
Эр-хотин болалар боғчасида ўқитувчи Майя Горен ўлдирилган жойни ва кибуц хавфсизлик гуруҳининг етти аъзосидан уч нафари Ҳамас қуролли шахслари билан жанг қилгандан кейин ҳалок бўлган вақтинчалик ёдгорликларни кўрсатишади.
Исроил Мудофаа Кучларининг Нир Озда содир бўлган воқеалар бўйича тергов хулосалари армиянинг — 20 дан ортиқ аҳоли пунктлари ва бир нечта ҳарбий постларга қилинган мисли кўрилмаган бир вақтдаги ҳужум туфайли саросимага тушиб қолгани — бу ерга қутқарувга келишда бутунлай муваффақиятсизликка учраганини кўрсатди.
7 октябрь куни биринчи аскарлар кибуцга сўнгги фаластинлик ҳужумчилар кетганидан тахминан 40 дақиқа ўтгач етиб келишди. Деярли ҳар бир хонадон қотиллик, зўравонлик, жумладан, жинсий зўравонлик ва зўрлаш, талончилик ва ўғирликларни бошдан кечирди.
Далит тўхтаб, деҳқончилик ва тинчлик фаоллиги билан танилган кибуцнинг асосчиларидан бўлган ота-онаси томонидан анча олдин экилган дарахтни кўрсатади. Улар 7 октябрдаги ҳужумлардан жисмоний шикаст етмасдан омон қолишди, аммо бир неча ойдан кейин вафот этишди.
Қўшни уйда тўрт ёшли Ариэль ва тўққиз ойлик Кфир исмли малласоч болаларнинг онаси Шири Бибаснинг кичик уйи жойлашган. Уйларидан олиб кетилган бу уч киши Ғазодаги гаров инқирозининг рамзига айланди.
«Бу мен учун энг оғир уй, чунки Шири менга жуда ва жуда яқин дўст эди», дейди Далит паст овозда. «У худди опамдек эди. Биз ҳатто бир вақтда ҳомиладор бўлганмиз — мен қизимга, у эса Ариэлга. Улар ҳам энг яқин дўст бўлишди. Биз улар турмуш қуришади деб ҳазиллашардик».
Далитнинг айтишича, гаровга олинганидан кейин икки фарзанди билан бирга ўлдирилган Шири Бибас «худди опасидек» бўлган
«Шири жуда, жуда қувноқ эди. У бахтли инсон — она эди», дейди Далит. «У оддий ҳаёт кечирди. Ҳеч қачон ҳеч кимга ёмонлик қилмаганди».
Ширининг турмуш ўртоғи Ярден 2025 йил февралида Ғазода ўт очишни тўхтатиш келишуви доирасида Ҳамас томонидан тирик ҳолда озод қилинган бўлса-да, у ва унинг ўғиллари — бошқа қуролли гуруҳ томонидан ушлаб турилган — ўлдирилган.
Ҳамас уларнинг ўлимида Ғазо уруши бошидаги ҳаво ҳужумини айблади, аммо ўша февраль ойи охирида жасадлар қайтарилганидан кейин уларни текширган исроиллик суд-тиббиёт экспертлари улар асирга олганлар томонидан ўлдирилгани ва жасадлари таҳқирланганини айтишди.
Нир Оздан бўлган кўплаб яқинларини йўқотганлар, жумладан Ярден Бибас ҳам бу ерни бутунлай тарк этишган. Аммо 20 та уй таъмирлангани ёки қайта қурилгани сабабли, бир нечта собиқ гаровга олинганлар у ерда яшаш учун қайтиб келишди.
Улар орасида кибуцнинг яна бир асосчиси ва Ғазо уруши пайтида озод қилинган энг кекса тирик эркак гаровдаги Гади Мозес ва гольф аравасида ўтиб кетаётиб Аҳаронлар билан гаплашиш учун тўхтаган Яир Хорн бор. Далит ва Ачи ҳам қайтишга қарор қилишган.
«Биз Ширининг хотираси ва бу ерда яшаш имкониятига эга бўлмаган одамлар учун, ота-онамнинг хотираси учун, илдизларимизни давом эттириш ва фарзандларим учун қайтамиз, чунки бу бизнинг уйимиз», дейди Далит.
Аммо у, Ачи ва уларнинг фарзандлари — ҳозирда уй-жойини йўқотган ва шимолроқдаги шаҳарчадаги квартирада яшаётганлар — Нир Ознинг тўлиқ қайта очилишини икки йил кутишлари керак.
«Террорчилар хонадонларнинг 97 фоизига кириб боришган ва деярли 50 фоизини ёқиб юборишган», дейди қайта қуриш лойиҳаси директори Эми Палмор. «Энди бу Исроилдаги бутунлай бузиб ташланиши ва бутунлай қайта лойиҳаланиши керак бўлган ягона жойдир».
Унинг айтишича, кибуцни қайта лойиҳалаш шундай бўлиши керакки, у қайтиб келганлар учун янги руҳий жароҳатларни қўзғатмасдан, уйдек туйилиши қийин.
«Бу жуда катта баҳс — жуда оғриқли баҳс», дейди Эми. «Баъзи одамлар: "Агар мен бу ерга қайтсам, бутун ҳудуд тинч кўринишини хоҳлайман. Менга эслатиш шарт эмас, чунки мен йўқотган одамларимни ҳар куни эслайман", дейишади. Бошқа одамлар эса: "Шундай инкор борки — агар биз охирги уйларни ҳам бузиб ташласак, ким ҳам ишонарди?" дейишади».
2023 йил 7 октябрда Исроил жанубига қилинган ҳужумлар пайтида тахминан 6000 фаластинлик Ғазо чегарасини кесиб ўтганидан кейин 1200 га яқин одам ҳалок бўлди ва 251 киши гаровга олинди.
Ҳамас назоратидаги соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотларига кўра, Исроил ва Ҳамас ўртасида бошланган уруш Ғазода 74 200 дан ортиқ одамнинг ҳаётига зомин бўлди, уларнинг умумий рақамлари БМТ томонидан аниқ деб ҳисобланади.
АҚШ восичилигида бир йил олдин сўнгги гаровга олинганларни уйига қайтарган ўт очишни тўхтатиш келишувига қарамай, зўравонликлар, жумладан, Исроилнинг Ғазога деярли ҳар кунги ҳужумлари давом этмоқда. Ғазонинг 2,1 миллион аҳолисининг деярли барчаси уй-жойидан айрилган ва ҳудуднинг катта қисми вайронага айланган. АҚШ Президенти Дональд Трампнинг тинчлик режаси боши берк кўчага кириб қолган.
Исроилликлар учун Исроил хавфсизлик кучларининг 7 октябрдаги ҳужумларнинг олдини ололмагани учун жавобгарлик масаласи очиқ қолмоқда. Нир Оз аҳолиси тўлиқ давлат тергов комиссиясини қўллаб-қувватлайди ва ҳамон жиддий хавфсизлик хавотирларига эга.
Омон қолганлар, жумладан Аҳаронлар ҳам посттравматик стресс билан яшамоқдалар. Далит тўнғич ўғли Ури 2023 йил 7 октябрда — улар бомба панажойида яшириниб ўтказган куни тўққиз ёшга тўлганини эслайди. «У менга: "Ойи, туғилган кунимда ўлишни хоҳламайман", деди», дейди у. «Биласизми, одамлар биз ҳали ҳам шу даҳшатли кунда яшаётганимизни тушунишмайди».
Бу ҳужумларнинг йиллиги Ғазода ҳеч қандай гаровга олинганлар қолмаган биринчи йилликдир. «Бу жуда катта енгиллик», дейди Далит. Ачининг айтишича, энди шахсий соғайишга эътибор қаратиш вақти келди.
«Гаровга олинганлар қайтгунига қадар, хаёлимизда фақат шу нарса эди», дейди у. «Энди ўзингизга, нимани йўқотганингизга, нима кераклигига эътибор қаратиш учун вақтингиз бор. Энди бу бизнинг тикланишимиз ёки қўлимиздан келганча қандайдир тикланишдир».