Исроилликлар Ҳамаснинг ҳалокатли ҳужумидан уч йил ўтиб, 7 октябр қурбонларини хотирламоқда

Исроилликлар Ғазодаги урушга сабаб бўлган ҳужумда ҳалок бўлганлар ва гаровга олинганларни ёдга олар экан, бутун мамлакат бўйлаб хотира тадбирлари билан Ҳамас бошчилигидаги 7 октябрдаги вайронкор ҳужумнинг уч йиллигини нишонладилар.

Яқинлари тахминан 1200 киши ҳалок бўлган ва 251 киши ўғирлаб кетилган жойларда хотираларини ёд этдилар. Исроил Бош вазири Беньямин Нетаньяху: «Миллат бу кунда азизларимизни соғинишда бирлашади», деди, гарчи намойишчилар ўша кундаги хавфсизлик соҳасидаги муваффақиятсизликлар бўйича мустақил давлат текшируви ўтказилишини талаб қилишган бўлса-да.

Ҳамас назоратидаги соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотларига кўра, Исроилнинг Ғазодаги ҳарбий жавоби ўшандан бери 74 200 дан ортиқ одамнинг ҳаётига зомин бўлди, бу рақамлар БМТ томонидан ишончли деб ҳисобланади. Деярли бир йил олдин келишилган ўт очишни тўхтатишга қарамай, 2,1 миллион аҳоли учун шароит оғир бўлиб қолаётган Ғазода зўравонлик давом этмоқда.

Чоршанба куни эрталаб яқинларидан айрилган оилалар ва омон қолганлар 2023 йил 7 октябрда Исроил жанубидаги Нова рақс фестивалида ҳалок бўлган 378 киши хотирасига бағишланган ёдгорлик пойида йиғилдилар. Фестивал ўтказилган жой Кибуц Реим яқинида ва Ғазо чегарасига яқин эди, у ердан Ҳамас бошчилигидаги қуролли шахслар тонгги ҳужумни бошлашган.

Гувоҳларнинг айтишича, рейд пайтида фестивал иштирокчилари отиб ташланган, жинсий зўравонликка учраган ва қийноққа солинган. Қирқ тўрт киши ўғирлаб кетилган, кейинчалик 25 киши Ғазодан тирик қайтарилган.

Би-би-си Новада отиб ўлдирилган 21 ёшли қиз Ади билан гаплашди ва у у ерда содир бўлган воқеаларни «дистопик, тасаввур қилиб бўлмайдиган» деб таърифлади. Нова фестивалида 378 киши ҳалок бўлди, яна 44 киши гаровга олинди.

«Бугун нафақат мен учун, балки миллатнинг катта қисми учун ҳам оғир кун», деди Исроилнинг собиқ футболчиси Шломо Шарф 12-канал хабар қилган шарҳларида. У фестивалда ҳалок бўлган 24 ёшли набираси Мэй Наимнинг хотирасини ёд этаётган эди.

Рафиқаси ва икки ёш ўғли Кибуц Нир Оздаги уйларидан ўғирлаб кетилган ва кейинчалик Ғазода асирликда ҳалок бўлган собиқ гаровдаги Ярден Бибаснинг сўзларидан Times of Israel иқтибос келтирди: «Шири, Ариэль ва Кфир».

Одамлар, шунингдек, 7 октябрь куни 64 нафар аҳолиси ҳалок бўлган ва 19 нафари гаровга олинган Кибуц Кфар Азадаги кичик қабристонга ҳам йиғилишди. Жамият етакчиси Зион Регевнинг айтишича, омон қолган аҳолининг аксарияти руҳий жароҳат туфайли ҳали ҳам уйларига қайтмаган.

«Биз бу ерда, кибуцда барча ишларни биринчи марта қиляпмиз», деди у Reuters ахборот агентлигига. «Бу жуда ҳаяжонли кун, 7 октябрдан уч йил ўтиб, жамиятимиз учун жуда оғир кун».

Кибуц Магенда Ҳамас ҳужумчиларини қайтаришга ёрдам бергани айтилган киши рейд пайтида «жуда жасорат билан жанг қилган» ИД аскарларини мақтади. Чоршанба куни кечқурун Тель-Авивдаги Яркон боғида бўлиб ўтган миллий хотира тадбирида йиғилганларга мурожаат қилар экан, Идо Якир Исроил «бошқаларни қутқариш учун ўз жонини бериши кераклигини билган» ҳар бир кишини ёдда тутишини айтди.

Чоршанба куни тушдан кейин ўз идорасидан берилган баёнотда Нетаньяху 7 октябрдаги ҳар бир қурбон учун хотира шамини ёққанини айтди. «Биз миссияни якунлаймиз: биз ҳисоб-китоб қилдик ва барча қотиллар билан ҳисоб-китоб қилишни давом эттирамиз», дея қўшимча қилди у.

Душанба куни яҳудий тақвими бўйича ҳужумнинг йиллигига бағишланган маросимда бош вазир Исроил ўша куни Ғазодан Исроилга сизиб кирган 6000 фаластинликдан 4000 нафарини ўлдирганини айтди.

Тель-Авивдаги Дизенгоф майдонида ҳукуматга қарши намойишчилар йилликни нишонлаш учун фавворани қизил рангга бўяшди. Фаввора ҳалок бўлганлар учун хотира жойи бўлиб хизмат қилди, унинг ҳавзаси девори атрофига фотосуратлар, гуллар ва хабарлар жойлаштирилди.

Намойишчилар, шунингдек, чоршанба куни эрталаб сукут сақлаш дақиқаси учун шаҳарнинг асосий автомагистралларидан бирини қисқа муддатга тўсиб қўйишди. Улар Нетаньяху сурати ёнида «халқ ўз ўғил-қизларини ёдда тутади» деб ёзилган баннерларни, шунингдек, «тўлиқ муваффақиятсизлик» ва «айбдор» деб ёзилган бошқа баннерларни кўтариб олишган.

Ҳужумдан бери Исроил мудофаа ва хавфсизлик соҳасининг кўплаб юқори лавозимли мулозимлари истеъфога чиқди ёки ишдан бўшатилди, аммо Исроилнинг энг ёмон хавфсизлик муваффақиятсизлиги бўйича ҳеч қандай мустақил тергов комиссияси тузилмади. Бош вазир шахсий жавобгарликни рад этди ва Исроил Олий суди бошчилигидаги давлат терговини ташкил этишдан бош тортди, яқинда у суд тизими унга нисбатан нохолис бўлишини даъво қилди.

Ўғли Матан Ғазода ушлаб турилган пайтда Нетаньяху ҳукуматини кескин танқид қилган Эйнав Зангаукер ўтган йилнинг октябрь ойида ўт очишни тўхтатиш келишувига биноан озод қилинган эди. «Улар бизга 7 октябрь куни содир бўлган воқеаларни унуттиришга ҳаракат қилишмоқда», деди у Армия радиосига. «Биз унутмаймиз, биз ҳақиқатни талаб қиламиз».

Хотира тадбирлари бошқа мамлакатларда, жумладан Германияда ҳам бўлиб ўтди, у ерда яҳудий талабалар уюшмаси Берлиннинг Бранденбург дарвозаси олдида мотам намойиши ўтказди. Германия канцлери Фридрих Мерц Ҳамас бошчилигидаги ҳужумни «чуқур узилиш» деб атади. «Биз қурбонларни хотирлаймиз, уларнинг дардига шерикмиз», деди у ва антисемитизмга қарши «янада каттароқ қатъият» билан курашиш кераклигини қўшимча қилди.

Буюк Британия Бош вазири Энди Бернхем Британия яҳудий жамиятига: «Биз сиз биланмиз», деди. «Ҳужумларнинг таъсири нафақат Исроилда, балки бутун дунёдаги яҳудий жамоаларида ҳам сезилди, улар ҳали ҳам ўша кундаги фожиали воқеалар юкини кўтариб юришибди», деди у.

Даунинг-стрит ташқарисида дастлабки ҳужумда, кейинчалик гаровда ёки Ҳамас билан жангларда ҳалок бўлган британ-исроилликлар учун ҳам мотам намойиши бўлиб ўтди.

Европа Комиссияси президенти Урсула фон дер Ляйен шундай деди: «7 октябрдаги таърифлаб бўлмайдиган ваҳшийлик ва террор ҳеч қачон қайтарилмаслиги керак». У Европа Иттифоқи «икки давлат тамойилига асосланган барқарор тинчликка бугунги заиф ўт очишни тўхтатиш келишувини айлантиришга ёрдам беришга тайёрлигини» қўшимча қилди.

Чоршанба куни Оқ уй ташқарисида журналистлар билан суҳбатда АҚШ Президенти Дональд Трамп Нетаньяху билан гаплашганини ва Исроил халқига эзгу тилаклар билдирганини айтди. «Бу даҳшатли кун, даҳшатли фожиа эди», деди у.

Бу 7 октябрдаги ҳужумнинг Ғазода ҳеч қандай гаровга олинганлар қолмаган биринчи йиллигидир, аммо АҚШ воситачилигида ўтган йилги ўт очишни тўхтатиш келишуви тинчлик ёки хавфсизлик олиб келмади. Ғазонинг энг қонли уруши давом этди, Исроил деярли ҳар куни зарбалар бермоқда.

Ғазо соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотларига кўра, ўт очишни тўхтатиш бошланганидан бери у ерда 1460 дан ортиқ одам ҳалок бўлган. Исроил ҳарбийларининг билдиришича, худди шу даврда секторда камида етти нафар исроиллик аскар ҳалок бўлган.

Ғазонинг катта қисми вайроналар остида қолмоқда, 2,1 миллион аҳолининг деярли барчаси оғир гуманитар шароитларда ҳали ҳам уй-жойларидан маҳрум. БМТнинг билдиришича, барча иншоотларнинг тахминан 80 фоизи вайрон бўлган ёки шикастланган, натижада 60 миллион тоннадан ортиқ вайроналар қолган ва 1,2 миллион киши чодирларда ёки бошпаналарда яшамоқда.

Уруш пайтида бир неча бор кўчирилган оилалар кейин қаерга боришлари мумкинлиги ва Ғазони бутунлай тарк этишга мажбур бўлишлари мумкинлиги ҳақида тобора кўпроқ сўрашмоқда.

Ғазо шаҳрида сартарош бўлиб ишлайдиган, икки фарзанднинг отаси, 38 ёшли Муҳаммад Имад ад-Дин беш марта кўчирилганини айтди. Унинг уйи вайрон бўлган, сартарошхонаси эса қисман шикастланган. У Би-би-сига Ғазодан ҳайдаб чиқарилиш қўрқуви энди уни ҳатто тушларида ҳам таъқиб қилаётганини айтди.

«Мен Исроил бутун бу вайронагарчиликни бежизга қилганига ишонмайман», деди у. «Улар Ғазони яшаш деярли имконсиз бўлган жойга айлантиришди ва мен охир-оқибат ўзимиз туғилган жойдан ташқарида қолишимиздан қўрқаман».

Яна бир кўчирилган фаластинлик Атта Саид Ҳасан Швейх Би-би-сига уруш пайтида ўғли, қизи, синглиси ва унинг болалари ҳалок бўлганини айтди. Ғазо шаҳридан гапирар экан, у фаластинликлар «тирик бўла туриб қабрларда яшаётганини» ва «оғир азоб-уқубатларга» бардош берганини айтди.

Чоршанба куни Исроилнинг шимолий Байт Лаҳия шаҳри ва жанубий Хон Юнис шаҳрига берган зарбалари натижасида камида уч фаластинлик ҳалок бўлди, деб хабар берди шифокорлар. Исроил ҳарбийлари тунда Ғазо шимолида Ҳамаснинг икки аъзосига зарба берганини, улардан бирини ҳали ҳам Исроил кучлари томонидан босиб олинган ҳудудни белгиловчи Сариқ чизиқ яқинига портловчи моддалар ўрнатганликда айблаганини билдирди.

- 7 октябрдаги ҳужумни ўзининг «давом этаётган кураш лойиҳаси»даги «тарихий бурилиш нуқтаси» деб мақтаган баёнот чиқарди. Гуруҳга тегишли бўлган ва Фаластин оммавий ахборот воситаларида тарқатилган баёнотда ҳужум Исроил томонидан юкланган «аччиқ азоб-уқубатларга» «табиий жавоб» деб аталган.