Ишметов: Ўзбекистон инфляцияни 5% гача пасайтиришни мақсад қилган
Ўзбекистон Марказий банки раиси Тимур Ишметов Финансиал Тимес нашрига сузувчи валюта курсига ўтиш, капитал ҳисобини либераллаштириш ва инфляция режалари ҳақида гапирди.
О'збекистон Марказий банки раиси Тимур Ишметов регулятор инфляцияни келгуси йил бошиданоқ 5% гача туширишни режалаштираётганини э'лон қилди, ҳозирги 6,5% га нисбатан. У бу ҳақда интервюсида ма'лум қилди.
**Либерализациянинг о'н йиллиги**
Ишметовнинг та'кидлашича, о'н йил олдин О'збекистон кенг ко'ламли иқтисодий либерализацияга киришган эди. Марказий банк жорий ҳисобварақлар бо'йича операцияларга чекловларни олиб ташлади ва капитал ҳисобига янада оқилона ёндашувни сақлаб қолган ҳолда, валютанинг эркин конвертациясини та'минлади. Бозор нархларига о'тиш, жумладан, энергия нархларининг либерализацияси инфляцияни вақтинча тезлаштирди, бу 2017 йилда 20% дан ошди. О'шандан бери бу ко'рсаткич аста-секин ҳозирги 6,5% гача пасайди.
Бу йил Халқаро валюта жамг'армаси О'збекистоннинг валюта курсини расман эркин сузувчи сифатида тан олди. Ишметов буни со'нгги о'н йилликда валюта сиёсати бо'йича изчил ислоҳотлар натижаси сифатида та'рифлади.
**О'згарувчан валюта курсига содиқлик**
Хорижий инвестициялар оқими шароитида ташқи босимдан ҳимоя қилиш ҳақидаги саволга жавобан Ишметов Марказий банк валюта курсларини бошқариш амалиётига қайтиш ниятида эмаслигини та'кидлади. Унинг та'кидлашича, мамлакат о'тмишда валюта курсларига аралашиш билан бог'лиқ салбий тажрибаларга эга бо'лган ва регулятор бу хатоларни такрорлаш ниятида эмас. Марказий банк раҳбарининг со'зларига ко'ра, хавфларни минималлаштириш учун фақат хорижий қарз олишга таянмасдан, узоқ муддатли то'г'ридан-то'г'ри хорижий инвестицияларни жалб қилиш, миллий валютада молиялаштириш улушини ошириш ва ички иқтисодий о'сишни раг'батлантиришга э'тибор қаратиш керак.
**Капитал ҳисобини либераллаштириш**
Ислоҳотларнинг кейинги босқичи кенгроқ капитал ҳисобини либераллаштиришга тайёргарлик ко'риш бо'лади. Марказий банк раҳбари агентлик ХВЖ билан биргаликда ислоҳотлар кетма-кетлиги бо'йича ё'л харитасини ишлаб чиққанини ва уни бошқа вазирликлар билан мувофиқлаштириш ниятида эканлигини э'лон қилди. Ушбу ишлар тугагандан со'нг, инвесторлар ва жамоатчилик регуляторнинг кейинги қадамлари билан танишишлари учун ҳужжат нашр этилиши режалаштирилган. Ишметов институтларни, ҳимоя механизмларини ва рискларни бошқариш тизимини мустаҳкамлашни энг муҳим устувор вазифа деб атади, чунки капитал ҳисобини очиш валюта бозорида қо'шимча о'згарувчанлик ва босим яратиши мумкин.
Инфляция хавфларига келсак, Марказий банк раҳбари энергия тарифларини о'з ичига олган нархларнинг босқичма-босқич либераллаштирилиши туфайли ички муаммолар асосан ҳал қилинганини та'кидлади. Хавфнинг асосий манбаи ташқи зарбалар, айниқса глобал можаролар фонида нефт ва озиқ-овқат нархларининг о'згариши бо'либ қолмоқда. Ишметов Форс ко'рфазидаги можаронинг то'г'ридан-то'г'ри та'сири ҳали кузатилмаганлигини, аммо можаро чо'зилиб кеца, логистика харажатларининг ошиши иқтисодиётга та'сир қилиши мумкинлигини аниқлади.
**Ташқи зарбаларга та'минот орқали жавоб**
Ишметов глобал бозорларда нефт ва озиқ-овқат нархларининг ошишини фақат пул-кредит сиёсати воситалари билан қоплаш мумкин эмаслигини та'кидлади. Унинг та'кидлашича, Марказий банк ҳукумат билан биргаликда та'минотга та'сир ко'рсатиш вариантларини, хусусан, муқобил логистика ё'лларини ва айрим товарларни импорт қилиш о'рнига уларни маҳаллий ишлаб чиқариш имкониятларини о'рганиб чиқмоқда.
**Миллий валютада молиялаштиришга о'тиш**
Ишметов хорижий валютадаги қарзга бог'лиқликни босқичма-босқич камайтириш ҳақида гапирди. Унинг та'кидлашича, биринчи қадам 2019-йилда Халқаро молия корпорацияси (ИФС) томонидан "Самарқанд облигациялари" деб номланган о'збек со'м облигацияларини чиқариш бо'лган. Кейинчалик, О'збекистон Молия вазирлиги миллий валютада евробондларни чиқаришни бошлади, бу эса, Ишметовнинг со'зларига ко'ра, инвесторларда катта талабни уйг'отди. Бу йил Молия вазирлигининг барча қарзлари со'мда ифодаланган. Банклар аста-секин шунга амал қилиб, миллий валютада облигациялар чиқаришни ко'пайтирмоқда.
Марказий банк раҳбарининг со'зларига ко'ра, инвесторларнинг со'м инвестицияларига қизиқиши валюта курсининг барқарорлиги ва узоқ муддатда паст инфляцияни сақлаб қолишга ишонч билан бог'лиқ.
**Банк секторини тартибга солиш**
Ишметовнинг хабар беришича, Марказий банк аллақачон банк капитали ва ликвидлик талабларини халқаро стандартларга мослаштирган. Бу йил охири ва келгуси йилга келиб, регулятор барча банкларнинг молиявий ҳисоботларини ИФРС стандартларига о'тказишни режалаштирмоқда.
Капитал ҳисобвараг'ини очиш фонида Марказий банк валюта рискларини бошқариш, айниқса, ҳимояланмаган позицияларга эга банклар учун янги талабларни жорий этмоқда. Ишметовнинг со'зларига ко'ра, регулятор ма'лум бир соҳани либераллаштириш билан бирга, тегишли хавфларни тартибга солишни кучайтириш тамойилига амал қилади.
**Хорижий инвестицияларни диверсификация қилиш**
То'г'ридан-то'г'ри хорижий инвестициялар географияси ҳақидаги саволга жавобан Ишметов Хитой географик яқинлиги ва тарихий алоқалари туфайли О'збекистон учун асосий савдо ва инвестиция шериги бо'либ қолишини тасдиқлади. Шу билан бирга, мамлакат Европа ва АҚШ билан муносабатларини изчил кенгайтириб бормоқда, аниқ минтақалар ёки мамлакатларга устувор аҳамият бермаяпти.
**О'збекистоннинг Марказий Осиёдаги роли**
О'збекистоннинг минтақавий инвестиция маркази сифатидаги потенциал роли ҳақида гапирар экан, Ишметов президентлигининг дастлабки кунлариданоқ мамлакат президенти аввалги сиёсатидан фарқли о'лароқ, барча қо'шнилари билан муносабатларни яхшилашга устувор аҳамият берганини та'кидлади. Унинг со'зларига ко'ра, бу ҳам О'збекистоннинг о'зида, ҳам бутун минтақада иқтисодий о'сиш учун муҳим туртки бо'лди.
Ишметов алоҳида мамлакатлар о'ртасидаги рақобат о'рнига минтақа учун ягона блок сифатида ҳаракат қилиш фойдалироқ эканлигини та'кидлади: инвесторлар учун муҳим бо'лган нарса иқтисодиётнинг умумий ҳажми, ҳар бир алоҳида мамлакатнинг ко'рсаткичлари эмас. Унинг та'кидлашича, минтақа аҳолиси келгуси йилларда о'сишда давом этади ва Марказий Осиёнинг умумий иқтисодиёти триллион долларга етиши мумкин.
**Марказий банк мустақиллиги ва глобал ноаниқлик**
Ишметов шунингдек, со'нгги йилларда О'збекистон Марказий банки асосий фоиз ставкаси ва валюта курси бо'йича қарор қабул қилишда бошқа ба'зи марказий банклар дуч келадиган ҳукумат босимидан холи бо'лганини та'кидлади.
Жаҳон бозорларидаги вазият, жумладан, АҚШ ҳукумат облигациялари даромадлилигининг ошиши ва бутун дунё бо'йлаб марказий банклар дуч келаётган муаммолар ҳақида изоҳ берар экан, Ишметов дунё ноаниқлик янги нормага айланган даврга кирганини айтди.
Унинг со'зларига ко'ра, СОВИД-19 пандемиясидан бери О'збекистон иқтисодиёти бир қатор ташқи зарбаларга дуч келмоқда, бу эса Марказий банкни о'з э'тиборини муайян хавфларни прогноз қилишдан иқтисодиётнинг умумий барқарорлигини оширишга қаратишга мажбур қилди.
Ишметов регулятор ўртача даражада қаттиқ пул-кредит сиёсатини сақлаб қолиш ва глобал тебранишларга дарҳол муносабат билдириш ўрнига, тасдиқланган маълумотларга асосланиб, ўлчовли тарзда жавоб бериш ниятида эканлигини таъкидлади.