Иш берувчилар бошланғич синф ёшидаги болаларга меҳнат фаолияти ҳақида ўргатишлари керак, дейди Милберн
Буюк Британияда ёшлар фаоллиги бўйича йирик маъруза муаллифининг таъкидлашича, ҳатто тўрт ёшли болалар ҳам касб-ҳунарлар ҳақида ўрганишни бошлашлари керак.
Иш берувчилар бошланғич синф ёшидаги болаларга меҳнат ҳақида ўргатишни бошлаши керак, дейди Милберн
Буюк Британияда ёшлар фаоллиги тўғрисидаги йирик маъруза муаллифининг фикрига кўра, болаларни бошланғич мактабнинг бошиданоқ меҳнат дунёси билан таништириш лозим.
Собиқ вазир Алан Милберннинг айтишича, ҳатто тўрт ёшли болалар ҳам турли касблар ҳақида ўрганишни бошлашлари керак, 14-16 ёшли ўсмирлар учун эса ишлаб чиқариш амалиёти мажбурий бўлиши лозим.
Бироқ, ўқитувчилар касаба уюшмалари бошланғич мактаблар аллақачон «жиддий босим» остида эканини айтмоқда ва ҳар бир мактаб қўллаб-қувватлашдан фойдалана олиши учун амалий масалаларни ҳал қилиш зарурлигини таъкидламоқда.
Миллий статистика бошқармасининг (ONS) сўнгги маълумотларига кўра, 2026 йилнинг апрель ва июнь ойлари оралиғида Буюк Британияда 16 ёшдан 24 ёшгача бўлган 981 000 киши ўқимаган, ишламаган ва касбий тайёргарликдан ўтмаган (Neet сифатида танилган).
Милберн BBC’га шундай деди: «Бошланғич мактабда бу аслида уларнинг дунёқарашини кенгайтириш ва нималар мумкинлиги ҳақида тасаввур беришдан иборатдир».
Ҳатто 10 ва 11-синфларда шогирдлик ва иш тажрибасига эътибор қаратилган тақдирда ҳам, кўпчилик учун Neet тоифасига тушиб қолиш йўли 16 ёшдан анча олдин бошланади.
Шу боис, Милберн болаларни мактаб ҳаётининг анча эрта босқичида, «уфқларни кенгайтириш» учун махсус ўқув дастури вақти ажратилган ҳолда меҳнат дунёси билан таништириш кераклигини айтади.
У BBC’га буни иш берувчиларнинг бошланғич мактабларга ташриф буюриб, маърузалар ўқиши ва болалар учун танишув машғулотларини ташкил этиши орқали амалга ошириш мумкинлигини айтди.
«Иш берувчилар мактабларга келиб: „Қаранг, мана нималар бўляпти, мана бу нарсаларни амалга ошириш мумкин“, деб айтса яхши бўларди».
Милберннинг таъкидлашича, 14 ёшдан 16 ёшгача бўлган (Key Stage 4) ўқувчилар учун амалиёт ҳақиқий иш жойида ўтиши ва иш берувчининг фикр-мулоҳазаларини ўз ичига олиши керак.
Алан Милберннинг Neet тоифасидаги ёшлар бўйича тадқиқотининг якуний қисми шу кузда эълон қилиниши кутилмоқда
«Иш тажрибаси мажбурий бўлиши керак. Бу катта фарқ қилади», — деди у BBC’га.
Милберн, шунингдек, айрим ёшлар учун иш тажрибаси орттириш учун жой топиш қанчалик қийин бўлиши мумкинлигини таъкидлади.
«14-16 ёшлиларнинг тахминан ўндан тўрт нафари умуман ҳеч қандай иш тажрибасига эга бўлмаяпти», — деди у. «Бошқа мактабларда эса ўқувчиларга бориб, ўзларига иш тажрибаси топиш айтилади ва бу кўпинча ота-оналарнинг танишларига боғлиқ бўлиб қолади».
Ушбу таклифлар унинг ҳукумат топшириғига биноан тайёрлаган маърузасининг якуний қисмида пайдо бўлиши кутилмоқда, у шу кузда тақдим этилиши режалаштирилган.
Буюк Британияда таълим тизими децентрализация қилингани сабабли, Милберннинг тадқиқоти тўртта давлатдаги вазиятни ўрганади, аммо унинг таълимга оид тавсиялари фақат Англияга тегишли.
Ҳозирги вақтда Англияда 11 ёшдан 18 ёшгача бўлган ўқувчиларга касбга йўналтириш бўйича маслаҳатлар берилиши шарт, аммо иш тажрибаси орттириш қонунан мажбурий эмас.
Ҳукуматнинг таъкидлашича, унинг мақсади Англиядаги «ҳар бир ёш йигит-қиз учун икки ҳафталик иш тажрибасини кафолатлаш»дан иборат.
Шотландия ва Уэльсда эса мактабларда ҳатто уч ёшли болалар учун ҳам касбга йўналтирилган таълим аллақачон талаб этилади.
Уч нафар набираси бор Эмманинг айтишича, бошланғич мактаб касбга эътибор қаратиш учун жуда эрталик қилади
Кирклислик Эмманинг 1, 2 ва 4-синфларда ўқийдиган набиралари бор ва у бошланғич мактаб касбий суҳбатлар учун жуда эрта деб ҳисоблайди.
«Бошланғич мактабда кичкина болаларни жуда тез улғайтиришга ҳаддан ташқари кўп ҳаракат қилиняпти», — дейди у.
«Шунчаки уларга бола бўлиб қолишга қўйиб беринг. Улар ўрганиши кераклигини ва дунё ўзгараётганини биламан, лекин барибир уларга бола бўлиш имкониятини беринг».
Бошқа бир она, Зои эса бунинг тескари фикрида.
«Менимча, бу яхши ғоя», — дейди у. «Бу ҳамма қилиши керак бўлган нарса, шунинг учун агар эрта ўргансангиз, кейинчалик буни ўрганишга мажбур бўлишмайди».
Ўқитувчилар касаба уюшмалари ёшроқ даврдан касбга йўналтирилган таълимни жорий этиш ғоясига ижобий муносабат билдиришди, бироқ улар бу айниқса бошланғич мактабларга ортиқча юклама бўлиши мумкинлигидан огоҳлантиришди.
Мактаб раҳбарлари касаба уюшмаси (NAHT) бош котиби Пол Уайтмен бошланғич мактаблар аллақачон дуч келаётган «жиддий босим» ҳақида огоҳлантиради.
«Ҳар гал янги мажбурий талаблар таклиф қилинганда, уларга жой очиш учун нимадан воз кечиш кераклигини аниқ билиб олиш муҳимдир», — дейди у.
Уайтмен, шунингдек, турли касб эгалари бўлган кўнгиллиларни мактабларга «стереотипларга қарши курашиш ва интилишларни ошириш» учун жалб қиладиган «Primary Futures» каби мавжуд дастурларнинг аҳамиятини қайд этади.
«Ёшлар мактабда ўрганаётган нарсалари ва олдинда турган имкониятлар ўртасида қанчалик эрта боғлиқлик ўрната бошласалар, шунчалик яхши», — дейди Уайтмен.
Мактаб ва коллеж раҳбарлари ассоциацияси (ASCL) бош котиби Пепе Ди'Иасионинг айтишича, синфхонага кимнингдир ташриф буюриши ҳақиқатан ҳам «[болаларнинг] мотивациясини уйғотиши... ва уларга синфдан ташқаридаги барча имкониятларга нисбатан иштиёқ ҳиссини бериши» мумкин. Бироқ, у қишлоқ жойларида бундай имкониятларни топиш қийинроқ бўлиши мумкинлигини қўшимча қилди.