Иқтисодиёт ва молия вазирлиги пенсия тизими нима учун ўзгартирилаётгани ва келажакдаги пенсионерларни нималар кутаётганини тушунтирди

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги пенсия тизими нима учун ислоҳ қилинаётгани ва бўлажак пенсионерларни нималар кутаётганини тушунтирди

Ўзбекистонда пенсия тизимини комплекс равишда қайта кўриб чиқиш таклиф этилмоқда: пенсияга чиқиш ёшини босқичма-босқич ошириш, минимал иш стажини кўпайтириш, тўловлар миқдорини бошқача ҳисоблаш ва ўзини ўзи банд қилган шахсларга ижтимоий солиқ тўлаш мажбуриятини юклаш. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ислоҳот тафсилотларини тақдим этди ва бу бўлажак пенсионерларга қандай таъсир қилиши мумкинлигига аниқлик киритди.

Идорада аллақачон тайинланган пенсия ва нафақалар қайта кўриб чиқилмаслиги ёки камайтирилмаслиги алоҳида таъкидланди. Янгиликлар фақат бўлажак пенсия тўловларига тегишли бўлади.

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ислоҳот заруратини, жумладан, демографик ўзгаришлар билан боғламоқда. Идора маълумотларига кўра, мамлакатда ўртача умр кўриш давомийлиги 67,9 ёшдан 75,4 ёшгача ошган. Аҳоли таркибида пенсионерлар улуши 2025 йилда 11,2 фоизни ташкил этган бўлса, 2040 йилга бориб, прогнозларга кўра, 15 фоизгача ўсиши мумкин.

Шу билан бирга, давлат пенсия таъминоти тўғрисидаги амалдаги қонун узоқ 1993 йилда қабул қилинган.

Пенсияларни ҳисоблаш қандай ўзгартирилмоқчи

Ҳозирда пенсия тайинлашда меҳнат фаолиятининг охирги ўн йили давомидаги исталган кетма-кет беш йил учун иш ҳақи ҳисобга олинади. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ушбу даврни босқичма-босқич 20 йилгача кенгайтиришни таклиф қилмоқда.

Бундан ташқари, ҳисоб-китобдан энг кам иш ҳақи олинган даврнинг 10 фоизини чиқариб ташлаш режалаштирилмоқда. Вазирликнинг тушунтиришича, бу, масалан, касаллик даврлари ёки инсон даромади вақтинча камайган бошқа ҳолатларни ҳисобга олмаслик имконини беради.

2028 йилдан бошлаб янги пенсияни ҳисоблашда ҳисобга олинадиган иш ҳақининг максимал миқдорини пенсияни ҳисоблаш базавий миқдорининг 12 бараваридан 13 бараваригача ошириш таклиф этилмоқда. Бу ҳозирги пул ифодасида 6 миллион сўмдан 6,6 миллион сўмгача ўсишни англатади.

Меҳнат стажига қўйиладиган талаб ҳам ўзгаради. Ҳозирда пенсия тайинлаш учун камида етти йиллик стажга эга бўлиш зарур. 2027 йилдан бошлаб ушбу кўрсаткични ҳар йили бир йилга ошириб бориш ва 2034 йилга келиб 15 йилга етказиш таклиф қилинмоқда.

Зарур стажни тўплай олмайдиган фуқаролар учун пенсия ёшига етганидан кейин беш йил ўтиб ёшга доир нафақа олиш имкониятини сақлаб қолиш таклиф этилмоқда.

Ўзини ўзи банд қилганлар учун нималар ўзгаради

Ислоҳотнинг алоҳида блоки ўзини ўзи банд қилганларга тегишли. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги маълумотларига кўра, Ўзбекистонда уларнинг сони қарийб 5,9 миллион кишини ташкил этади. Шу билан бирга, 2025 йилда фақат 860 минг нафар ўзини ўзи банд қилган шахс ижтимоий солиқ тўлаган.

Вазирлик ушбу тоифа учун амалдаги ставкани сақлаб қолган ҳолда ижтимоий солиқ тўлашни мажбурий қилишни таклиф этмоқда. Ҳозирда йиллик тўлов қарийб 440 минг сўмни ташкил этади. Уни қисман — масалан, ойига 36 минг сўмдан тўлашга рухсат бериш кутилмоқда.

Солиқ тўланиши меҳнат стажига қўшилади ва пенсия ҳуқуқларини шакллантиради. Бундан ташқари, ўзини ўзи банд қилганлар учун вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлик, ҳомиладорлик ва туғиш нафақаларини назарда тутиш таклиф қилинмоқда.

Расмий даромадга эга фуқароларга оиланинг ишламайдиган аъзолари учун ихтиёрий равишда ижтимоий солиқ тўлашга рухсат бериш ҳам режалаштирилмоқда. Бу улар учун меҳнат стажи ва пенсия ҳуқуқларини шакллантириш имконини беради.

Жамғариб бориладиган тизимда нималар юз бермоқда

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, шунингдек, пенсия тизимининг жамғариб бориладиган қисмини ўзгартиришни таклиф қилмоқда. Вазирликнинг қайд этишича, ҳозирда фуқаролар унда ихтиёрий равишда суст иштирок этмоқда: 2025 йилда бундай иштирокчилар сони қарийб 12,5 минг кишини ташкил этган.

Шу муносабат билан, пенсия ёшига етгунга қадар пенсия жамғармаларидан фойдаланиш қоидаларини ва давлат томонидан биргаликда молиялаштириш механизмини қайта кўриб чиқиш таклиф этилмоқда. Ушбу қоидалар лойиҳанинг алоҳида қисмларига киритилган.

Умуман олганда, ислоҳот еттита йўналишни ўз ичига олади, улар орасида пенсия ёшини, тўловларни ҳисоблаш тартибини, ижтимоий суғурта тизимини ўзгартириш ва пенсия хизматларини рақамлаштириш бор.

Шу билан бирга, лойиҳа ҳали якуний эмас. Унинг жамоатчилик муҳокамаси 30 сентябргача давом этади.