Имтиёзли савдо, муҳим минераллар ва сунъий интеллект: Ўзбекистон ва Ҳиндистон нималар бўйича келишиб олдилар

Ўзбекистон ва Ҳиндистон бир қатор муҳим соҳаларда, жумладан, имтиёзли савдо, муҳим минераллар, ядро энергиясидан тинч мақсадларда фойдаланиш, сунъий интеллект ва транспорт йўлаклари бўйича ҳамкорликни кенгайтиришга келишиб олдилар. Ушбу қарорлар Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Модининг 29-30 август кунлари Ўзбекистонга давлат ташрифи якунлари бўйича эълон қилинган қўшма баёнотда қайд этилди.

Музокаралар давомида Президентлар Шавкат Мирзиёев ва Нарендра Моди савдо, инвестиция, транспорт алоқалари, рақамли трансформация, энергетикага ўтиш, муҳим минераллар, озиқ-овқат хавфсизлиги, соғлиқни сақлаш, фармацевтика ва таълим соҳаларида ҳамкорликни чуқурлаштириш ниятларини билдиришди. Томонлар, шунингдек, икки томонлама муносабатларни кенг қамровли стратегик шерикликка кўтариш истагини билдиришди.

Иккала мамлакат ҳам ўзаро савдо ва инвестицияларни ошириш учун “фойдаланилмаган катта салоҳият”ни тан олдилар. Музокаралар давомида 2030-йилга келиб икки томонлама савдони 5 миллиард долларга етказиш мақсади қўйилди. Ҳозирда Ўзбекистонда Ҳиндистон капитали иштирокидаги 300 дан ортиқ компаниялар фаолият юритмоқда ва сўнгги ўн йил ичида мамлакат иқтисодиётига 1 миллиард доллардан ортиқ ҳинд инвестициялари жалб қилинди. Сўнгги йилларда қўшма корхоналар сони етти баравар ошди. Мамлакатлар о'ртасида ҳафтасига о'н то'ртта то'г'ридан-то'г'ри авиарейслар амалга оширилади ва О'збекистонда то'ртта Ҳиндистон олий та'лим муассасаси фаолият юритади.

Савдо қилинадиган товарлар турларини кенгайтириш, тарифсиз то'сиқларни бартараф этиш ва саноат ҳамкорлигини ривожлантириш учун тарифсиз масалалар ва инвестиция то'сиқлари бо'йича қо'шма ищи гуруҳ тузиш режалаштирилган. Алоҳида равишда, томонлар электрон тижоратни ривожлантириш, савдо тартибларини рақамлаштириш ва кичик ва о'рта бизнесни қо'ллаб-қувватлаш учун платформаларни жорий этишга келишиб олдилар. Ҳиндистон О'збекистоннинг Жаҳон савдо ташкилотига қо'шилишини қо'ллаб-қувватлашини яна бир бор тасдиқлади. Мамлакатлар тартибга солувчилар о'ртасида мулоқотни ривожлантириш ва икки мамлакат бозорларига товарларни тезлаштириш учун о'заро тан олиш механизмларини о'рганиш ниятида.

Баёнотнинг марказий бандларидан бири имтиёзли савдо шартномаси бо'лиши мумкин эди. Томонлар бундай шартномани тузишнинг мақсадга мувофиқлиги бо'йича қо'шма тадқиқот якунланганини та'кидладилар ва тегишли вазирликларга белгиланган муддат ичида кейинги қадамларни о'рганиш топширилди. Электротехника ва машинасозлик маҳсулотлари, автомобиллар ва фармацевтика савдони ошириш учун истиқболли соҳалар сифатида аниқланди. О'збекистон ва Ҳиндистон шунингдек, инвесторларнинг хавотирларини ҳал қилиш учун институционал механизмни яратишга келишиб олдилар.

Муҳим минераллар ва энергетика соҳасида О'збекистон ва Ҳиндистон геология, кончилик, ядро энергетикаси, саноат кооперацияси, муҳим ва стратегик минераллар соҳаларида ҳамкорлик имкониятларини о'рганишга келишиб олдилар. Бунга минералларни қайта ишлаш, юқори қо'шимча қийматга эга маҳсулотлар ишлаб чиқариш ва иккиламчи ресурсларни қайта ишлаш бо'йича қо'шма лойиҳалар киради. Ҳиндистон компаниялари О'збекистондаги истиқболли конларни о'злаштиришда иштирок этиши кутилмоқда, О'збекистон корхоналари эса Ҳиндистондаги қо'шма лойиҳаларда иштирок этишлари мумкин. Томонлар шунингдек, ядро энергиясидан тинч мақсадларда фойдаланиш соҳасидаги ҳамкорликни кенгайтиришга қизиқиш билдирдилар. Муҳим минераллар учун геологик қидирув ва қазиб олишдан тортиб қайта ишлашгача ва интеграциялашган қиймат занжирларини шакллантиришгача бо'лган барча босқичларда қо'шма лойиҳалар ко'зда тутилган.

О'збекистон ва Ҳиндистон икки мамлакат о'ртасида мултимодал транспорт ё'налишлари ва логистика ё'лакларини ривожлантириш устида ишлашда давом этадилар. Баёнотда, шунингдек, транспорт харажатларини камайтириш учун юк ташишни тиклаш ниятлари ҳам баён этилган, гарчи аниқ ё'налишлар ко'рсатилмаган бо'лса ҳам. Бундан ташқари, томонлар замонавий технологиялардан фойдаланган ҳолда ё'л қурилиши соҳасида тажриба алмашиш ва ё'л инфратузилмасини реконструксия қилиш ва модернизация қилиш бо'йича қо'шма лойиҳаларни ко'риб чиқиш ниятида. Алоҳида э'тибор О'збекистонда жамоат транспорти учун экологик тоза ва энергия тежамкор ечимларни ишлаб чиқишга қаратилади.

Раҳбарлар 2019-йилда Ҳиндистоннинг дастурий та'минот технологиялари парклари ко'магида Ҳиндистон модели асосида ташкил этилган Тошкент ИТ-паркининг муваффақиятли ишини та'кидладилар ва технопарклар, компаниялар, стартаплар ва та'лим муассасалари о'ртасидаги алоқаларни кенгайтиришга келишиб олдилар. О'збекистон ва Ҳиндистон феврал ойида Ню-Деҳлида бо'либ о'тган Ҳиндистон АИ та'сири саммитида эришилган келишувларга асосланиб иш олиб боришни ҳам режалаштирмоқдалар. Томонлар хавфсиз, ишончли ва ишончли сун'ий интеллект тизимларини ривожлантиришда, шу жумладан тажриба ва энг яхши амалиётлар алмашинуви орқали ҳамкорликни мустаҳкамлашга келишиб олдилар. Сун'ий интеллектдан иқтисодий о'сишни, инновацион ривожланишни раг'батлантириш ва ижтимоий муаммоларни ҳал қилиш учун фойдаланиш режалаштирилган. Шунингдек, мамлакатлар космик технологиялардан фойдаланиш, илмий ма'лумотлар алмашинуви ва қо'шма та'лим дастурларини о'з ичига олган ҳолда космосни тинч ё'л билан о'рганишда ҳамкорлик қилишдан манфаатдор эканликларини тасдиқладилар.

Ҳиндистон Орол денгизи минтақасида ко'каламзорлаштириш ва экологик тиклаш лойиҳалари учун 1 миллион доллар ажратади. Техник қо'ллаб-қувватлашни о'з ичига олган ушбу лойиҳалар Ҳиндистон грант дастури орқали молиялаштирилади.

Томонлар шунингдек, сог'лиқни сақлаш ва фармацевтика соҳасидаги ҳамкорликни кенгайтиришга келишиб олдилар. Хусусан, улар Ҳиндистон компаниялари билан биргаликда О'збекистонда янги тиббиёт марказлари, лабораториялар, илмий-тадқиқот муассасалари ва фармацевтика ишлаб чиқариш корхоналарини яратишни қо'ллаб-қувватладилар.

Бундан ташқари, томонлар Сурхондарё вилоятидаги Фаязтепа ва Қоратепага оид қадимий будда ёдгорликларини тиклаш, маданий мерос обьектларини рақамлаштириш ва археологик артефактларнинг 3Д моделларини яратиш бо'йича ҳамкорлик қилиш ниятида.

Халқаро кун тартибида О'збекистон Ҳиндистоннинг БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий а'золигига номзодини қо'ллаб-қувватлашини яна бир бор тасдиқлади. Томонлар БМТни, жумладан, Хавфсизлик Кенгашини "замонавий глобал воқеликни акс эттириши" ва янада вакиллик ва самаралироқ бо'лишини та'минлаш учун кенг қамровли ислоҳотларни амалга оширишни қо'ллаб-қувватладилар. Шавкат Мирзиёев шунингдек, Нарендра Модини Ҳиндистоннинг 2026-йилда БРИСС раислигини қабул қилгани билан табриклади. Ҳиндистон Бош вазири, о'з навбатида, О'збекистоннинг 2027-2030-йилларда Қо'шилмаслик Ҳаракати раислигини қо'ллаб-қувватлашини билдирди.

Ташрифдан со'нг Нарендра Моди Шавкат Мирзиёевни Ҳиндистонга жавоб ташрифи билан таклиф қилди. Ташриф саналари дипломатик каналлар орқали келишиб олинади.

О'збекистон ва Ҳиндистон мудофаа ва хавфсизлик соҳасидаги ҳамкорликни янада мустаҳкамлашга келишиб олдилар. Томонлар тегишли идоралар ўртасидаги ўзаро ҳамкорликни ва мудофаа саноатида ҳамкорликнинг янги йўналишларини, жумладан, қўшма ишлаб чиқариш ва ривожлантиришни ўрганаётган ҳарбий ҳамкорлик бўйича қўшма ищи гуруҳининг ишини юқори баҳоладилар. Раҳбарлар, шунингдек, энг сўнггиси 2026-йил апрел ойида Наманган вилоятида бўлиб ўтган “Дўстлик” қўшма ҳарбий машқларини ҳам таъкидладилар. Ҳиндистон яқинда Ўзбекистонга БҲИШМ мобил касалхона комплексларини совға қилди ва Ҳарбий хавфсизлик ва мудофаа университетида клиникани жиҳозлади. Ўзбекистон Мудофаа саноати агентлиги делегацияси илгари Аеро Индиа 2025 кўргазмасида иштирок этган эди.

Минтақалараро алоқаларга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Мавжуд Гужарат-Андижон ҳамкорлигидан ташқари, томонлар Гужарат-Самарқанд, Фарғона-Харяна ва Агра-Самарқанд ўртасидаги шерикликни ўрганмоқдалар.

Гуманитар соҳада Тошкент давлат шарқшунослик университетида Ҳиндистон маданий алоқалар кенгашининг (ИССР) санскрит тили кафедраси ташкил этилгани эълон қилинди.

Нарендра Моди шунингдек, кейинги Ҳиндистон-Марказий Осиё саммити 2027-йилда Ҳиндистонда о'тказилишини э'лон қилди. Сиби Жоржнинг со'зларига ко'ра, О'збекистон Ню-Делининг минтақадаги асосий шерикларидан бири бо'либ қолмоқда.

О'збекистон ва Ҳиндистон уран етказиб бериш бо'йича янги узоқ муддатли шартнома имзолашга "жуда яқин", деди Ҳиндистон Ташқи ишлар вазирлиги вакили. Амалдаги шартнома 2026-йилгача амал қилади. Ҳиндистон импорт ёқилг'исига таянади ва 2047-йилга келиб ядровий энергия қувватини 7,9 ГВт дан 100 ГВт гача оширишни режалаштирмоқда.