IATA: йўловчиларнинг деярли 60 фоизи биометриядан фойдаланиб бўлган

IATA: деярли 60% йўловчилар биометриядан фойдаланиб бўлган

58% авиайўловчилар охирги 12 ой ичида аэропортда камида бир марта биометрик идентификациядан ўтган.

Бир йил аввал бу кўрсаткич 50% ни, 2022 йилда эса 34% ни ташкил этган эди. Бундай маълумотлар 2026 йилги Глобал йўловчилар сўровномасида (Global Passenger Survey, GPS) келтирилган бўлиб, унинг натижалари 28 октябрь куни Макаода Халқаро ҳаво транспорти ассоциацияси томонидан эълон қилинди.

Сўровнома 200 дан ортиқ мамлакатдан 10 мингдан зиёд респондентларни қамраб олди. IATA маълумотларига кўра, унда учта асосий тенденция ажралиб туради. Биометрия оммавий тус олмоқда, рақамли паспортларга бўлган қизиқиш эса ортиб бормоқда. Сўнъий интеллект одамларнинг саёҳатларни режалаштириш усулини ўзгартирмоқда. Кириш талаблари эса тобора саёҳатлар учун тўсиққа айланмоқда.

«Йўловчилар саёҳатларни соддалаштириш учун технологиялардан фойдаланмоқда. СИ режалаштиришнинг оммавий воситасига айланмоқда, биометрия ва рақамли идентификация эса аэропортдан ўтишни тезлаштиради. Бироқ, кўплаб саёҳатчилар ҳали ҳам мураккаб иммиграция ва виза процедуралари сабабли тўсиқларга дуч келмоқдалар», — деди IATA’нинг оператив фаолият, хавфсизлик ва ҳимоя бўйича тўнғич вице-зиденти Ник Карин.

Авиапарвозлардан умумий қониқиш даражаси 2025 йилдаги 86% га нисбатан рекорд даражадаги 87% га етди. 2019 йилда бу кўрсаткич 75% ни ташкил этган. Йўловчилар энг кам даражада багаж олиш ва чегара назоратидан қониқмоқдалар. Ушбу босқичлардан қониқиш мос равишда 72% ва 70% ни, норози бўлганлар улуши эса 11% ва 12% ни ташкил этади.

Биометрик идентификациядан ўтганлар орасида 87% ушбу тажрибадан мамнун. 78% йўловчилар, агар бу назорат пунктларида паспорт ва самолётга чиқиш талонини кўрсатмаслик имконини берса, биометрик маълумотларни тақдим этишга тайёр. Улардан 75% и барча босқичларда уларни автоматик равишда танишлари учун бир марта олдиндан рўйхатдан ўтишни афзал кўрган бўлар эди.

Биометрия энг кўп текширув вақтида қўлланилади: бу кўрсаткич 44% дан 48% га ошди. Рейсга рўйхатдан ўтишда фойдаланиш 29% дан 35% га ошди. Чиқиш чегара назоратида биометриядан 40% йўловчилар, киришда — 33%, самолётга чиқишда — 28%, багажни топширишда — 13%, бизнес-залларда — 7% йўловчилар ўтган.

Йўловчиларнинг асосий хавотирлари маълумотлар сиздирилиши (59%), ахборотнинг бошқа ташкилотларга берилиши (49%) ва шахсий маълумотлардан қандай фойдаланилишида аниқлик йўқлиги (41%) билан боғлиқ. 24% йўловчи ўз маълумотлари қанча вақт сақланишини, 20% эса уларни ўчириб ташлашга қандай эришишни билмайди.

84% йўловчилар онлайн-рўйхатдан ўтишда жисмоний ҳужжат ўрнига рақамли паспортдан фойдаланишга қизиқиш билдирмоқда. 82% йўловчилар, агар бу шахсийлаштирилган хизматларни, масалан, виза талаблари ҳақидаги маълумотларни олиш имконини берса, брон қилишда рақамли паспортни авиакомпанияга беришга тайёр. Шунча миқдордаги одамлар рақамли ҳамён, рақамли паспорт ва содиқлик карталарини бирлаштирган смартфондан фойдаланишни хоҳлайди.

«Биометрия халқаро саёҳатларда меъёрга айланиши учун ҳукуматлар ҳимояланган рақамли паспортларни бериш ва тан олиш тартибини келишиб олишлари керак», — деб таъкидлади Карин.

Йўловчиларнинг деярли ярми (49%) саёҳатларни режалаштиришда СИдан фойдаланиб бўлган. 21% унинг ёрдамида муайян йўналишга рейсларни, 19% — энг арзон чипталарни, 17% — саёҳатлар учун ғояларни излаган. 16% брон қилиш учун энг фойдали жойни, 13% — бюджет доирасидаги рейсларни излаган. «Авиакомпаниялар учун нафақат ўз таклифларининг СИ-хизматларида мавжудлигини таъминлаш, балки СИ билан мулоқотни реал брон қилишга айлантирадиган қулай усулларни яратиш ҳам муҳимдир», — деди Карин.

Иммиграция талаблари 43% йўловчиларни муайян мамлакатга саёҳат қилишдан воз кечдирди (бир йил аввал 33%). Улардан 53% и процедураларнинг мураккаблигини, 17% дан — маҳфийлик масалалари ва қийматини асосий сабаб сифатида кўрсатган. Геосиёсий муаммолар ва низолар сабабли сўралганларнинг 59% и саёҳатлардан воз кечган. Уларнинг 72% и учун асосий сабаб хавфсизлик, 13% и учун — саёҳатнинг имкони бор-yo'қлигидаги ноаниқлик, 10% и учун — харажатларнинг ортиши бўлган.

86% йўловчилар иммиграция маълумотларини олдиндан электрон шаклда юборишга тайёр (2025 йилда 83%). 45% йўловчи иммиграция процедураларидан аэропортга келгунга қадар ўтишни афзал кўрган бўлар эди (бир йил аввал 41%). 60% визаларни онлайн расмийлаштиришни, 25% — консуллик ёки элчихонада шахсан расмийлаштиришни хоҳлайди. «100 дан ортиқ мамлакатлар электрон визалар беради, аммо уларни текшириш бўйича ягона ёндашув деярли йўқ. Ушбу муаммони ҳал қилиш воситалари аллақачон мавжуд ва ҳукуматлар уларни жорий этишлари керак», — деди Карин.

Парвозлардан энг юқори қониқиш даражаси — Осиё-Тинч океани минтақаси ва Яқин Шарқдан келган йўловчиларда (90% дан). Ундан кейин Африка (89%), Шимолий Америка ва Лотин Америкаси (85% дан) ҳамда Европа (84%) бормоқда. Лотин Америкасида қониқиш даражаси энг кўп — 5 фоизли пунктга ошди.

Яқин Шарқдан келган йўловчилар саёҳатларни режалаштиришда бошқаларга қараганда теш-тез СИдан фойдаланадилар (72%). Улар биометриядан (84%) ҳамда рўйхатдан ўтишда (91%) ва брон қилишда (88%) рақамли паспортлардан фойдаланишга энг кўп тайёрдирлар. Европаликлар — энг эҳтиёткор: улардан 35% и СИдан, 47% и биометриядан фойдаланган. Европада биометриядан фойдаланишга тайёрлик 70% ни, онлайн-рўйхатдан ўтишда рақамли паспортдан фойдаланишга тайёрлик 79% ни ташкил этади.

Биометриядан фойдаланиш энг юқори кўрсаткичи Шимолий Америкада (63%), аммо маълумотлар сиздирилиши бўйича хавотирлар ҳам ўша ерда энг кучли (64%). Осиё-Тинч океани минтақасида электрон багаж биркаларидан фойдаланадиган йўловчилар улуши энг юқори (ўртача кўрсаткич 42% бўлганда 56%). Африкаликлар кириш талаблари сабабли бошқаларга қараганда теш-тез саёҳатлардан воз кечганлар (52%). Визаларнинг мураккаблиги ва нархи уларнинг 84% и учун сабаб бўлган.

26–40 ёшдаги йўловчилар орасида саёҳатларни режалаштиришда СИдан ўртача кўрсаткич 49% бўлганда 70% фойдаланган. Ушбу гуруҳда биометриядан 61%, электрон багаж биркаларидан 52% фойдаланган.