Ҳиндистоннинг қақраган бурчагида каста бўлинишлари жазирама ёзни янада қийинлаштиради

Ҳиндистоннинг қург'оқчил минтақасида ёзнинг жазирама иссиқи мавжуд каста бо'линишларини кучайтириб, сувга киришни янада қийинлаштиради. Илгари "тегиб бо'лмайдиганлар" номи билан танилган Далит жамоасидан бо'лган 40 ёшли Мамта ёз ойларида о'з қишлог'ида сув олиш тобора қийинлашиб бораётганини тасвирлайди.

Бир неча ой олдин, қуёш чиққандан со'нг, Мамта о'ша куни о'нтагача саёҳатлардан бирини бошлади. У учта бо'ш пластик челакни ко'тариб, Ҳиндистоннинг шимолидаги қург'оқчиликка мойил Бунделкҳанд минтақасининг Жалаун туманида жойлашган қишлог'идаги энг яқин қо'л насосига бир неча юз метр пиёда борди. Минтақанинг айрим қисмларида ҳарорат 40 даражадан юқори эди.

Мамта ҳукумат ичимлик суви схемаси бо'йича о'рнатилган жо'мраклар икки йилдан бери қуруқ бо'лганини ва қишлоқнинг 1000 нафар аҳолисининг аксарияти бир нечта қо'л насосларига бог'лиқлигини тушунтирди. Унинг со'зларига ко'ра, 11 кишилик оиласи ва уларнинг чорва моллари учун етарли миқдорда сув йиг'иш бир неча соат давом этган, аммо иссиқлик унинг ягона то'сиг'и эмас эди.

Валмики жамоасининг а'зоси, Далитлар — Ҳиндистоннинг асрлар давомидаги каста иерархиясида тарихан "дахлсиз" деб ҳисобланган ва ҳали ҳам кенг тарқалган камситишга дуч келаётган гуруҳларнинг бир қисми сифатида Мамта қишлоқнинг доминант касталари а'золари қо'л насосидан фойдаланишни тугатгунча кутиб туришини айтди. "Агар улар у ерда турган бо'лса, биз сувни то'лдира олмаймиз. Улар кетгунча кутишимиз керак", деди у. Кейин, у қо'шимча қилдики, ба'зи юқори каста аҳолиси насосни "тозалаш" учун устига сув қуйишади. "Бу о'нлаб йиллар давомида содир бо'либ келмоқда".

Уттар-Прадеш ва Мадя-Прадешдаги бир нечта туманларни қамраб олувчи ярим қург'оқчил минтақа Бунделкҳанд қург'оқчиликка мойиллиги билан машҳур. 2002 ва 2016 йиллар оралиг'ида у бир нечта йирик қург'оқчиликларни бошдан кечирди ва ко'плаб минтақалар шунга о'хшаш қийинчиликларга дуч келадиган мамлакатда сув танқислигининг деярли рамзига айланди. Бунделкҳанд платосининг тошлоқ рельефи унинг ер ости сувларини сақлаш имкониятини чеклайди. Турли ҳукумат ва жамоатчилик томонидан олиб борилаётган табиатни муҳофаза қилиш ҳаракатларига қарамай, беқарор ёг'ингарчилик ва ҳароратнинг ко'тарилиши сувга киришни олдиндан айтиб бо'лмайдиган ҳолга келтирди. Бир асрдан ортиқ об-ҳаво ёзувларини о'рганиш шуни ко'рсатдики, деярли бутун минтақада ҳарорат ко'тарилган, Бунделханднинг айрим қисмлари со'нгги ёзларда 48 даража Селсийга яқинлашган.

Аҳоли ва тадқиқотчилар иссиқлик ва сув танқислигининг ёмонлашиши эски ижтимоий тафовутни кучайтираётганини та'кидламоқда. Ко'проқ оилалар умумий сув танқислиги учун рақобатлашаётган бир пайтда, узоқ вақтдан бери унга киришда то'сиқларга дуч келган Далитлар бу тенгсизликка тез-тез дуч келмоқдалар. "Сув устидаги можаро янгилик эмас", деди Фан ва атроф-муҳит маркази вакили Миташи Сингх. "О'згараётган нарса шундаки, иссиқ ёзнинг сув танқислигини кучайтиришда ва аллақачон мавжуд бо'лган кескинликни кучайтиришда о'йнайдиган роли о'йнайди."

Маҳаллий расмийлар минтақадаги давлат сув манбаларида сув танқислиги ёки каста камситилиши ҳақидаги да'воларни рад этишмоқда. ББС билан суҳбатлашган доминант каста аҳолиси ҳам бошқаларга нисбатан камситишни рад этишди, гарчи улар сув та'минотига босим кучайиб бораётганини тан олишган. 50 ёшлардаги Рам Гопал Сингх бир нечта ташландиқ қишлоқ қудуқларига ишора қилди. "Бу қудуқлар деярли 20 йилдан бери қуриган", деди у. Бошқа манбалар қуриб қолган ёки ифлосланган, ишончсиз жо'мрак уланишлари эса ко'проқ оилаларни қо'л насосларига ундаган. Унинг со'зларига ко'ра, ҳамма салқин тонгда сув олишга ҳаракат қилади, бу эса навбатлар ва ҳар бир оила қанча сув олиши мумкинлиги борасида тортишувларга олиб келди. "Аммо бу қо'л насосларида каста асосидаги низо ё'қ", деб та'кидлади у.

Бироқ, ББС билан суҳбатлашган Далит аҳолиси бошқа ҳақиқатни тасвирлаб беришди. Уларнинг айтишича, насосларда расмий навбат ё'қ; бунинг о'рнига оилалар то'қнашувлардан қочиш учун турли вақтларда сув олишга ҳаракат қилишади. Мамта одатда жуда эрта ёки тушдан кейин боришини айтди. "Нишонга олинишимдан қо'рқиш мен билан бирга қолади", деди у.

Шаҳжаҳанпурда тахминан 50 километр узоқликда жойлашган Шив шунга о'хшаш воқеани айтиб берди. Унинг со'зларига ко'ра, унинг жамоаси а'золари доминант каста оилалари ундан фойдаланаётган пайтда қо'л насосига яқинлашмайди. "Қанчалик иссиқ бо'лмасин, ҳатто бир челак ичимлик суви учун соатлаб кутишимиз керак бо'лса ҳам, биз кутамиз, чунки бизда бошқа танлов ё'қ", деди у. Ёзда, унинг оиласига ко'проқ сув керак бо'лганда, бу кутиш вақтлари тез-тез учраб турарди. "Ота-онам чанқаган бо'лса ҳам, ба'зан сув ичиш учун соатлаб кутамиз."

Уч йил олдин Шивнинг онаси Парми Деви қишлоқдаги қо'л насосида доминант каста вакили билан жанжаллашганидан кейин унга ҳужум қилинганини да'во қилган эди. "Мени уч марта калтаклашди, калтаклашди ва ерга ташлашди", деб да'во қилди у. "Гап фақат сувда эмас эди. Бу бизнинг кастамиз туфайли эди." Деви полицияга ҳужум ҳақида шикоят қилди, аммо ҳали ҳеч ким ҳибсга олинмади.

Уттар-Прадешдаги нотижорат ташкилот бо'лган Далит қадр-қиммати ва адолат маркази (ДДЖС) томонидан ҳужжатлаштирилган шикоятларда бундай низолар бир неча бор пайдо бо'лган. Гуруҳнинг хабар беришича, полиция 2025-йилда Ҳиндистоннинг кастага асосланган ваҳшийликларга қарши қонунига биноан 113 та ишни ро'йхатга олган. ДДЖС вакили Кулдип Сингх Бауд ББС Ҳинди нашрига берган интервюсида май ва июн ойларининг энг иссиқ ойларида кузатилган шикоятларнинг аксарияти сув билан бог'лиқ эканлигини айтди, гарчи ташкилот батафсил ма'лумотни э'лон қилмаган бо'лса ҳам. "[Иссиқликнинг] та'сирини чинакамига тушуниш учун сиз бунга энг четлаштирилган жамоалар нуқтаи назаридан қарашингиз керак", деди у.

Туман судяси Ражеш Кумар Пандей идораси бу да'воларни рад этди. "Минтақада сувга кириш масаласида кастага асосланган камситиш қо'лланилган бирорта ҳам ҳолат ё'қ", дейилади унда. Баёнотда шунингдек, сув танқислиги ҳақидаги да'волар рад этилиб, федерал ҳукуматнинг ҳар бир қишлоқ хонадонини ичимлик суви билан та'минлашга қаратилган Жал Жееван Миссияси ва ҳовузларни тиклаш ва ер ости сувларини қайта тиклаш бо'йича бошқа маҳаллий са'й-ҳаракатларга ишора қилинган.

Бунделкҳанднинг сув инқирозини ҳал қилиш учун ҳам кенгроқ са'й-ҳаракатлар амалга оширилди. Ҳовузлар ва то'г'онларни о'з ичига олган ан'анавий сув ҳавзалари минтақа бо'йлаб қайта тикланди, Жал Саҳелилар номи билан танилган аёллар бощилигидаги гуруҳлар эса қишлоқларда сув та'минотини кузатиб бориш ва сувни тежашни тарг'иб қилиш учун ишламоқда.

Каста ва экологик сиёсат бо'йича тадқиқотчи Мукул Шарма сув та'минотини ко'пайтириш ечимнинг фақат бир қисми эканлигини та'кидлади. Иқлим о'згариши "бу адолацизликларнинг келиб чиқиши эмас, балки таҳдидни кучайтирувчи омил", деб қо'шимча қилди у. Шарма хулосасига ко'ра, агар каста ҳали ҳам ким фойдаланишини айтиб турса, муаммони фақат ко'проқ сув билан ҳал қилиб бо'лмайди.

Май ойининг о'ша куни эрталаб Мамта бошқа оилалар челакларини то'лдираётган пайтда қо'л насоси ёнида кутиб турарди, унинг оёқлари остида учта бо'ш пластик идиш бор эди. Унинг со'зларига ко'ра, салқин ойларда у кунига атиги бир неча марта саёҳат қилар эди. Ёзда эса саккиз ёки о'нта сафар бо'лиши мумкин эди, ҳар бир сафар қисман насос ёнида ким борлигига бог'лиқ эди. Навбати келганида, у челакларини то'лдириб, уйига олиб кетди, чунки о'ша куни кечқурун қайтиб келишини биларди.