97 ёшли қария бананли салда Ҳиндистондаги ҳалокатли сув тошқинларидан қандай қутулиб қолди

**Ҳиндистондаги ҳалокатли сув тошқинлари орасида 97 ёшли аёл бананли салда қутқарилди**

19-июл куни эрта тонгда, Ҳиндистоннинг шимоли-шарқий Ассам штатидаги Чаринг қишлог'ини сув босганида, Борнали Баруаҳ ва унинг эри 97 ёшли онаси Локада Дуарани қутқариш учун умидсиз вазифани бажаришди. Деярли бутунлай ётоқда ётган Дуараҳ юра олмасди ва қайиқлар, қутқарув гуруҳлари ёки қо'шнилар бо'лмагани учун улар импровизация қилишди. Улар уни эҳтиёткорлик билан банан танасидан ясалган вақтинчалик салга о'тказдилар ва тез оқимларда хавфсиз жойга ё'л олдилар.

"Ҳамма о'зини қутқаришга ҳаракат қиларди", деб ҳикоя қилди Баруаҳ. Бир соатдан со'нг, учлик сув тошқинларидан энг ко'п зарар ко'рган ҳудудлардан бири бо'лган Сивасагар туманидаги уйларидан анча узоқликда жойлашган миллий автомагистралда жойлашган бошпана лагерига етиб келишди. Уч-то'рт фут чуқурликдаги сув кучли оқимга эга эди, бу уларни барқарорлик учун таёқлардан фойдаланиб, қо'лма-қо'л ҳаракатланишга мажбур қилди. Бу вақтга келиб, Баруаҳнинг уйи сув остида қолган эди, охир-оқибат сув тахминан беш фут чуқурликка етди.

Чарингдаги вазият Ассам бо'йлаб содир бо'лган катта фалокатни акс эттирди. Со'нгги ма'лумотларга ко'ра, сув тошқини билан бог'лиқ қурбонлар сони 100 кишини ташкил этган, 10 та туман ва 456 та қишлоқ зарар ко'рган, бу эса 140 000 га яқин одамга та'сир ко'рсатган. Эллик иккита ёрдам лагери ташкил этилган. Умуман олганда, сув тошқинлари 25 та туманда қарийб 1,2 миллион кишига та'сир ко'рсатди, 19 000 дан ортиқ уйларга зарар етказди ва 75 000 дан ортиқ одамни 252 та ёрдам лагерига ко'чирди.

Сув тошқинлари, айниқса, Юқори Ассамнинг айрим қисмларида кучли бо'лди, бу ерда одатда сув тошқинидан сақланган Чаринг каби қишлоқлар сув остида қолди. 40 ёшли Баруаҳ учун бу зарба жуда кучли. "Бу биз бу ҳудудда ҳаётимизда биринчи марта дуч келган сув тошқини", деди у. Чарингда умр бо'йи яшаган ва аждодлари ҳам у ерда яшаган Баруаҳ, туг'илишидан анча олдин, 1950-йилда катта сув тошқини ҳақида эшитганини эслади, аммо унинг ҳаёти давомида шунга о'хшаш ҳеч нарса содир бо'лмаган.

Унинг бир қаватли, саккиз хонали уйи Сивасагар шаҳридан тахминан 25 км (15 мил) узоқликда, дарё билан о'ралган ландшафтда жойлашган. Браҳмапутра тахминан 20 км, Дикҳов 12 км, Жҳанжи 10 км ва Митонг атиги 5 км узоқликда жойлашган. У ҳеч қачон сув унинг эшиги олдида етиб келишини кутмаган эди. То'фон келганида, у нафақат унинг уйига, балки йиллар давомида пухта ишлаб топган тирикчилигига ҳам таҳдид солган.

Собиқ то'лиқ вақтли журналист Баруаҳ 2016-йилда чорвачиликка о'тди. Уч йилдан со'нг у Ассамнинг "Энг яхши чорвачилик фермери" деб тан олинди. Унинг фермасида балиқлардан ташқари 300 га яқин эчки, 500 та о'рдак ва 1000 та товуқ бор эди. То'фон унинг бизнесининг катта қисмини вайрон қилди. У эчкиларининг ко'п қисмини, 300 та о'рдакни, 300 та товуқни, катта миқдордаги балиқни ва ҳайвонлар учун озуқа ишлаб чиқариш машинасини ё'қотганини хабар қилди. Мебел, ноутбуклар, транспорт воситалари ва оиланинг китоблар то'плами ҳам ё'қ қилинди. Унинг ҳеч бир чорва моллари суг'урта қилинмаган. "Бу ерда чорва моллари, айниқса эчкилар учун суг'урта тизими ё'қ", деб тушунтирди у.

Дастлабки огоҳлантириш 17-июл куни Жҳанжи дарёси сатҳи ко'тарилиши билан келди. Икки кундан кейин Дихов ва Митонг дарёлари Браҳмапутра ва унинг ирмоқлари тез то'либ тошганлиги сабабли атрофдаги ҳудудларга тошиб кирди. Баруаҳнинг та'кидлашича, бир нечта дарёлар қирг'оқларини бузиб, шаҳар ва қишлоқлар орқали кучли оқимларни очиб юборди. Сув ко'тарила бошлаганидан тахминан бир кун о'тгач, у ва унинг оиласи уйларини тарк этишди, шу пайт ичидаги сув то'рт фут чуқурликда эди. Улар кейинги 10 кунни ёрдам лагерида о'тказдилар.

Лагерда беш кун давомида электр ёки мобил алоқа ё'қ эди, бу Баруаҳга ҳатто телефонини зарядлашга ҳам имкон бермади. Ҳукумат оилага гуруч, ясмиқ ва пишириш ёг'и солинган ёрдам то'пламини тақдим этди. Лагердаги нотаниш одамлар ҳам ёрдам таклиф қилишди. Баруаҳ ҳеч қачон учратмаган ёш аёл 60 та тирик қолган эчкисини овқатлантириш, тозалаш ва уларга г'амхо'рлик қилишда ёрдам берди. Бошқа бир киши касал ҳайвонларни даволаш ва боқиш учун мас'улиятни о'з зиммасига олди.

Савол қолмоқда: Баруаҳ илгари ҳеч қачон сув босмаган ҳудудга нима учун сув етиб келди? География профессори ва Гауҳати университетининг Браҳмапутра тадқиқотлари маркази директори Дҳрубажёти Саҳариаҳнинг тушунтиришича, Ассамнинг Браҳмапутра пасттекисликларида сув тошқини табиий ҳодиса бо'лса-да, о'згарган нарса "тошқинларнинг частотаси, интенсивлиги ва жиддийлиги тарихий ме'ёрлардан анча юқори" бо'лди.

Дунёдаги энг йирик ко'п каналли дарёлардан бири бо'лган Браҳмапутра сув оқими ва чо'кинди миқдори бо'йича дунёда етакчи бешта дарё қаторига киради, уларнинг аксарияти Тибетдан келиб чиқади. Тахминан 28 миллион киши яшайдиган ва тепаликлар билан чегарадош Ассамнинг улкан сув тошқинлари текисликларига кириб борган сари, у секинлашади ва чо'кинди ҳосил қилади, бу эса эрозия ва сув тошқинларига ҳисса қо'шади. Йиллик сув тошқинлари Ассамда ҳаётнинг о'зига хос хусусияти бо'лса-да, ба'зи йиллар бундан ҳам ёмонроқ; Масалан, 2004-йилдаги сув тошқинлари 12 миллион кишига та'сир ко'рсатди ва 251 кишининг ҳаётига зомин бо'лди.

Яқинда содир бо'лган сув тошқинларида Саҳариаҳ Сивасагар, Чараидео ва Жорҳатдаги кучли сув тошқини ва кенг ко'ламли лой қатламини Юқори Ассам ва қо'шни Нагаланднинг Мон туманидаги доимий кучли ёг'ингарчилик билан бог'лади. Саҳариаҳ шунингдек, фаол сув тошқинлари текисликларида аҳоли пунктларининг ко'пайиши, о'рмонларнинг кесилиши, тог'-кон саноати ва тепаликларни кесишнинг кучайиши натижасида дарё чо'киндиларининг ко'пайиши ва минтақанинг гидрологиясини етарлича ҳисобга олинмасдан ё'ллар, ко'приклар ва бошқа инфратузилмаларнинг қурилиши туфайли сув тошқинлари илгари та'сирланмаган ҳудудларга етиб бораётганини та'кидлади.

Бироқ, Ассам Браҳмапутрани мустақил равишда бошқара олмайди. Унинг ко'плаб ирмоқлари атрофдаги тепалик штатларидан бошланади ва сув тошқинларини назорат қилиш чоралари асосан Ассам ичида режалаштирилган. "Бундан ташқари, ҳавза миқёсидаги режалаштириш керак", деб та'кидлади Саҳариаҳ, шунингдек, штатларарасидаги мувофиқлаштиришни кучайтириш ва дарёларнинг ривожланаётган географиясини яхшироқ тушуниш керак.

Баруаҳ учун илмий тушунтиришлар ог'риқли шахсий ҳақиқатга айланди. У сув тошқини натижасида зарар ко'рган уйининг атрофига қайтди. Ҳозирча у ва унинг оиласи яқин атрофдаги қо'шнисининг уйида яшаб, бир ҳафта ичида о'з уйларига қайтишга умид қилмоқда. Баруаҳ Чарингни тарк этиш ниятида эмас, чунки ко'чиб кетиш унинг оиласида бо'лмаган иқтисодий ва ижтимоий шароитларни талаб қилади.

Натижада, у ҳозиргача ҳаётида деярли ё'қ бо'лган таҳдид билан қандай яшашни о'йлай бошлади. Унинг фикрича, агар кучли ёмг'ир ёг'са, у уйини баландлатиши керак, эҳтимол пойдеворини мустаҳкамлаш орқали. У буни қандай бошқариши ёки молиялаштириши ҳали аниқ эмас. Оила хавфсиз жойга чекиниш учун баланд платформага ҳам муҳтож бо'лади ва озиқ-овқат ва ичимлик сувини олдиндан заҳиралайди.

Баруаҳ яна сув тошқинлари эҳтимоли билан яшашни ва уларга тайёргарлик ко'ришни о'рганмоқда. Ундан о'зини иқлим қочқини каби ҳис қиляпсизми, деб со'ралганда, у: "Ё'қ. Агар биз иқтисодий ва руҳий кучимизни қайтариб олсак, ҳаёт аввалги ҳолатига қайтади", деб жавоб берди. У хулоса қилиб: "Биз сув тошқинлари билан бирга яшашни о'рганишимиз керак бо'лади", деди.