Ҳиндистондаги шифохоналар буми тиббий хизматлардан фойдаланиш имкониятини яхшиламоқда, бироқ миллионлаб одамларни зарур тиббий ёрдамдан маҳрум этмоқда

Ҳиндистонда шифохоналарнинг кенгайиши тиббий хизматлардан фойдаланиш имкониятини оширмоқда, бироқ айни пайтда миллионлаб одамлар учун ўта муҳим тиббий ёрдамни қўл етмас қилиб қўймоқда

Ҳиндистоннинг хусусий соғлиқни сақлаш сектори сўнгги йилларда фавқулодда тез суръатлар билан кенгайди

Яқинда мен ўзим улғайган Ҳиндистон ғарбидаги кичик Мираж шаҳрига борганимда, беш километрлик йўл бўйида тизилиб кетган 50 дан ортиқ кўп тармоқли шифохоналар, диагностика марказлари ва тиббиёт клиникаларини санадим.

Ушбу муассасаларнинг аксарияти фақат сўнгги беш йил ичида очилган, ваҳоланки бу шаҳар Маҳараштра штатида анчадан бери минтақавий тиббиёт маркази бўлиб келган.

Уларнинг тез тарқалиши сўнгги йилларда Ҳиндистон хусусий соғлиқни сақлаш соҳасида кузатилаётган мисли кўрилмаган ўсишни акс эттиради.

Шифохоналар ҳар чоракда минглаб ўрин-жойлар қўшиш орқали шиддатли тезликда кенгаймоқда, диагностика тармоқлари кичикроқ шаҳарларга кириб бормоқда, тиббиёт институтлари эса бутун мамлакат бўйлаб ўз иштирокини кенгайтириш учун оммавий бозорлар орқали юзлаб миллион доллар маблағ йиғмоқда.

Август ойи бошида Ҳиндистоннинг энг йирик кўп тармоқли шифохонаси бўлмиш Manipal Health компанияси Ҳиндистонда бу йилги иккинчи энг йирик бирламчи оммавий жойлаштириш (IPO) доирасида деярли бир миллиард доллар маблағ жалб қилди.

Бу соҳа глобал хусусий капитал (PE) инвесторларининг ҳам севимли йўналишига айланди. 2022 ва 2024 йиллар оралиғида Ҳиндистон соғлиқни сақлаш ва фармацевтика компаниялари қиймати 30 миллиард доллардан ортиқ бўлган 600 га яқин қўшилиш ва сотиб олиш ҳамда хусусий капитал битимларини амалга оширди.

Grant Thornton маълумотларига кўра, ушбу маблағларнинг 40 фоизи шифохоналарга йўналтирилган.

Консалтинг компанияси BBC билан ўртоқлашган янгироқ маълумотларга кўра, сўнгги икки йил ичида соҳа томонидан 20 миллиард доллардан ортиқ маблағ ҳам жалб қилинган.

Бироқ, ушбу инвестиция тўлқини соғлиқни сақлаш инфратузилмасидан фойдаланиш имкониятини кескин яхшилаган бўлса-да, у миллионлаб ҳиндистонликлар учун тиббий ёрдам нархини ҳаддан ташқари қиммат қилиб юборди.

Бу ҳолат яқинда ҳукумат комиссияси томонидан эълон қилинган янги ҳисоботда, external алоҳида таъкидланди. Ҳисобот Ҳиндистоннинг тез ривожланаётган соғлиқни сақлаш иқтисодиётидаги кескин тенгсизликка ишора қилади ва хусусий шифохоналарда «чуқурлашиб бораётган ҳамёнбоплик инқирози» бўйича жиддий хавотирларни уйғотади.

Ҳисоботда айтилишича, хусусий шифохоналарда даволаниш кўпинча давлат муассасаларига қараганда 5-10 баравар қимматроқ бўлиб, саратон, юрак касалликлари ва буйрак етишмовчилиги каби жиддий касалликларда бу фарқ янада катталашади.

Шунингдек, унда клиникалар, туғруқхоналар ва диагностика марказларининг «жиловланмаган» ўсиши, тартибга солувчи стандартларнинг нотекис қўлланилиши билан бирга, «хусусий секторда тиббий хизмат сифати ва нархида яққол фарқларни келтириб чиқаргани, бу эса беморларни ўзбошимчалик билан белгиланадиган нархлар ва сифатсиз амалиётлар қаршисида ҳимоясиз қолдиргани» таъкидланган.

Бундан ташқари, унда «хусусий соғлиқни сақлашнинг ҳаддан ташқари тижоратлашуви» беморларнинг ҳаддан ташқари юқори ҳисоб-китоблар, кераксиз диагностика ва туғруқ каби оддий муолажалар нархининг кескин ошиши каби масалалар бўйича шикоятлари кўпайишига сабабчи қилиб кўрсатилган. Ҳисоботга кўра, бу «заиф уй хўжаликларини тўғридан-тўғри ҳалокатли қарздорлик ва чорасизликка итариб, мол-мулкини сотишга мажбур қилмоқда».

Шу ҳафта бошида Ҳиндистоннинг энг бой штати бўлмиш Маҳараштрадаги озиқ-овқат ва дори-дармонларни тартибга солиш органи шифохоналарда вена ичига юбориладиган (капелница) тизимлар ҳайратланарли даражада 2800% фойда маржаси билан сотилаётганини аниқлади. Бу эса тиббий буюмлар нархининг деярли бутунлай назоратсиз қолгани борасидаги хавотирларни янада кучайтирди.

Ҳукумат комиссияси ушбу муаммоларни ҳал қилиш учун бир нечта тавсияларни таклиф қилди. Энг баҳсли таклифлар қаторида шифохона палаталари тарифларини энг яқин уч юлдузли меҳмонхона даражасида чеклаш, барча хусусий шифохоналарда зарур даволаниш, диагностика ва оддий муолажалар нархларини тартибга солиш ҳамда ҳаддан ташқари даволанишнинг олдини олиш учун стандарт даволаш кўрсатмаларини жорий этиш бор. Шунингдек, унда шифохоналар тармоқларида хорижий улушнинг 51% дан юқори бўлиши масаласи ҳам кўтарилган.

Ҳиндистоннинг хусусий шифохоналари баъзи таклифларни рад этди.

Ҳиндистон хусусий соғлиқни сақлаш секторини ифодаловчи NATHEALTH бош котиби Сиддҳартҳа Бҳаттачаря BBC’га берган баёнотида, ҳукумат тарифларни чеклашдан кўра, тиббий хизмат кўрсатишнинг таркибий харажатларини, жумладан солиқлар, ер, капитал, ишчи кучи ва тартибга солиш талабларини камайтиришга эътибор қаратиши кераклигини айтди.

Унинг сўзларига кўра, тиббий хизмат кўрсатиш капитал талаб қиладиган ва катта инвестициялар билан боғлиқ соҳа бўлиб, жалб қилинган капиталнинг даромадлилиги «тахминан 10% атрофида бўлади, бу иқтисодиётнинг кўплаб бошқа тармоқларига қараганда сезиларли даражада пастдир, улар кўпинча капиталдан 1,5-2,5 баравар юқори даромад келтиради».

У шунингдек, шифохона тарифларини меҳмонхона тарифлари билан солиштиришдан огоҳлантириб, бу шифохоналар риоя қилиши шарт бўлган инфекция назорати стандартлари ва беморлар хавфсизлиги нормалари каби катта мажбуриятларни эътибордан четда қолдиришини, буларнинг барчаси харажатларни оширишини айтди.

Мамлакатнинг Max Healthcare’дан тортиб Fortis’гача бўлган энг йирик шифохоналар тармоқлари бундай ўзбошимчалик билан белгиланган чекловлар соҳага инвестиция киритилишини «бўғиб қўйишини» ва агар хорижий инвесторлар ўз маблағларидан хавф-хатарсиз даромад ололмасалар, уларни қайтаришини айтди.

Ҳиндистон шифохона палаталари нархларини чеклашни кўриб чиқмоқда

Шунга қарамай, соғлиқни сақлаш соҳаси мутахассислари нархларни тартибга солиш масаласини муҳокама қилиш зарурлигини айтишмоқда, чунки ҳозирда Ҳиндистонда хусусий соғлиқни сақлаш бутунлай сотувчининг бозори ҳисобланади.

«Айниқса, ихтисослаштирилган тиббий ёрдам соҳасига хорижий хусусий капиталнинг катта маблағлари кириб келаётган бир пайтда, нархлар бўйича қарорларни асосан мамлакат ташқарисидаги одамлар қабул қилмоқда. Бундай бўлиши керак эмас», деди Ҳиндистон Соғлиқни сақлаш жамғармасидан доктор Сринатҳ Редди BBC’га.

Ушбу шифохоналарнинг аксарияти олаётган «ўта юқори фойда» туфайли ҳукуматнинг аралашуви янада муҳимроқдир, деди соғлиқни сақлаш сиёсати бўйича яна бир эксперт Вивек НД.

«Ушбу шифохоналарнинг турли тестларни ўтказишга, эҳтиёж бўлмаслиги мумкин бўлган диагностикага ундашга бўлган эътибори кучайгани ҳам ўрганилиши керак», деди у.

Вивекнинг сўзларига кўра, баъзи таклифлар, жумладан, комиссия томонидан тавсия этилган адолатлироқ товарлар ва хизматлар солиғи тизими хусусий соғлиқни сақлаш харажатларини камайтиришга ёрдам бериши мумкин, гарчи у ҳар қандай тавсиялар мажбурий бўлишидан олдин соҳа вакиллари билан кенгроқ маслаҳатлашувлар ўтказиш зарурлигини айтган бўлса-да.

Доктор Редди бу фикрга қўшилади. Ҳукумат ўзбошимчалик билан нарх чекловларини жорий қилишдан олдин, хусусий соғлиқни сақлашнинг аниқ қиймати бўйича бутун мамлакат бўйлаб тўғри баҳолашлар ўтказилиши керак, деди у.

«Харажатлар штатдан штатга ва шаҳардан шаҳарга фарқ қилади, шунинг учун бутун мамлакат бўйлаб бир хил чекловларни жорий қила олмайсиз», деди у.

Аммо баҳслар кучайган сари, экспертларнинг таъкидлашича, асосий эътибор беморларнинг харажатларини камайтириш учун давлат соғлиқни сақлаш тизимини мустаҳкамлашга қаратилиши керак, буни комиссиянинг ўзи ҳам тавсия қилади.

Ҳиндистоннинг соғлиқни сақлашга йўналтирилган жорий давлат харажатлари ялпи ички маҳсулотнинг (ЯИМ) 1,4 фоизини ташкил этади, бу деярли ўн йил олдин Миллий соғлиқни сақлаш сиёсатида белгиланган 2,5 фоизлик мақсаддан паст ва Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти тавсия этган 5 фоиздан анча камдир.

Ҳукумат комиссияси ҳисоботининг ўзида айтилишича, иккиламчи ва учламчи тиббий ёрдамга кам маблағ ажратилиши фуқароларни қиммат хусусий муассасаларга боришга мажбур қилган, бу эса «чўнтакдан чиқадиган ҳалокатли харажатларга» олиб келган.

Ҳукумат оддий одамларнинг хусусий шифохоналарга қарамлигини камайтириш учун каттароқ давлат инвестициялари билан «ўз фаолиятини кучайтириши» керак, деди Вивек.

Шу билан бирга, Ҳиндистонга салоҳиятни ошириш учун соғлиқни сақлаш соҳасига тахминан 300 миллиард доллар қўшимча инвестиция керак.

Ушбу маблағларнинг катта қисми хусусий маҳаллий ва хорижий инвесторлардан келиши кераклиги аниқ, бу эса сиёсатчилар зиммасига инвесторлар соҳани тарк этмаслигини таъминлаш ва айни пайтда оддий одамлар учун зарур тиббий ёрдам нархи ҳаддан ташқари қимматлаб кетмаслигини назорат қилиш вазифасини юклайди.