Ҳиндистон Хитой импортига қандай қилиб хавфли даражада қарам бўлиб қолди
Ҳиндистоннинг ўйинчоқ дўконлари унинг Хитой билан иқтисодий муносабатларини баҳолаш учун кутилмаган барометр вазифасини ўтайди.
Ҳиндистон қандай қилиб Хитой импортига хавфли даражада қарам бўлиб қолди
Си ва Моди кенгайиб бораётган савдо номутаносиблигини бартараф этишга ваъда беришди
Ҳиндистондаги ўйинчоқлар дўконига ташриф буюриш бола учун шунчаки янги севимли ўйинчоқ топишдан кўра кўпроқ нарсани таклиф қилиши мумкин: у мамлакат ўз қудратли қўшниси Хитой билан яхшироқ иқтисодий муносабатлар учун қандай курашаётганини ҳам кўрсатиб беради.
Олти йил аввал, маҳаллий ишлаб чиқаришни рағбатлантириш ва сифатсиз ўйинчоқларнинг бозорга кириб келишини олдини олиш мақсадида, Ҳиндистон импорт қилинадиган ўйинчоқлар учун божларни 20 фоиздан 60 фоизга, кейинчалик эса 70 фоизга оширди.
Чакана савдогарлар маҳаллий компаниялар хорижда ишлаб чиқарилган маҳсулотлар билан ҳеч қачон рақобатлаша олмаслигини даъво қилиб, бунга эътироз билдиришди. Аммо юқори божхона тўловлари ва сифат назорати стандартларининг уйғунлиги ўз самарасини берди.
Ҳиндистоннинг ўйинчоқлар импорти учдан бир қисмга қисқариб, 2020 йилдаги қарийб 300 миллион доллардан жорий йилда 100 миллион долларга тушди, экспорт эса худди шу даврда тахминан 129 миллион доллардан 200 миллион долларга кўтарилди. Ҳиндистон, шунингдек, бир пайтлар маҳаллий ўйинчоқлар бозорининг 70 фоизини таъминлаган Хитойга қарамлигини кескин камайтирди.
Ўйинчоқ саноати Ҳиндистоннинг йирик қўшниси билан тобора нотенг бўлиб бораётган савдо муносабатларини мувозанатлаштириш борасидаги бошқа муваффақиятсиз уринишлари фонида камёб ижобий натижадир. Баъзи экспертларнинг фикрича, бу муносабатлар ҳозирда дунёдаги энг асимметрик алоқалардан бирига айланган.
Ҳатто 2020 йилдаги Галван водийсидаги тўқнашувлардан кейин икки давлат ўртасидаги дипломатик алоқалар узилиб, Деҳли бир қатор антидемпинг божларини жорий қилган ва Tik Tok каби Хитой иловаларини тақиқлаганидан кейин ҳам, Пекин билан савдо тақчиллиги фақат кенгайди — 2020 йилдаги 44 миллиард доллардан жорий йилда ҳайратланарли 112 миллиард долларга етди.
«Сиёсий, хавфсизлик ва инвестициявий алоқалар энг паст нуқтада бўлган бир пайтда, Ҳиндистоннинг Хитойга иқтисодий қарамлиги чуқурлашишда давом этди», — деди Осиё жамияти сиёсат институтининг Хитойни таҳлил қилиш маркази Вашингтондаги илмий ходими Кевин Зонгже Ли BBC билан суҳбатда.
Янада ташвишланарлиси, ушбу даврда импорт икки баравар ошган бўлса-да, Хитойга экспорт пандемиядан олдинги даражадан пастлигича қолди.
«Ҳозирда Хитой Ҳиндистон саноат импортининг 30 фоиздан ортиғини таъминлайди ва Ҳиндистон 100 дан ортиқ муҳим маҳсулотлар бўйича унга қарам. Ва бу номутаносиблик ёмонлашмоқда», — дейди Деҳлида жойлашган Глобал савдо ва тадқиқот ташаббуси (GTRI) вакили Ажай Сривастава.
Сриваставанинг сўзларига кўра, агар импорт ҳозирги суръатда ўсишда давом этса, икки томонлама тақчиллик 134 миллиард долларга етиши мумкин, бу эса Пекинга Ҳиндистон саноати устидан янада каттароқ таъсир ўтказиш имконини беради.
Антихитой кайфияти 2020 йилги чегара тўқнашувларидан кейин энг юқори чўққига чиқди, аммо ўшандан бери муносабатлар илиқлашди
Сентябрь ойида Деҳлида бўлиб ўтган БРИКС саммити доирасида, Осиё гигантлари ўртасидаги илиқлик чуқурлашаётган бир пайтда, Бош вазир Нарендра Моди ва Хитой Раиси Си Цзиньпин ушбу «таркибий савдо номутаносиблиги ва таъминот занжири муаммоларини» ҳал қилишга ваъда беришди.
Бироқ, Хитой импорти Ҳиндистоннинг саноат иқтисодиётига қанчалик чуқур сингиб кетганини ҳисобга олсак, экспертлар BBC'га бу Деҳли учун жуда жиддий синов бўлишини айтишди.
Бу, асосан, Ҳиндистон Хитойга нафақат тайёр маҳсулотларни истеъмол қилиш, балки саноат товарларини ишлаб чиқариш учун ҳам тобора кўпроқ таянаётгани билан боғлиқ.
Шубҳасиз, Ҳиндистон смартфонлар ва қуёш панеллари каби тайёр маҳсулотлар импортига қарамлигини камайтирди ва ҳозирда дунёдаги iPhone'ларнинг тўртдан бир қисмидан кўпроғини ишлаб чиқармоқда.
«Шунга қарамай, ишлаб чиқариш асосан йиғишга асосланган бўлиб қолмоқда ва импорт қилинадиган бутловчи қисмларга, айниқса Хитойдан келтириладиган деталларга жуда боғлиқ», — дейди Сривастава.
Худди шу ҳолат саноат машиналари, аккумулятор хомашёси, кимёвий моддалар, қуёш элементлари ва ишлаб чиқариш ускуналарига ҳам тегишли.
Observer Research Foundation (ORF) таҳлил маркази маълумотларига кўра, электр машиналари ва электрониканинг ўзи импортнинг 36 фоизини ташкил қилади, ундан кейинги ўринларда машиналар ва механик қурилмалар (21,7%) туради, органик кимёвий моддалар ва пластмассалар ҳам сезиларли улушга эга.
«Уларнинг узилиши нафақат истеъмолга таъсир қилади, балки ишлаб чиқаришнинг ўзини ҳам издан чиқаради», — дейди ORF'нинг Янги иқтисодий дипломатия маркази илмий ходими Соумя Бхоумик. Унинг таъкидлашича, бу Ҳиндистон учун Хитой хомашёсини маҳаллий ишлаб чиқариш билан алмаштириш қанчалик қийинлигини кўрсатади.
Бутловчи қисмлар ва хомашёга бўлган қарамликнинг ортишидан ташқари, Ҳиндистонга Хитой импортининг кириб келишига кенгроқ макроиқтисодий тенденциялар ҳам туртки бўлмоқда.
Хитой пўлатдан тортиб қуёш панеллари ва электромобилларгача бўлган соҳаларда улкан ортиқча ишлаб чиқариш қувватига эга, айни пайтда унинг секинлашаётган иқтисодиёти бу маҳсулотларни ўзлаштира олмаяпти.
Натижада, ишлаб чиқарувчилар тобора кўпроқ хорижий бозорларга интилмоқда ва товарларни арзон нархларда сотмоқда. Хитойнинг савдо қолдиғи кетма-кет иккинчи йил 1 триллион доллардан ошиши кутилмоқда.
Ушбу товарларнинг аксарияти Ҳиндистон қирғоқларига етиб бормоқда, чунки Ҳиндистон ўз иқтисодиётининг турли тармоқларида ишлаб чиқаришни жадал кенгайтирмоқда, шунингдек, «Ғарб бозорлари божлар ва бошқа чекловларни жорий қилмоқда», дейди Сривастава.
Ҳиндистон смартфонлар импортини қисқартирди, аммо бутловчи қисмлар бўйича Хитойга жуда қарам бўлиб қолмоқда
Шу билан бирга, Хитой бозорига киришнинг чеклангани Ҳиндистон компаниялари учун асосий тўсиқ бўлиб қолмоқда.
«Ҳиндистон маҳсулотлари Хитойда турли хил тариф ва нотариф тўсиқларга дуч келмоқда, бу эса экспортни кенгайтиришни қийинлаштиради», — дейди Ли.
«Агар муносабатларни нормаллаштириш ўзаро бозорга киришни таъминлашга жиддий интилишларсиз давом этса, Ҳиндистон сиёсий муносабатлар яхшиланадиган, аммо иқтисодий қарамлик ўзгаришсиз қоладиган вазиятга тушиб қолиш хавфи бор».
Импортни қисқартириш ва экспорт кўрсаткичларини яхшилашнинг узоқ муддатли ечими ишлаб чиқаришни кучайтириш бўлади, дейди Сривастава.
Аммо бу тармоққа оид саноат сиёсатини ва кучлироқ фундаментал омилларни — арзон электр энергияси ва кредитлар, самарали логистика ва барқарор тартибга солишни талаб қилади — бу соҳаларда Ҳиндистон ҳали ҳам оқсамоқда.
Ҳиндистон яқинда тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар қоидаларини ҳам юмшатди, бу эса Ҳиндистонда ўз инвестицияларини кенгайтирмоқчи бўлган Хитой компаниялари учун эшик очиши мумкин. Аммо булар ҳам синчковлик билан текширишни талаб қилади, дея қўшимча қилади у.
«Шунчаки дистрибьюторлик тармоқларини кенгайтирадиган ёки Хитой деталларидан фойдаланган ҳолда маҳсулот йиғадиган инвестициялар импортни ошириши ва қарамликни чуқурлаштириши мумкин. Шу боис, рухсатномалар беришда технологиялар трансфери, маҳаллий қўшилган қиймат яратиш, маҳаллий бутловчи қисмлар ишлаб чиқариш ва Ҳиндистондан экспорт қилишга устуворлик берилиши керак».
Яқин истиқболда Ҳиндистон савдо номутаносиблигини камайтириш учун танланган тармоқларда Хитойга экспортни оширишни мақсад қилиши мумкин, дейди Ли. Хитой аҳолисининг қариши ва соғлиқни сақлаш харажатларининг ошиши фонида фармацевтика каби соҳалар бунга жуда мос келиши мумкин.
«Аммо 112 миллиард долларлик тақчилликни қисқартириш фақат тор доирадаги экспорт тармоқларини топиш билангина амалга ошмайди», — дея қўшимча қилади у.
«Асосий савол шундаки, Пекин кенгроқ нормаллашув жараёнининг бир қисми сифатида бозорга кириш бўйича ён беришларга тайёрми ва хоҳлайдими? Акс ҳолда, Ҳиндистон ушбу мулоқотни бошлашга мажбур қилиш учун ўз таъсир чораларини топиши керак бўлади».