Ҳиндистон ва Ўзбекистон янги йўлларни очмоқда

Ҳиндистон ва О'збекистон: Ҳамкорликнинг янги уфқлари

О'збекистон ва Ҳиндистон о'ртасидаги дипломатик алоқалар 1992-йил 18-мартда о'рнатилди. 2011-йилда, О'збекистоннинг биринчи Президенти Ислом Каримовнинг Ҳиндистонга давлат ташрифидан со'нг, мамлакатлар стратегик шериклик муносабатлари шаклланганини э'лон қилишди.

Со'нгги йилларда икки мамлакат о'ртасидаги ҳамкорлик мунтазамлашди ва иқтисодий кун тартиби нафақат фармацевтика ва савдо, балки логистика, ахборот технологиялари, энергетика ва мудофаа соҳаларини ҳам қамраб олган ҳолда сезиларли даражада кенгайди.

Икки томонлама муносабатлардаги муҳим босқич Шавкат Мирзиёевнинг 2018-йил 30-сентабрдан 1-октабргача бо'либ о'тган Ҳиндистонга биринчи давлат ташрифи бо'лди. Ушбу ташрифдан со'нг савдо, инвестиция, фармацевтика, туризм, қишлоқ хо'жалиги, сог'лиқни сақлаш ва фан соҳаларига оид тахминан 20 та ҳужжат имзоланди.

2019-йил январ ойида Шавкат Мирзиёев яна Нарендра Моди билан учрашди, бу сафар Гандинагарда бо'либ о'тган йирик халқаро инвестиция саммити "Вибрант Гужарат"да фахрий меҳмон сифатида иштирок этди. О'ша пайтда томонлар 2018-йилда эришилган келишувларнинг амалий бажарилишини муҳокама қилишди.

2020-йил декабр ойида Мирзиёев ва Моди о'ртасида виртуал саммит бо'либ о'тди. Бу Ҳиндистоннинг Марказий Осиё давлати билан биринчи икки томонлама виртуал саммити эди. Саммитдан со'нг раҳбарлар мустаҳкам шериклик то'г'рисида қо'шма баёнот қабул қилишди ва келгуси йилларда савдо айланмасини 1 миллиард долларга етказишни мақсад қилиб қо'йишди.

2022-йил январ ойида О'збекистон Президенти биринчи Ҳиндистон-Марказий Осиё онлайн саммитида иштирок этди. Мирзиёев фармацевтика ишлаб чиқаришда қо'шма лойиҳаларни ишлаб чиқиш, вирусологларни о'қитиш ва рақамли инновациялар, финтеч ва блокчейн технологияларини жорий этиш бо'йича ҳамкорлик дастурини ишлаб чиқишни таклиф қилди. Шу билан бирга, О'збекистон раҳбари О'збекистон ва Ҳиндистон о'ртасида алоқаларни та'минлайдиган Чабаҳар порти орқали транспорт ё'лагини ривожлантириш бошланганини э'лон қилди.

Шавкат Мирзиёев ва Нарендра Моди турли халқаро майдонларда мунтазам равишда учрашиб туришади. Уларнинг кейинги учрашуви 2022-йил сентябр ойида Самарқандда ШҲТ саммитида бо'либ о'тди ва унда стратегик шерикликни кенгайтириш масалалари муҳокама қилинди. 2023-йил декабр ойида улар Дубайда бо'либ о'тган БМТнинг Иқлим о'згариши бо'йича Доиравий Конвенцияси Томонлари Конференсияси (СОП28) доирасида ва 2024-йил октябр ойида Қозонда бо'либ о'тган БРИСС саммитида икки томонлама кун тартибини муҳокама қилишди. 2025-йил август ойида телефон орқали суҳбат бо'либ о'тди.

Савдо, иқтисодий, илмий ва технологик ҳамкорлик бо'йича Ҳиндистон-О'збекистон ҳукуматлараро комиссияси фаол ишламоқда. Унинг 14-йиг'илиши шу йилнинг 19-июнда бо'либ о'тди, унда савдо, инвестиция, транспорт ва логистика, ахборот технологиялари, фармацевтика, сог'лиқни сақлаш, та'лим, туризм ва минтақавий хавфсизлик масалалари муҳокама қилинди.

Савдо икки томонлама муносабатларнинг асосий омили бо'либ қолмоқда. О'збекистон статистикасига ко'ра, 2025-йил охирига келиб Ҳиндистон О'збекистоннинг энг йирик савдо шериклари орасида то'ққизинчи о'ринни эгаллади. О'тган йили икки томонлама савдо ҳажми учдан бир қисмга о'сиб, 1,318 миллиард долларга етди, бу со'нгги саккиз йил ичида то'рт баравар ко'п.

Савдо айланмасининг асосий қисмини Ҳиндистон импорти (1,153 миллиард доллар), жумладан, дори-дармонлар, автомобил компонентлари, ускуналар ва хизматлар ташкил этади. Со'нгги бир йил ичида Ҳиндистон О'збекистоннинг энг йирик мол го'шти импортчисига айланди ва мамлакатнинг мол го'шти импортининг деярли ярмини ташкил қилади. О'г'итлар, хизматлар, заргарлик буюмлари, мева-сабзавотлар ва мойлаш материаллари О'збекистоннинг ан'анавий экспорти ҳисобланади.

Икки томон ҳам кейинги савдо мақсади сифатида 2 миллиард долларга етишни ко'рсатмоқда. Бунга эришиш учун улар товарлар учун о'заро бозорга киришни кенгайтириш, транспорт инфратузилмасини ривожлантириш ва то'лов механизмларини осонлаштиришни режалаштирмоқдалар.

Ҳозирда О'збекистонда Ҳиндистон капитали иштирокидаги тахминан 400 та корхона фаолият юритмоқда. 2025-йилда Ҳиндистондан то'г'ридан-то'г'ри хорижий инвестициялар ва кредитлар 247 миллион долларни ташкил этди. Умуман олганда, 2016-йилдан 2025-йилгача Ҳиндистондан жалб қилинган инвестициялар ва кредитларнинг умумий ҳажми 587 миллион долларга етди.

О'збекистон Инвестициялар, савдо ва саноат вазирлиги ма'лумотларига ко'ра, ҳинд бизнеси О'збекистон бозорини о'рганишдан амалий инвестицияларга о'тмоқда ва қо'шма лойиҳаларнинг умумий портфели 5 миллиард доллардан ошди.

Со'нгги йилларда ан'анавий фармацевтика маҳсулотларига рақамли технологиялар, сог'лиқни сақлаш, энергетика, кончилик ва инфратузилма қо'шилди. Бу Ҳиндистоннинг мавжудлиги базасини кенгайтиради, аммо йирик инвестиция лойиҳаларининг катта қисми ҳали ҳам амалга ошириш ёки тайёргарлик босқичида.

Логистика савдони кенгайтириш учун жуда муҳимдир. О'збекистон денгизга чиқа олмайди ва Ҳиндистонга то'г'ридан-то'г'ри қуруқлик ё'ли ё'қ. Шунинг учун, Тошкент Эрон орқали Ҳиндистон бозорига киришнинг бир нечта вариантларини ко'риб чиқмоқда. 2024-йил май ойида Ҳиндистон ва Эрон расмийлари Эроннинг Чабаҳар портини бошқариш ва ривожлантириш бо'йича узоқ муддатли икки томонлама шартнома имзоладилар. О'збекистон томони томонидан ундан о'збек юкларини Ҳиндистонга ва ундан кейин бошқа Жанубий Осиё бозорларига етказиб бериш учун потенциал канал сифатида фойдаланиш муҳокама қилинмоқда.

2025-йил июн ойида Ҳиндистон-Марказий Осиё мулоқотининг то'ртинчи йиг'илишида вазирлар Чабаҳар портига муҳим рол берилган Халқаро Шимол-Жануб транспорт ё'лагидан (ИНСТС) янада фаол фойдаланиш зарурлигини яна бир бор тасдиқладилар. Хусусан, Ҳиндистон О'збекистоннинг ИНСТСга а'золигини қо'ллаб-қувватлашини яна бир бор тасдиқлади.

Мулоқотдан кейинги қо'шма баёнотда то'г'ридан-то'г'ри ва транзит юк ташишни ко'пайтириш ва молиявий алоқаларни яхшилаш зарурлиги алоҳида та'кидланган. Томонлар рақамли тўловлар, банклараро механизмлар ва миллий валюталардан фойдаланиш масалаларини муҳокама қилмоқдалар.

Ҳарбий ҳамкорлик алоҳида соҳада ривожланмоқда. 2019-йилда мамлакатлар мудофаа соҳасидаги ҳамкорлик бўйича қўшма ищи гуруҳ туздилар. Унинг бешинчи йиғилиши 2025-йил август ойида бўлиб ўтди.

2019-йилдан бери икки мамлакат ўқув майдонларида навбатма-навбат ўтказиб келинаётган “Дўстлик” қўшма ҳарбий машқлари асосий амалий элемент бўлиб қолмоқда. Ушбу машқлар асосан терроризмга қарши кураш билан боғлиқ шароитларда, жумладан, тоғли ва чўл ҳудудларида бўлинмаларнинг операцияларини машқ қилади. Еттинчи машқ апрел ойида Наманган вилоятидаги “Ғурумсарой” ўқув полигонида бўлиб ўтди.

Мудофаа саноати тузилмалари ўртасидаги ҳамкорлик ҳам ривожланмоқда. Ўзбекистон Мудофаа саноати агентлиги делегацияси Аеро Индиа 2025 кўргазмасида иштирок этди. Бу асосан мудофаа идоралари ўртасида тажриба алмашиш, тренинглар, машқлар ва алоқаларга қаратилган.