Ҳиндистон штати такси ва тук-тук ҳайдовчиларига маҳаллий тилни ўрганиш учун бир йил вақт берди

Ҳиндистон штати такси ва тук-тук ҳайдовчиларига маҳаллий тилни ўрганиш учун бир йил вақт берди

Ҳиндистоннинг бир штати янги мажбурий қоида норозиликларга сабаб бўлганидан кейин такси ва тук-тук ҳайдовчиларига маҳаллий тилни ўрганиш учун қўшимча бир йил вақт берди.

Ҳиндистон ғарбидаги Маҳараштра штати транспорт расмийлари 20 август куни ҳайдовчиларнинг штатнинг расмий тили бўлган маратҳи тилида оддий суҳбатлар олиб бориш қобилиятини текширишни бошлади. Имтиҳондан ўта олмаган ҳайдовчиларга тилни ўрганиш учун бир ой вақт берилди, шундан сўнг улар лицензиялари тўхтатилиши ёки бекор қилиниши хавфига дуч келишди.

Ҳукумат ушбу чора ҳайдовчилар ва йўловчилар ўртасидаги мулоқотни яхшилаш ҳамда сафарларни хавфсизроқ қилишга қаратилганини билдирди.

Бироқ ҳайдовчилар касаба уюшмалари ушбу қоидадан хавотирга тушиб, ишчилар тилни ўрганаётган бир пайтда тирикчилик манбаидан маҳрум бўлиш хавфи остида қолмаслиги кераклигини таъкидладилар. Ҳайдовчиларнинг аксарияти Маҳараштрага Ҳиндистоннинг бошқа ҳудудларидан, жумладан, аҳоли зич жойлашган ва ҳиндий тилида сўзлашувчи Уттар-Прадеш ва Биҳар штатларидан иш излаб келган мигрантлардир.

Норозиликлардан сўнг, Маҳараштра бош вазири Девендра Фаднавис ўтган ҳафта ҳайдовчиларга маратҳи тилини ўрганиш учун яна бир йил вақт берилишини эълон қилди ва уларнинг кўпчилиги йиллар давомида расмий таълим тизимидан ташқарида бўлгани сабабли кўпроқ вақт талаб қилинишини айтди.

Штат транспорт вазири Пратап Сарнаик ҳайдовчилардан йил давомида маратҳи тилини ўрганиш кутилишини ва кейинчалик яна муддатлар узайтирилишини маълум қилди.

Маҳараштрада 979 000 га яқин амалдаги тук-тук ва такси рухсатномалари мавжуд бўлиб, уларнинг деярли ярми Мумбай метрополия ҳудудига тўғри келади.

Муддатнинг узайтирилиши ишдан маҳрум бўлишдан хавотирланган ҳайдовчиларнинг хавотирларини енгиллатди.

«Агар лицензияларимиз тўхтатилса, кунлик даромадимизга таъсир қилишидан хавотирда эдик», дейди Мумбайдаги такси ҳайдовчиси Лахан Пандей. «Энди ўзимизни бир оз енгил ҳис қиляпмиз».

Аммо бу баҳс Маҳараштрада тил, миграция ва иш ўринлари ўнлаб йиллар давомида сиёсатга таъсир кўрсатиб келган анча эски мунозараларни қайта жонлантирди.

«Муаммо шунчаки ҳайдовчилар ва йўловчилар ўртасидаги мулоқотда эмас, балки маратҳи ўзлиги, миграция ва бандлик билан боғлиқ», дейди журналист, ёзувчи ва сиёсий таҳлилчи Пракаш Аколкар.

Бу кескинликлар Маҳараштра штатининг ташкил этилишига бориб тақалади. Штат 1960 йилда маратҳи тилида сўзлашувчи штат ташкил этилиши учун олиб борилган узоқ давом этган кампаниядан сўнг ташкил этилган.

Мумбай Ҳиндистоннинг молиявий марказига айланиб бориши билан, у бутун мамлакат бўйлаб иш излаётган авлодлар тизимидаги мигрантларни ўзига жалб қилди. Тил масаласи маратҳи тилида сўзлашувчилар учун иш ўринлари ва имкониятлар устидаги баҳсларга тобора кўпроқ боғланиб борди.

1966 йилда маратҳи миллатчилигига асосланган минтақавий сиёсий партия — «Шив Сена» «тупроқ фарзандлари» платформасида ташкил этилиб, маратҳи тилида сўзлашувчилар иш ўринларини мигрантларга бой бераётганини даъво қилди. Кейинчалик у Маҳараштранинг энг қудратли сиёсий кучларидан бирига айланди ва маратҳи ўзлиги унинг жозибадорлиги марказида турди.

Бугунги кунда Маҳараштра Фаднависнинг «Бҳаратия Жаната Партияси» (БЖП) ва 2022 йилда бўлиниб кетган «Шив Сена»нинг бир фракцияси бошчилигидаги коалиция томонидан бошқарилмоқда. Рақиб фракция ва бошқа бир минтақавий партия — «Маҳараштра Навнирман Сена» (МНС) ҳам маратҳи ғоясини илгари суриб келмоқда.

Аколкарнинг айтишича, штатга кўчиб келган одамлардан маҳаллий тилни бир оз ўрганишни талаб қилиш адолатлидир. Аммо у буни ушбу масала атрофидаги сиёсатдан ажратиб кўрсатади.

«Оддий одамлар тилга ҳар доим ҳам сиёсий партиялар каби жиддий ёндашмайдилар», дейди у ва партиялар кўпинча сиёсий вазиятга тўғри келганда бу масалани кўтариб чиқишларини қўшимча қилади.

Тилни тарғиб қилувчи «Маратҳи Абҳйас Кендра» (Маратҳи ўқув маркази) президенти, сиёсатшунос Дипак Павар қатъийроқ позицияни эгаллайди. Унинг айтишича, Маҳараштрада йиллар давомида яшаб келаётган одамлар маратҳи тили ҳақида ҳеч бўлмаганда бошланғич билимга эга бўлишлари керак эди.

Штатда йиллар давомида яшаб ва ишлаб, маҳаллий тилни ўрганишдан бош тортиш «лингвистик такаббурликдир», дейди у.

Худди шундай кескинлик бошқа штатларда, жумладан Карнатакада ҳам кузатилди, у ерда тил фаоллари кўплаб мигрантлар ҳиндий ёки инглиз тили билан кун кўришлари мумкин деб ҳисоблаганлари сабаб каннада тили четга сурилиб қолишидан хавотирда.

Маҳараштрада ҳукумат ҳайдовчилардан маратҳи тилида ўқиш ёки ёзишни, ёхуд унда равон гапиришни талаб қилмаслигини айтмоқда. Штатнинг автотранспорт қоидаларига киритилган ўзгартиришларга кўра, улар тилни «амалий даражада билишлари» керак.

Уларни қўллаб-қувватлаш учун ҳукумат ҳайдовчиларга иш жараёнида керак бўлиши мумкин бўлган маратҳи сўзлари ва ибораларига — йўловчилардан қаерга боришни хоҳлашларини сўраш, йўл ҳақини муҳокама қилиш ёки йўналишни кўрсатишга қаратилган дарсларни ташкил қилди.

Штат транспорт департаменти маълумотларига кўра, 166 000 га яқин ҳайдовчи тренингни тамомлаб, оғзаки имтиҳондан ўтган.

58 ёшли тук-тук ҳайдовчиси Мунавар Шайх ҳам ушбу курсларга ёзилганлар қаторида эди.

Мумбай яқинидаги Тҳане шаҳридаги ўқув марказида тўрт кун давомида у ва бошқа ҳайдовчилар тез-тез ишлатиладиган 16 та савол ва иборани, жумладан, «Қаерга бормоқчисиз?», «Хавотир олманг» ва «Йўл ҳақи ҳисоблагич (метр) бўйича бўлади» кабиларни ўрганишди.

Якунда улар оғзаки имтиҳон топширишди ва ундан ўтганлар текширувлар пайтида транспорт расмийларига кўрсатиш учун сертификат олишди.

Шайхнинг айтишича, курс унга йўловчилар билан оддий суҳбатлар олиб бориш учун етарли даражада маратҳи тилини ўргатган.

Аммо баъзи ҳайдовчилар учун ўқишга вақт топиш қийинчиликнинг бир қисмидир.

Мумбайдаги такси ҳайдовчиси Ажай Сингҳ маратҳи тилини ўрганишни хоҳлашини, лекин иш куни давомида дарсларга вақт ажратишга қийналаётганини айтади.

«Уйғонганимиздан бошлаб то тун ярмигача машина ҳайдашимиз керак. Акс ҳолда, дастурхонда овқат бўлмайди», дейди у. «Кун давомида дарс учун бир неча соат ажратиш мен учун молиявий жиҳатдан қийин».

Сингҳ кунига 1500 дан 2000 рупийгача (17-23 доллар) даромад олишини ва ҳатто бир неча кунлик даромадни йўқотиш ҳам уни ижара ҳақи ва болаларининг мактаб пулини тўлай олмайдиган ҳолатга солиб қўйишидан хавотирдалигини айтади.

Бунинг ўрнига у ишлаш давомида ўрганишга ҳаракат қилмоқда — машина ҳайдаётганда маратҳи радиостанцияларини тинглайди ва маратҳи тилида сўзлашувчи йўловчилар билан машқ қилади.

Яна бир ҳайдовчи Лахан Пандейнинг айтишича, қўшимча бир йил катта фарқ қилди.

У маратҳи тилини ўрганишга ҳеч қачон қарши бўлмаганини — шунчаки буни амалга ошириш учун етарли вақт истаганини айтади.

«Биз шу ерда яшаймиз, шу ерда ишлаймиз. Албатта, маратҳи тилини ўрганишимиз керак», дейди у. «Шунчаки тирикчилигимизни хавф остига қўймасдан, уни ўрганишимиз учун бизга вақт беринг».