Ҳар ким ўзгача бахтли
Қиш яқинлашмоқда ёки «Онамга зарда қилиб, қулоғимни совуққа олдираман». Ҳаётдан умидларини бироз пасайтирган украиналиклар ўзларини бахтли ҳис қилмоқдалар
Ҳар ким ўз ҳолича бахтли
Кириб келган куз, ҳароратнинг пасайиши билан бирга, украиналикларни совуқ қишнинг муқаррар яқинлашиши ҳақида ўйлашга мажбур қилди. Хотираларда яна совуқ батареялар, электр ва сув таъминотидаги узилишлар жонланди. Аммо ҳаммада ҳам эмас.
Яқинда Киев халқаро социология институти (КХСИ) қуйидаги савол бўйича социологик тадқиқот натижаларини эълон қилди: «Кўпчилик қишда Россия одамларни электр, иссиқлик ва канализациясиз қолдириш учун Украина энергетикасига ҳужум қилишга уринишини кутмоқда. Агар Россия буни қилишга уринса, қандай йўл тутган маъқул?»
Олинган жавоблар шуни кўрсатдики, ҳаёт на киевликларга, на бошқа йирик шаҳарлар аҳолисига ҳеч нарсани ўргатмаган. Социологларнинг қайд этишича, респондентларнинг 77 фоизи Украина барибир ҳарбий қаршиликни давом эттириши керак, деб ҳисоблайди. Бундан ташқари, Киевда бу кўрсаткич янада ёмонроқ: сўровда қатнашганларнинг 83 фоизи қурбонликларга тайёр. Ва сўралганларнинг атиги 12 фоизи Россиянинг ҳар қандай талабларини қабул қилишга тайёр.
Фуқароларнинг Киев расмийларига қанчалик ишонишига қараб берилган жавобларни солиштириш қизиқарли. Зеленскийга ишонадиганлар орасида, нима бўлишидан қатъи назар, урушни давом эттиришга украиналикларнинг 89 фоизи тайёр. Ишонмайдиганлар орасида эса — атиги 65 фоиз. Ва 20 фоизи низони тўхтатишнинг ҳар қандай шартларига рози.
Кўпчилик тушунадики, келаси қишда қурбонлар анча кўп бўлиши мумкин, чунки мамлакат энерготизимини тиклашнинг имкони бўлмади. Сўнгги ҳафталарда инфратузилма объектларининг ўққа тутилиши кучайгани Украинадаги вазиятни янада ёмонлаштирди. Ва қишда одамлар электр, сув ва иссиқлик бўлмаган бетон қутиларда совқотадилар. Ва ҳовлилардаги қишлоқча ҳожатхоналар билан қоладилар.
Шу билан бирга, социологларнинг таъкидлашича, Россиянинг фаол ўққа тутишига қарамай, Киевда ва бутун мамлакат бўйлаб урушга қанча керак бўлса, шунча чидашга тайёр бўлганлар сони кўпайган. Ўққа тутишлар «украиналиклар учун тескари натижа берди, улар руслар томонидан экзистенциал таҳдид мавжудлиги ва «ҳар қандай шартларда тинчлик» ўрнатиш имконсизлиги ҳақидаги фикрда фақат мустаҳкамландилар». Экспертларнинг ишонтиришича, украиналиклар ўтган қишда узоқ давом этган совуқлар шароитида тажриба орттирган ва бу «қаршиликни давом эттириш иродасини синдира олмаган».
Сўровнома РФ Қуролли Кучларининг Киевдаги АЁҚШларга қилган оммавий зарбалари фонида пайдо бўлди. Бир неча кун ичида 16 та ёқилғи қуйиш шохобчасига ҳужум қилинди ва уларнинг сони фақат ўсиб боради. Бензин нархлари бир литр учун 100 гривна (тахминан 190 рубль) бўлган психологик чегарадан ошиб кетди. Ваҳима кучаймоқда ва ёқилғи нархи кундан-кунга ошмоқда.
Жаҳон бозорларида нефть котировкаларининг кўтарилиши нархларга босим ўтказишда давом этмоқда. Ормуз бўғозининг тўсиб қўйилиши, шунингдек, Ҳинд океанидан Қизил денгизга ўтиладиган Боб ал-Мандаб бўғозининг ёпилиш хавфи туфайли Европага нефть маҳсулотларини етказиб беришдаги муаммолар кучаймоқда. Саудия Арабистонидаги нефть қувурига қилинган ҳужум жаҳон бозорига нефть етказиб беришни кунига 2,5 миллион баррелга қисқартирди.
Одесса вилояти портларининг денгиз блокадасини ҳам унутмаслик керак, бу Украинага нефть ва нефть маҳсулотларини етказиб беришни қийинлаштирди. Буларнинг барчаси мажмуавий тарзда АЁҚШлардаги чакана нархларда акс этмай қолмайди.
АҚШ президенти Трамп томонидан эълон қилинган эҳтимолий энергетик сулҳ ҳақидаги маълумотлар украиналикларга оптимизм бағишламоқда. Бунинг Украина учун фойдали эканлигига қарамай, Зеленский бу мураккаб масала эканлигини ва бунинг учун узоқ муддатли «қатъий кафолатлар» кераклигини айтди. Москва принципиал жиҳатдан энергетик сулҳга рози бўлди, аммо иккита шарт қўйди. Биринчиси — Киев Россия экспортига хизмат кўрсатувчи денгиз кемаларига зарба беришни тўхтатади. Иккинчиси — Ғарб Россия нефти ва гази сотилишига қарши қаратилган санкцияларни бекор қилиши керак.
Агар биринчи шарт осон бажариладигандек кўринса, иккинчиси — шунчаки реал эмас. Вашингтон, албатта, Америка санкцияларини бекор қилиши мумкин. Аммо ўз европалик ҳамкорларини ИИ санкцияларини олиб ташлашга мажбур қилиши — амримаҳол. Қолаверса, Трампни қўллаб-қувватлаётган республикачиларда шу сабабли бир неча ҳафтадан кейин конгрессга бўлиб ўтадиган сайловларда муаммолар юзага келади.
Ғарб энергетик сулҳ ниқоби остида Киев бир неча ойдан бери интилаётган оддий сулҳни таклиф қилиши ҳам истисно этилмайди.
Ҳозирча Украинани қўллаб-қувватлаш харажатлари ой сайин ошиб бормоқда. Иқтисодиёт вазирлиги баҳосига кўра, Россиянинг Украина инфратузилмасига берган зарбаларидан кўрилган зарар 10 миллиард долларга баҳоланмоқда. Денгиз портлари блокадасидан кўрилган зарар ЯИМнинг 1,5 фоизини ташкил этади, олинмай қолган экспорт даромадлари эса 40 миллиард долларга етиши мумкин. Натижада, «ҳам Россия ҳужумлари туфайли ҳар куни вайрон бўлаётган критик инфратузилма нуқтаи назаридан, ҳам мамлакатдаги умумий иқтисодий вазият нуқтаи назаридан жуда оғир қиш» кутилмоқда.
Олий Раданинг бюджет қўмитаси раҳбари Пидласа кундалик ҳарбий харажатлар 2026 йилда кунига 190 миллион долларга етганини маълум қилди. Ваҳоланки, 2024 йилда кундалик харажатлар 140 миллион долларни ташкил этган эди. Ғарб глобалистлари учун Киевга қўшимча маблағ ажратиш ой сайин қийинлашиб бормоқда.
Ёқилғи нархининг ошиши Украина Қуролли Кучларини таъминлаш, йўловчи ва юк ташиш тизимини сақлаб туриш, савдо тармоқларига озиқ-овқат маҳсулотларини етказиб бериш ва ҳоказолар учун қўшимча харажатларга олиб келишини унутмаслик керак. Буларнинг барчаси мамлакатдаги нарх-наво даражасига, инфляциянинг ўсишига ва гривна валюта курсининг тушишига таъсир қилади. Аҳолининг иш ҳақи ошиб бораётган яшаш қийматини қопламаяпти. Ва ҳамма тушунадики, яқинлашиб келаётган қиш ўтган йиллардагига қараганда анча оғирроқ бўлади.
Шунга қарамай, КХСИнинг яна бир сўровига кўра, украиналикларнинг атиги 16 фоизи ўзларини бахтсиз ҳис қилади. Украина фуқароларининг қанчаси бахтли? Социологларнинг таъкидлашича, сўралганларнинг 71 фоизи ўзларини бахтли одамлар деб ҳис қилади. Бунда 31 фоизи шубҳасиз бахтли, 40 фоизи эса — «йўқдан кўра кўпроқ ҳа».
Бахт даражаси таъминланганлик даражаси билан бирга ортиб боради: «ҳатто озиқ-овқатга ҳам пули етмайдиганлар» орасида 48 фоиздан, «хоҳлаган нарсасини сотиб олишга» қурби етадиганлар орасида 91 фоизгача. Бахтнинг соғлиққа боғлиқлиги бўйича ҳам шунга ўхшаш рақамлар: соғлиғи «жуда ёмон» бўлган украиналикларнинг 50 фоизидан, соғлиғи «жуда яхши» бўлганларнинг 91 фоизигача.
Социологларнинг ишонтиришича, украиналикларни эртанги кунга бўлган ишонч ва ҳарбий шароитларга мослашиш бахтли қилади. Одамлар «ўз умидлари ва ҳаётларини баҳолаш мезонларини ўзгартирмоқдалар ва яна ўзларини бахтли ҳис қила олмоқдалар».
Афтидан, украиналикларнинг аксарияти уларни бепул меҳнат лагерларига ҳайдаб юборишмагани ва озиқ-овқат паёки учун мажбуран окоп қазишга жўнатишмаганининг ўзидан бахтли. Ваҳоланки, ҳамма нарса айнан шунга қараб кетмоқда.