Глобал табиат бўйича музокараларда келишувга эришилди, аммо молиялаштириш масаласи очиқлигича қолмоқда
Мамлакатлар табиатнинг ёмонлашувини тўхтатиш бўйича глобал келишувни яна изга солишга ҳаракат қилмоқдалар.
Глобал табиат музокаралари келишув билан якунланди, аммо молиялаштириш масаласи ҳали ҳам ҳал этилмаган
Жанубий Африкадаги филлар сўнгги муҳофаза қилиш ишларидан сўнг сони қайта тикланган турлар қаторига киради
Бу ҳафта Арманистон пойтахтида сиёсатчилар ўртасида тўқнашув юз берди — бу уларнинг парламентидаги кенг тарқалган оммавий мушталашув эмас, балки деярли 200 та мамлакат вакиллари ўртасидаги тортишув эди.
Деярли икки ҳафта давомида дунё мамлакатлари Ереванда учрашиб, табиат бўйича янги битим юзасидан музокаралар ва мунозаралар олиб бордилар.
Шанба куни эрта тонгда, музокаралар якунланиши керак бўлган вақтдан бир неча соат ўтиб, улар ниҳоят янги ҳаракатлар режасининг асосий элементлари бўйича келишиб олдилар.
«Ва бўлди. Мукаммал», деди йиғилиш президенти Ҳамбардзум Матевосян.
Тўрт йил олдин, ўша мамлакатлар табиатнинг ёмонлашувини «тўхтатиш ва ортга қайтариш»га ваъда берадиган тарихий келишувни маъқуллаган эдилар.
Ўша 2022 йилги глобал пакт — Глобал биологик хилма-хиллик рамкаси — 24 та мақсадни ўз ичига олган эди, улар орасида ўн йилликнинг охиригача дунёдаги қуруқлик ва денгизларнинг 30 фоизини ҳимоя қилиш ҳам бор эди.
Улар шошилинч чоралар кўриш зарурлигига келишиб олган эдилар.
Олимларнинг таъкидлашича, сайёра ҳозирда одамлар фаолияти туфайли турлар табиий суръатдан 100 баравар тезроқ йўқолиб бораётган олтинчи оммавий қирилиш даврини бошдан кечирмоқда.
Аммо БМТнинг бу ҳафтадаги хабарига кўра, дунё ушбу икки ўнлаб мақсадлардан фақат биттасини бажариш йўлида бормоқда.
Бу ҳафтаги келишувнинг бир қисми сифатида, мамлакатлар ортда қолаётганликларини тан олдилар.
«Жуда жозибали ёки батафсил бўлмаса-да, мамлакатлар келишувга эриша олгани яхши янгилик», деди Fauna & Flora атроф-муҳитни муҳофаза қилиш хайрия ташкилотидан Кэтрин Веллер.
«Биз йўналишни тўғирламасдан 2030 йилгача шунчаки секин ҳаракат қила олмаймиз; табиат Ер юзидаги барча ҳаёт учун: иқтисодиётимиз, фаровонлигимиз учун жуда муҳимдир», дея қўшимча қилди у.
The Wildlife Trusts бош ижрочи директори Крейг Беннетт бу фикрни маъқуллаб, BBC News га шундай деди: «Биз ҳали ҳам бутун дунё бўйлаб экотизимларнинг ҳалокатига таҳдид солувчи даҳшатли йўқотишларга гувоҳ бўлмоқдамиз. Бунинг қанчалик жиддий эканлигини таърифлашга сўз тополмаяпмиз».
Аммо у шундай қўшимча қилди: «Яхшироқ янгилик шундаки, бутун дунёда вазиятни қандай қилиб ортга қайтариш мумкинлигига оид жуда кўп мисоллар мавжуд».
Мамлакатлар 623 миллион акр (252 миллион гектар) деградацияга учраган ерларни муҳофаза остига олдилар — бу Гренландиядан ҳам каттароқ майдондир.
Ўтган ойнинг ўзида WWF филлар, яшил денгиз ташбақалари ва йўлбалислар каби асосий турларнинг қайта тикланишига олиб келган муҳофаза қилиш ишларини юқори баҳолади.
Мамлакатлар ушбу саъй-ҳаракатларни тезлаштиришдаги энг катта тўсиқ пул эканлигини тан олдилар.
2022 йилда улар ўн йилликнинг охиригача табиатни қайта тиклаш учун 30 миллиард доллар (22,4 миллиард фунт стерлинг) ажратишга ва хусусий манбалардан яна 170 миллиард доллар жалб қилишга келишиб олган эдилар.
Аммо йиллар ўтиб, БМТ маълумотларига кўра, кўплаб мамлакатлар халқаро ёрдамни мудофаа харажатларига ва қайта-қайта юз бераётган энергетик инқирозларга қарши курашишга йўналтирмоқдалар, бу эса ваъдалар ушбу мақсадларга эришиш учун зарур бўлган суръатда бажарилмаяпти деганидир.
Ушбу учрашувда 1 миллиард доллардан ортиқ маблағ ваъда қилинди, унинг ярми Леонардо Ди Каприонинг Re:wild ташкилоти каби саховатпеша ҳомийлардан келмоқда.
Жила-махлуқи (Gila monster) каби ҳайвонлардан олинган генетик материал ҳаётни сақлаб қолувчи дори-дармонларни ишлаб чиқаришга ёрдам берди
Атроф-муҳит ва ривожланиш халқаро институти тадқиқотчиси Анна Дюкро мамлакатларнинг атроф-муҳитга зарар етказадиган соҳалар учун субсидияларни қисқартиришга келишиб олганида муайян илгарилаш бўлганини айтди.
«Аниқ бир мисол шуки, ҳукуматлар табиат учун айниқса зарарли бўлган йирик балиқчиликни, масалан, трал тўрлари билан балиқ олашни субсидиялайди».
Музокараларда қатнашган Дюкро қўшимча қилди: «Ҳозирги вақтда бизда ҳукуматлар икки марта пул тўлаётган вазият юзага келган.
Яъни, улар табиат ва иқлимга сарфланадиган харажатларни оширишлари кераклигини билишади, аммо шу билан бир вақтда табиатга зарар етказмоқдалар».
Аввалроқ, табиатда топилган генетик материалдан фойдаланишдан манфаат кўрадиган хусусий компаниялар бадал қўшиши учун махсус молиялаштириш механизми — Кали жамғармаси ташкил этилган эди. Ҳар йили 3,6 миллиард долларгача маблағ йиғилиши мумкинлиги тахмин қилинган эди — аммо учрашув бошида бор-yo'ғи 10 000 доллар ваъда қилинган эди.
Бу масалада жиддий силжиш бўлмади ва Беннетт унинг ихтиёрий хусусияти компанияларга тазйиқ ўтказишни қийинлаштиришини тан олди.
«Бой биологик хилма-хилликка эга мамлакатлар бўлганида ва ушбу мамлакатларда топилган генетик материалдан пул ишлашга уринаётган компаниялар бўлганида, улар ўша жамиятларга пул тўлашлари керак», деди у. «Бу баҳсли масала бўлмаслиги керак».
Кун тартибидаги оддийроқ бандлардан бири табиатнинг ҳолати тўғрисидаги илмий ҳисоботларни маъқуллаш бўлиши керак эди.
Аммо Саудия Арабистони ва Россия каби кичик бир гуруҳ мамлакатлар бу жараёнга тўсқинлик қилгани хабар қилинди.
«Илм-фанга қилинган ҳужумлар мени жуда ташвишга солди», деди Франция Экологик ўтиш вазири Моник Барбю AFP ахборот агентлигига.
Келаси ойда мамлакатлар ҳар йилги иқлим конференцияси — COP31 учун йиғиладилар. Унинг ўз илмий органи — IPCC ҳам ўтган ойда ўзининг илмий ҳисоботларини маъқуллатиш ва молиялаштиришни таъминлашда шунга ўхшаш қийинчиликларга дуч келди.
«Бу шунчалик очиқчасига сиёсий юриш... ва IPCC бундай сиёсий ўйинлар учун жой эмас, чунки унинг натижалари инсоният манфаатига хизмат қилади», деди аввалги ҳисоботлар устида ишлаган Манчестер университети профессори Дэвид Ли.