Германия суди Усмановнинг ЕИ Кенгашига қарши санкциялар бўйича даъво аризасига йўл очди

Германия суди Усмоновнинг санкциялар бўйича ЕИ Кенгашига қарши ишига йўл очди

Германия Федерал олий суди (Bundesgerichtshof ёки BGH) Гамбург ўлка суди президенти ўзбек-россиялик миллиардер Алишер Усмоновнинг Европа Иттифоқи Кенгашига қарши даъвоси бўйича суд ҳужжатларини топширишни ташкил қилишдан бош тортганида ноқонуний ҳаракат қилган деб топди ва ишни деярли уч йил давомида тўхтатиб қўйган қарорларни бекор қилди.

2026 йил 21 октябрдаги қарорида BGH Гамбург суди президентининг рад жавобини ҳамда уни маъқуллаган Ганза олий ўлка судининг аввалги қарорини бекор қилди, деб хабар берди Германиянинг Die Welt газетаси 2 ноябрь куни.

Иш ЕИ Кенгаши томонидан 2022 йилда Усмоновга қарши киритилган санкцияларни асослаш учун Европа Иттифоқининг Расмий журналида эълон қилинган изоҳларга қаратилган. Усмоновнинг таъкидлашича, бу изоҳлар ёлғон ва унинг обрўсига путур етказади ва у уларнинг кейинчалик нашр этилишини, жумладан шахсий маълумотларининг ошкор қилинишини тўхтатишга ҳаракат қилмоқда.

Иш 2023 йил декабрь ойида, Усмонов Гамбург ўлка судига даъво аризаси берганида бошланган. 2023 йил 29 декабрда суд даъво аризаси Бельгиядаги ЕИ Кенгашига етказилишини буюрди, токи муассаса айбловларни ўрганиб чиқиб, жавоб қайтариши мумкин бўлсин.

Аммо суднинг маъмурий ишларига раҳбарлик қилган Гамбург ўлка суди президенти, ишни олиб бораётган мустақил судья фармойиш чиқарганига қарамай, ҳужжатларни етказиб беришни ташкил қилишдан бош тортди. У бу қарорни Германия Федерал адлия вазирлиги билан маслаҳатлашгандан сўнг қабул қилган, вазирлик эса Ташқи ишлар вазирлигининг эътирозларига ҳавола қилган.

Die Welt нашрининг ёзишича, ҳукуматнинг ички ҳужжатлари Германия ҳукумати қисман ташқи сиёсий сабабларга кўра даъвони етказиб беришга қарши чиққанини кўрсатган. Forbes га қарши алоҳида иш билан боғлиқ ёзишмаларда Ташқи ишлар вазирлиги вакили миллий судлар ЕИ санкция чораларига таъсир кўрсатмаслиги ёки уларни қайта кўриб чиқмаслиги кераклигини, чунки бу уларнинг устмиллий хусусиятига зид келишини айтган.

Газета бир амалдорнинг сўзларидан иқтибос келтирган ҳолда, ҳукумат ўрнатилган тизим айланиб ўтилмаслигини таъминлашдан катта ташқи сиёсий манфаатдор эканини билдирган.

21 октябрдаги қарорида BGH Гамбург суди президенти мустақил судьянинг фармойишини бекор қилиш ваколатига эга эмаслигини айтди. У ҳужжатларни етказиб беришни рад этиш ноқонуний бўлганини ва даъвогарнинг ҳуқуқларини бузганини таъкидлади. Суд, шунингдек, Федерал адлия вазирлигининг Ташқи ишлар вазирлиги билан келишилган тавсияси мажбурий эмаслигини билдирди.

Бу қарор иш энди ЕИ Кенгашига расмий етказиб бериш босқичига ўтиши мумкинлигини англатади.

Усмоновнинг манфаатларини ҳимоя қилувчи Гамбурглик медиа-адвокат Йоахим Штайнхёфель бу қарор одил судловдан фойдаланиш ҳукуматнинг ташқи сиёсатига боғлиқ бўлмаган асосий ҳуқуқ эканини тасдиқлаганини айтди.

"Одил судловдан фойдаланиш асосий ҳуқуқдир. У ҳозирги ташқи сиёсий курсга боғлиқ эмас", деди у.

Штайнхёфель Гамбург суди президенти даъвони етказиб беришни блокловчи ҳаракати билан, бунга қонуний ваколати бўлмаса-да, амалда ўз судидаги судьяга қарши ижроия ҳокимияти манфаатларини кўзлаб ҳаракат қилганини қўшимча қилди.

"Суд президенти Ташқи ишлар вазирлигининг кўрсатмаларига бўйсунмайди. Суд ва ижроия ҳокимиятини аралаштириб юборган ҳар бир киши суд ҳокимиятининг мустақиллигига путур етказади", деди у.

Санкциялар бўйича низонинг келиб чиқиши

ЕИга аъзо давлатлар ҳукуматларини ифодаловчи ЕИ Кенгаши 2022 йилда Усмоновга қарши санкциялар киритди. Қарорни тушунтирар экан, Кенгаш бошқа манбалар қаторида АҚШнинг Forbes журнали томонидан чоп этилган баёнотларга ҳавола қилди, унда миллиардер "Путиннинг малайи" экани ва Россия президентининг бизнес ишларини олиб бориши даъво қилинган эди.

Усмонов бу айбловларга судда муваффақиятли эътироз билдирди. 2024 йил январда Гамбург ўлка суди Forbes журналига Усмоновнинг малай сифатида ҳаракат қилганини исботлай олмагани, даъволар ортида турган экспертни аниқлай олмагани ёки судда айбловларни тасдиқлай олмаганидан сўнг уларни такрорлашни тақиқлади. Кейинчалик Forbes бу баёнотлар шунчаки фикр-мулоҳазалар эканини таъкидлади.

Кейинчалик ЕИ Кенгаши ўз таърифини бироз ўзгартирди, аммо Усмонов Путиннинг малайи сифатида ҳаракат қилгани ҳақидаги даъвосини қайтариб олмади.

Усмоновнинг таъкидлашича, ЕИнинг санкцияларни расмий асослашида ушбу айбловларнинг ва у ҳақидаги бошқа баёнотларнинг давом эттириб нашр қилиниши унинг шахсий ҳуқуқларини бузади. Унинг даъво аризаси Кенгашнинг ушбу баёнотларни кейинчалик тарқатишини тўхтатишга қаратилган.

Die Welt нашри, шунингдек, ушбу ишни Франц Кафканинг "Жараён" романига қиёслаб, ЕИ санкциялар рўйхатига киритилган одамлар ўзларига қарши ишлатилган айбловларга эътироз билдиришда қийинчиликларга дуч келиши мумкинлигини таъкидлади.

Газетанинг ёзишича, ЕИ санкциялари Европадаги активларни музлатиши ва кириш ҳамда транзит тақиқларини, бизнес битимларига чекловларни ва маблағлар ёки бошқа иқтисодий ресурслар ажратишни тақиқлаши мумкин. Ресурс ажратиш қоидаларини бузиш учинчи шахслар учун жиноий жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.

Ҳисоботда, шунингдек, Politico нашрининг 2023 йилги суриштирувига ҳавола қилинган бўлиб, унда ЕИнинг баъзи санкция қарорлари эътиборсизлик билан тўпланган далилларга, жумладан Википедия материали, онлайн мақолалар ва ижтимоий тармоқлардаги постларга таянгани аниқланган.

Газетанинг таъкидлашича, BGH қарори кенгроқ оқибатларга олиб келиши мумкин, чунки ЕИ санкциялар рўйхатида 3000 дан ортиқ киши бор ва уларнинг баъзилари миллий судларда ўхшаш ишлар бўйича эътироз билдирилиши мумкин бўлган айбловларга дуч келиши мумкин.

Нашр швейцариялик публицист ва собиқ полковник Жак Бонинг дегop "россияпараст пропаганда карнайи" деган айблов асосида активлари музлатилгани ва саёҳати чеклангани ишига эътибор қаратди.

Усмонов билан боғлиқ бошқа ҳуқуқий жараёнлар

2023 ва 2025 йиллар оралиғида ўнлаб Европа оммавий ахборот воситалари, айниқса Германияники ва жамоат арбоблари Усмонов ҳақида айтган гапларини асослаб бера олмасликларини тан олишган ва уларни тарқатишни тўхтатиш бўйича ёзма мажбурият беришган.

Унинг вакилларидан олинган маълумотларга кўра, адвокатлари бутун дунё бўйлаб медиа ташкилотларидан 21 та суд қарори ва 109 та ноқонуний хатти-ҳаракатларни тўхтатишга ваъда берган баёнотларни қўлга киритишган. Унинг ҳуқуқшунослар жамоаси ва матбуот хизмати, шунингдек, 62 мамлакатдаги 3700 дан ортиқ нашрга тузатишлар киритишга эришди.

Тилга олинган ҳолатлар орасида 2024 йил январидаги Forbes га қарши чиқарилган қарор ҳам бор. Усмонов, шунингдек, Германиянинг Tagesspiegel газетаси, Австриянинг Kurier газетаси ҳамда Германиянинг RTL ва Westdeutscher Rundfunk телерадиокомпанияларига қарши ишларда ҳам ғалаба қозонган.

Тақдим этилган маълумотларда Германия расмийлари томонидан олиб борилган бир нечта суриштирувлар ҳам тасвирланган.

2023 йил май ойида Гамбург ўлка суди Франкфурт бош прокуратураси ва Федерал жиноят полицияси бошқармаси томонидан ўтказилган тинтув ордерларини ноқонуний деб топди ва уларни бекор қилди, чунки даъво қилинган жиноятнинг ҳатто бошланғич гумони ҳам йўқлигини айтди.

2024 йил октябрь ойида, икки ярим йилдан ортиқ суриштирувдан сўнг, Франкфурт бош прокуратураси айблов эълон қилмасдан ёки жиноят содир этилганини исботламасдан ўз текширувини якунлади. Қарор Усмоновнинг айбсизлик презумпциясини сақлаб қолди ва унга қарши худди шундай гумонлар бўйича суриштирувни қайта очишни рад этди.

2025 йилда Мюнхен II бош прокуратураси ҳам 2022 йилда Усмоновга қарши киритилган ЕИ санкциялари билан боғлиқ Германиянинг Ташқи иқтисодий фаолият ва тўловлар тўғрисидаги қонунининг тахминий иккита бузилиши бўйича суриштирувни якунлади.

Усмонов ЕИ санкциялар рўйхатидан чиқарилди

2026 йил сентябрида ЕИ Кенгаши Усмоновни ўз санкциялар рўйхатидан чиқарди. Қарор 2026 йил 22 сентябрда кучга кирди. Аммо санкцияларни асослаш учун ишлатилган айбловлар ЕИ веб-сайтларида қолмоқда ва тадбиркор ҳамон Германия суди орқали уларни олиб ташлашга ҳаракат қилмоқда.

Die Welt газетасининг ёзишича, BGH қарори Усмоновнинг ишидан ташқари ҳам муҳим аҳамиятга эга бўлиши мумкин, чунки у ЕИ санкцияларидан азият чеккан одамларга миллий судларда эҳтимолий туҳмат баёнотларига эътироз билдириш имконини беради. Бундай ишлар ЕИ Кенгашини санкцияларни асослаш учун фойдаланадиган айбловларни исботлашга ва унинг қарор қабул қилиш жараёнини янада синчковлик билан текширишга мажбур қилиши мумкин.

Унда айтилишича, санкциялар ишончли далилларга асосланиши керак, айниқса улар инсонларнинг асосий ҳуқуқларини сезиларли даражада чеклаб қўйганда. Шунингдек, қарор ЕИни ўз санкция амалиётини қайта кўриб чиқишга ва қарорлар етарлича ҳақиқий ва ҳуқуқий базага эга эканини таъминлашга ундаши мумкинлиги таъкидланади.

Газета санкциялар ноқонуний қурол савдоси, хакерлик, жосуслик ва Россиянинг Украинага қарши урушини фаол қўллаб-қувватлашда айбдор бўлган шахсларга қарши муҳим восита бўлиб қолаётганини тан олди. Аммо уларни жорий қилувчи органлар ўз қарорлари учун ишончли далиллар тақдим этиши кераклиги айтилди.

Газета, шунингдек, Европа Комиссияси президенти Урсула фон дер Ляйеннинг 2022 йилги Иттифоқнинг аҳволи ҳақидаги нутқини ёдга олди, унда у низони авторитаризм ва демократия ўртасидаги кураш деб таърифлаган эди.

"бу бизнинг қадриятларимизга қарши уруш ва келажагимизга қарши урушдир", деган эди фон дер Ляйен. "Гап демократияга қарши автократия ҳақида бормоқда."

Die Welt таъкидлашича, худди шу тамойиллар ЕИнинг санкцияларни асослашига ҳам татбиқ этилиши керак, айниқса қонун устуворлиги ва асосий ҳуқуқларни ҳимоя қилишда.