Ғазода минглаб одамлар ҳали ҳам бедарак йўқолгани сабабли оилалар азобли жавоб изламоқда

Г'азодаги оилалар минглаб одамлар бедарак ё'қолгани сабабли, жавоб излашда қийналмоқда, жумладан, 2025-йил май ойида бедарак ё'қолган 21 ёшли Даун синдроми билан ог'риган Аҳмад ал Мадҳун ҳам.

Онаси Маждия томонидан "хущақчақ, семиз, жо'шқин табассумли кичкина бола" деб та'рифланган Аҳмад охирги марта маҳаллий до'конга кетаётганида ко'рилган. Г'азо шаҳридаги қисман вайрон бо'лган уйидан Маждия телефонида Аҳмаднинг мушукчани қучоқлаб, қорни билан сузиш ҳавзасига тушиб кетаётганини ко'рсатувчи видеоларни улашмоқда. "Ҳамма унинг до'сти эди", деди у ББСга, "У қаерга борса ҳам севиларди ва унинг юзида доим табассум бор эди".

Унинг ё'қолиши Ҳамас ва Исроил о'ртасидаги уруш пайтида Исроилнинг ҳудудга кучли зарбалари пайтида содир бо'лган. Маждия о'г'лининг о'лганидан қо'рқади, лекин ишончи ё'қ. "Худойим, мен тинч эмасман", деди у. "Мен умидимни ё'қотмадим, лекин улар уни тирик ёки о'лик ҳолда, вайроналар остида ко'милган ҳолда топсалар ҳам, фақат о'шанда мен тинч бо'ламан".

Маждиянинг қайг'усини Г'азо бо'йлаб оналар ҳам акс эттирмоқда. БМТ томонидан ишончли деб ҳисобланган ва январ ойида Исроил хавфсизлик бо'йича юқори лавозимли манбаси томонидан аниқ деб қабул қилинган ҳудуддаги ҲАМАС томонидан бошқариладиган сог'лиқни сақлаш вазирлиги, Исроил ҳарбий кампанияси бошланганидан бери Г'азода 73 000 дан ортиқ одам ҳалок бо'лганини хабар қилмоқда. Бунга о'тган йилнинг октябр ойида сулҳ э'лон қилинганидан бери тахминан 1200 киши ҳалок бо'лган.

Бироқ, ҳалок бо'лган фаластинликларнинг ҳақиқий сони анча ко'п бо'лиши мумкин, чунки сог'лиқни сақлаш вазирлигининг ҳисобига вайроналар остида ко'милган жасадлар киритилмаган, бу эса ко'плаб бедарак ё'қолган шахсларни бедарак ё'қолган деб ҳисоблайди. Қизил Хоч вайронагарчиликда ко'милган бо'лиши мумкин бо'лган бедарак ё'қолганларни топиш учун 5000 дан ортиқ со'ровларни олган, Г'азонинг Фуқаролик мудофааси агентлиги эса бедарак ё'қолганлар сони 8000 дан ошганини тахмин қилмоқда.

Жасадлар ҳар куни топилмоқда. Шу ой бошида Г'азо шаҳрида 2023-йилда Исроил ҳужумида ҳалок бо'лган юздан ортиқ одам учун оммавий дафн маросими бо'либ о'тди, уларнинг қолдиқлари яқинда аниқланган эди. Қизил Хочнинг та'кидлашича, кенг ко'ламли вайронагарчилик ва булдозерларнинг етишмаслиги туфайли жасадларни топиш қийин. Шахсни аниқлаш о'лимдан кейин о'тган вақт ва ДНК тестининг ё'қлиги билан янада мураккаблашмоқда, бу Исроилнинг Г'азога киришга қо'йган чекловлари билан бог'лиқ.

Аҳмад ал Мадҳуннинг оиласи нафақат унинг о'лдирилган бо'лиши мумкинлигидан, балки Исроил хавфсизлик кучлари томонидан ҳибсга олинган бо'лиши мумкинлигидан ҳам хавотирда. Маждия ал Мадҳун бир йилдан ортиқ вақт давомида о'г'лини қидирмоқда.

Деярли уч йиллик можаро давомида Исроил кучлари Г'азодан тахминан 7000 фаластинликни ҳибсга олди. Исроилда жойлашган Қийноқларга қарши жамоат қо'митасининг ма'лумотларига ко'ра, бу шахсларнинг 5000 дан ортиг'и кейинчалик айбловсиз озод қилинди. Исроилнинг ҲаМокед инсон ҳуқуқлари гуруҳига ко'ра, ушбу ой ҳолатига ко'ра, Г'азодан тахминан 1300 маҳбус Исроил қамоқхоналарида айбловсиз ёки судсиз сақланмоқда, бу рақамларга бевосита Исроил ҳарбийлари томонидан ушлаб турилганлар киритилмаган.

ҲаМокед ва бошқа ҳуқуқни ҳимоя қилиш гуруҳлари хабар берганидек, Фаластин оилаларига ко'пинча Исроил томонидан қариндошларининг ҳибсга олиниши ёки қаерда эканлиги ҳақида хабар берилмайди, бу эса ко'пчиликни нодавлат ташкилотлар ва адвокатлардан ёрдам со'рашга мажбур қилади. ББС ИДФ ва Исроил қамоқхона хизмати (ИПС) билан уларнинг маҳбусларнинг қариндошларига хабар бермаганликлари ҳақида со'ров о'тказди. Исроил расмийлари илгари узоқ муддатли ҳибсга олишларнинг сабаби сифатида уруш давридаги хавфсизликни ко'рсатган ва о'збошимчалик билан ҳибсга олишлар ҳақидаги да'воларни рад этган.

Газо шаҳрининг Сабра туманидан бо'лган Аида ал Дримли о'г'ли Маҳмуднинг, "хотиржам, одобли йигит"нинг фаластинлик шарф о'раган суратини ко'рсатмоқда. Аида ал Дримли 2024-йилдан бери о'г'лини қидирмоқда. Маҳмуд г'ойиб бо'лди ва унинг оиласи дастлаб унинг Исроил ҳужумида о'лганидан қо'рқишган. "Унинг отаси касалхоналарга бориб, жасадларни ко'рарди", деб эслади Аида, "лекин мен бунга дош беролмадим. Мен бутунлай вайрон бо'лган эдим".

Бироқ, бу ёзда ижтимоий тармоқларда икки исроиллик аскарнинг ко'злари бог'ланган ва бог'ланган фаластинлик маҳбус билан суратга тушаётгани тасвирланган сурат пайдо бо'лди. Аида бу Маҳмуд эканлигига ишонади. "Унинг юзидан, пешонасидан, ог'зидан, бурнидан, о'тиришидан, ог'зини ёпишидан, қо'лларидан, оёқларидан пастдан. Унинг юзи менинг о'г'лим билан бир хил юзга эга", деди у.

Аида о'зининг судланганлигига қарамай, битта фотосурат мутлақ аниқликни та'минлай олмаслигини тан олади. "Эрим о'тириб, менга фотосуратни ко'рсатганида, мен енгил тортдим", деди у, "лекин шу билан бирга, о'г'лимнинг шундай ко'ринишини ко'риб, жуда хафа бо'лдим ва юрагим эзилди. Бу шармандалик эди".

Ал-Дримли ва ал-Мадҳун оилалари ҳам о'злари, ҳам о'г'иллари Ҳамас ёки Г'азодаги бошқа жангари гуруҳлар билан алоқаси ё'қлигини та'кидлайдилар. ББС иккала эркак бо'йича ИПС билан бог'ланди ва улар иккаласини ҳам ушлаб туриш ҳақида ҳеч қандай ма'лумотга эга эмасликларини айтишди. Худди шу савол ҳибсхоналар ва қамоқхоналарни бошқарадиган Исроил ҳарбийларига ҳам берилди, аммо ҳеч қандай жавоб берилмади.

Исроил халқаро журналистларга, жумладан, ББСга Г'азога мустақил киришга рухсат бермайди. Ал-Дримли оиласи Қизил Хочдан Маҳмуднинг ҳибсга олинишини текширишни со'ради, аммо Исроил Қизил Хочга қамоқхона ёзувларига киришга рухсат бермади.

Исроил томонидан ҳибсга олиниши мумкин бо'лган фаластинликларни топишда ёрдам берадиган исроиллик адвокат Тал Штайнер ББСга "7-октабр ҳамма нарсани о'згартирди" деди. У шундай тушунтирди: “Халқаро Қизил Хочнинг [қамоқхоналарга ташриф буюриш] тақиқланиши ва ХҚХҚнинг ўзида Исроил томонидан ушлаб турилган одамларнинг рўйхати йўқлиги, уларнинг оилаларининг илтимосига биноан, уларни бирма-бир кузатиб боришимиз кераклигини англатади. Бу бугунги кунда бу одамларни топиш имкониятига катта босим ўтказмоқда”.

Штайнер ноаниқлик оилалар учун энг қийин жиҳат эканлигини таъкидлади. “Бу очиқ яра. У тузалмайди. Улар ҳатто қариндошининг ўлган ёки тириклигини ҳам билмасдан тинчланишмайди”, деди у. Унинг қўшимча қилишича, сўнгги уч йил ичида Исроил потенциал фаластинлик маҳбусларни кузатишни анча қийинлаштирди. “Оила аъзолари қаерда эканлигини билмаганлар учун бу жароҳатга ҳақорат қўшади. Бу ойлар ва йиллар давомида чидаб бўладиган жуда қийин руҳий ҳолат”.