Францияда сунъий интеллектдан фойдаланганликда айбланаётган мукофот соҳиби бўлган ёзувчи атрофида шов-шув кўтарилди
Канадалик-гаитилик ёзувчи Телисон Орелиен ўзининг илк романи учун «Prix du Roman Fnac» мукофотига лойиқ кўрилди.
Францияда мукофотга сазовор бўлган ёзувчи сунъий интеллектдан фойдаланганликда айбланганидан кейин норозилик тўлқини кўтарилди
Телисон Орельен ўз асарларида сунъий интеллектдан фойдалангани ҳақидаги даъволарни рад этди
Франция адабий олами катта шов-шувга сабаб бўлган канадалик-гаитилик ёзувчи ўзининг дебют романини ёзишда сунъий интеллектдан (СИ) фойдаланганликда айбланганидан кейин саросимага тушиб қолди.
38 ёшли Телисон Орельен яқиндагина *C'était ça ou mourir* (*Ё бу, ё ўлим*) романи учун адабий мавсумнинг илк мукофоти — Prix du Roman Fnac совриндори бўлган эди.
У шунингдек, яқин кунларда эълон қилиниши кутилаётган француз тилидаги энг нуфузли йиллик мукофотлар — Гонкур ва Ренодо финалчилари қаторидан жой олган.
Бироқ сешанба куни *Balance ton Claude* (*Клодни фош қил* — Anthropic компаниясининг СИ ёрдамчисига ишора) деб номланувчи кам танилган гуруҳ китоб «деярли тўлиқ» сунъий интеллект томонидан ёзилганини даъво қилди — муаллиф бу айбловни рад этди.
«Биз қўлёзманинг турли қисмларидан бир нечта парчаларни синаб кўрдик ва бир хил натижага эришдик: 100 фоиз СИ», — деб ёзди гуруҳ X тармоғида.
Аъзолари кимлиги номаълум бўлган ушбу гуруҳнинг таъкидлашича, таҳлил Pangram деб номланувчи дастур ёрдамида амалга оширилган бўлиб, у «ҳозиргача энг аниқ» дастур сифатида тавсифланади ва унда хатолик хавфи деярли йўқ даражада.
Гаитида туғилган ва 2010 йилда Монреалга кўчиб ўтган Орельен бу айбловни дарҳол рад этди.
«Мен ҳамиша ижодни ва адабиётни севганман. Нима учун машинадан фойдаланишга мажбур бўлишим кераклигини тушунмаяпман», — деди у Libération газетасига. У китобни ҳақиқатан ҳам ўзи ёзганини исботлаш учун ношири билан бирга «ҳужжатлар тўпламини тайёрлаётганини» айтди.
«Менинг анъаналарим Гаити ва Кариб ҳавзасига бориб тақалади. Тасвирлар, такрорлар ва ритмлар — бу тирик сўз, улар менга тегишли», — деди у.
Grasset нашриёти ҳам уни ҳимоя қилиб, бу айбловлар «ноёб ҳаёт йўлига эга бўлган ёзувчи учун ўта ҳақоратли» эканини ва унинг «ижодий иши оригинал ва кучли» эканини таъкидлади.
Романда Гаитидаги тўдалар зўравонлигидан қочиб қутулган ўқитувчи ва унинг охир-оқибат Канадага етиб бориб, у ерда «қўрқувсиз нафас олиш ҳуқуқини» қайта кашф этгунига қадар бўлган кечинмалари ҳикоя қилинади.
Бу баҳс тринидадлик ёзувчи Жамир Назирнинг *The Serpent in the Grove* асари атрофидаги можарони ёдга солади. Ушбу асарнинг Ҳамдўстлик қисқа ҳикоялар мукофоти (Commonwealth Short Story prize) июль ойида генератив СИ ёрдамида ёзилган деган айбловлар туфайли дастлаб бекор қилинган эди.
Кейинчалик, ташкилотчилар асарнинг ҳақиқийлигига ишонч ҳосил қилганларидан сўнг, мукофот қайта тикланди.
Pangram ва бошқа СИ детективларини танқид қилувчилар уларнинг ишончсиз эканини, турли воситалар кўпинча бир хил матнни таҳлил қилишда турлича натижалар беришини таъкидлашади.
Телисон Орельеннинг китоби шу ҳафта Prix du Roman Fnac мукофотига сазовор бўлди
Бу воситалар матнни аслида ким ёки нима ёзганини билмайди. Бунинг ўрнига улар одатда СИ томонидан яратилган матнларга хос бўлган намуналарни қидиради, ваҳоланки бундай намуналар инсон ёзган матнда ҳам учраши мумкин.
Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, СИ детективлари инсон ёзган матнни СИ томонидан яратилган деб нотўғри белгилаши ва сунъий интеллект томонидан ишлаб чиқилган матнни, айниқса у таҳрир қилинган ёки парафраз қилинган бўлса, аниқлай олмаслиги мумкин.
Баъзиларнинг фикрича, бу дастурлар стандартлаштирилган тиллар — инглиз ёки француз тиллари асосида яратилган, шу боис Кариб ҳавзаси каби жойларнинг шеваларидан фойдаланилган матнларни тўғри талқин қила олмайди.
Бироқ *Balance ton Claude* ортида турган ёзувчилар Pangram дастури СИ томонидан яратилган матн бўйича фақат ҳар 24 400 та ҳолатдан биттасида нотўғри хулоса чиқариши исботланганини айтишди.
Энг янги детективлар плагиатни текшириш учун матнни матн билан солиштирмайди. Бунинг ўрнига улар маълум лингвистик намуналар СИдан фойдаланилганини кўрсатишини аниқлаш учун эҳтимоллар ва статистикани ўрганади.
СИ тобора одатий ҳолга айланиб бораётган бир пайтда, *C'etait ça ou mourir* атрофидаги баҳслар инсон ва СИ ижодкорлигининг қайси комбинацияси мақбул деб ҳисобланиши ҳақидаги мунозараларни янада кучайтиради — чунки ёзувчилар СИ ёрдамида матн яратиб, кейин уни мослаштириши ёки, аксинча, оригинал матн ёзиб, кейин СИдан уни кўриб чиқишни сўраши мумкин.
Орельен 1988 йилда Гаити шимолидаги Гонаив шаҳрида туғилган.
Ватанини тарк этишдан олдин унинг илк ижоди асосан шеърий матнлардан иборат эди, кейинчалик Канадада у журналист бўлиб ишлади.
Канадалик ношири томонидан сўнгги 60 йилдаги энг кўп сотилган китоб сифатида тавсифланган ушбу роман 20 га яқин тилга таржима қилиниши режалаштирилган.
Орельен *Libération* нашрига берган интервьюсида китобнинг биринчи қораламаси 2019 йилда — СИ матн яратиш дастурлари кенг тарқалишидан анча олдин ёзилганини айтди.