Фоиз ставкаларини сохталаштиргани учун қамоққа олинган Deutsche Bank собиқ трейдерининг ҳукми бекор қилинди

Фоиз ставкаларини сохталаштиришда айбланиб қамалган Deutsche Bank собиқ трейдерининг ҳукми бекор қилинди

Молиявий инқироз давридаги энг йирик можаролардан бирида ҳукм қилинган яна бир собиқ банкир узоқ давом этган ҳуқуқий курашдан сўнг оқланди.

Апелляция суди 2018 йилда Euribor банклараро фоиз ставкасини «манипуляция қилгани» учун қамоқ жазосига ҳукм қилинган Deutsche Bank собиқ трейдери Кристиан Биттарнинг айблов ҳукмини бекор қилди.

Бу Буюк Британия суди томонидан шу ҳафта бошида фоиз ставкаларини сохталаштириш ишлари бўйича Barclays собиқ банкирларининг бешта айблов ҳукми бекор қилиниши ортидан юз берди.

Судда қатнашиш учун виза берилмагани сабабли Швейцариядан видеоалоқа орқали жараённи кузатган Биттар BBC телеканалига шундай деди: «Мен бу кунни жуда, жуда узоқ кутдим».

Молиявий инқироз 2008 йилда бошланиб, бутун дунё бўйлаб жиддий иқтисодий зарбалар берди ва кўплаб мамлакатларни рецессияга олиб келди.

Жамоатчилик инқирозда кўпчилик айблаган банкирларга қарши чиқди, молиявий сектор эса солиқ тўловчилар маблағлари ҳисобидан қутқариб қолинди.

Libor можароси 2012 йилда, молиявий инқироз бошланишида банклар кредит ставкасини белгилаш жараёнида ўз позицияларини нотўғри кўрсатиб, фойдани ошириш ва муаммоларни яширишга ёрдам бергани маълум бўлганида портлади.

2015 йилдан 2019 йилгача Лондон ва Нью-Йоркдаги тўққизта жиноий суд жараёнида АҚШ ва Буюк Британияда жами 19 нафар Сити трейдери судланган эди.

Уларнинг 18 нафари ҳозирда оқланди.

Дунёда фақат биргина собиқ трейдер айбдор бўлиб қолмоқда: Barclays собиқ трейдери Питер Жонсон, у шунингдек, фоиз ставкаларини сохталаштириш можаросида биринчи бўлиб хабар берганлардан бири эди. У судда ғалаба қозониш имконияти камлиги ҳақидаги маслаҳатга амал қилиб, айбига иқрор бўлган эди. Суд унинг ҳам ўз ҳукми устидан апелляция бериш учун ариза топширганини тасдиқлади.

Бу янгилик аллақачон адвокатлар ва юқори мартабали сиёсатчиларни Англия банки ва Ғазначиликни марказий банклар ва ҳукуматларнинг ролини яшириш хавотирлари фонида, молиявий инқироз даврида фоиз ставкаларини «сохталаштириш»даги ўз ролларига оид барча ҳужжатларни эълон қилишга чақиришга ундади.

Айблов ҳукми бекор қилинганидан кейин Биттар шундай деди: «Ниҳоят, мен ва бошқалар чеккан адолатсизлик тан олинди.

Мен ушбу оғир синовда ёнимда турганларга ва буни тузатиш учун тинимсиз меҳнат қилганларга жуда миннатдорман».

Унинг Буюк Британияда яшовчи рафиқаси Каролин оиласи 15 «қимматли йил»ни йўқотганини, фарзандлари эса «ушбу адолатсизлик билан улғайганини» айтди.

У улар «устимиздан бу соя кўтарилган ҳолда оиламиз ва дўстларимиз билан ҳаётдан завқланишни» интиқлик билан кутаётганларини қўшимча қилди.

Чоршанба куни Жей Мерчант, Жонатан Мэтью, Алекс Пабон, Колин Бермингем ва Филипп Муриуссеф адолат учун 10 йиллик курашдан сўнг Libor ва Euribor фоиз ставкаларини «манипуляция қилганлик» бўйича айбловлари бекор қилинганини кўришди.

Улар ўтган йили Олий суд томонидан 2015 йилда фоиз ставкаларини «сохталаштириш» учун қамалган биринчи шахс Том Хейс ва 2019 йилда қамалган Карло Паломбо оқланганидан кейин ўзларининг қамоқ жазолари устидан янги апелляция шикоятларини топширган эди.

Дастлаб 14 йилга ҳукм қилиниб, апелляция тартибида бу муддат 11 йилга қисқартирилган Том Хейс ҳозирда ўзининг собиқ иш берувчиси UBS банкидан зарарни ундиришни талаб қилмоқда.

Трейдерлар банклар ўртасида нақд пул олиш қийматини ўлчайдиган ва миллионлаб ипотека ҳамда тижорат кредитлари бўйича фоиз ставкаларини белгилаш учун ишлатиладиган Libor ва Euribor фоиз ставкаларини «манипуляция қилиш»да айбланган 37 нафар Сити трейдерлари ва брокерлари қаторида эди.

BBC бутун дунё бўйлаб марказий банклар ва ҳукуматлар босими остида фоиз ставкаларининг анча кенг кўламли, давлат томонидан бошқарилган «сохталаштирилиши» далилларини аниқлади. Даунинг-стрит ва Англия банкининг алоқадорлигини кўрсатувчи далиллар жиноий суд жараёнлари давомида яширилган.

Консерваторлар партиясидан собиқ вазир Дэвид Дэвис BBC телеканалига берган интервьюсида айбсиз трейдерлар бир қатор адолатсиз суд қарорларининг қурбони бўлишганини айтди.

Унинг сўзларига кўра, шу ҳафта ва ундан олдин оқланган одамлар «ҳукуматнинг 2000-йиллар охиридаги ўзлари келтириб чиқарган инқироздан кейин иқтисодиётни қутқариш мақсадида Libor фоиз ставкаларини атайлаб пасайтириб кўрсатишдаги нотўғри хатти-ҳаракатлари натижасида юзага келган айбдорни қидириш кампаниясининг қурбонлари бўлишди».

2015 йилда, собиқ UBS трейдери Хейс иштирокидаги фоиз ставкаларини «сохталаштириш» бўйича биринчи суд жараёнида судья Жерими Кук қонун нуқтаи назаридан ставкаларга таъсир ўтказишга бўлган ҳар қандай уриниш қонуний бўлиши мумкин эмаслиги ва тижорат манфаатлари таъсирида бўлган ҳар қандай ставка автоматик равишда сохта ҳисобланиши ҳақида қарор чиқарган эди. Кейинги саккизта суд жараёнида судьялар худди шу ёндашувни қўллашди.

Бироқ, 2025 йил июль ойида Олий суд барча судьялар хато қилганини ва буни қонун нуқтаи назаридан нотўғри деб айтиб, ҳакамлар ҳайъатини чалғитишганини маълум қилди. Бунинг ўрнига, сўровларнинг тўғри ёки нотўғри бўлгани судья эмас, балки ҳакамлар ҳайъати томонидан ҳал қилиниши керак бўлган факт масаласи эди.

Америка Қўшма Штатларидаги барча айблов ҳукмлари 2022 йилда апелляция суди трейдерларнинг сўровлари бирор-бир қоида ёки қонунни бузгани тўғрисида етарли далиллар йўқлиги ҳақида қарор чиқарганидан кейин бекор қилинган эди.