Файсал Ислам: Канцлернинг кайфиятни кўтаришга уринишлари солиқлар ошишини чеклаши мумкин
Янги раҳбарият ҳам ишончни, ҳам иқтисодий фаолликни (иқтисодий жўшқинликни) қўллаб-қувватлашга ҳаракат қилмоқда.
Файсал Ислам: Канцлернинг кайфиятни кўтаришга қаратилган ҳаракатлари солиқлар ошишини чеклаши мумкин
Канцлер бугун эрталаб ўз биринчи муҳим нутқини сўзлаш жойини ўзгартиришни ўйлаб кўрган бўлиши мумкин.
Унинг ушбу нутқни Ковентри ишлаб чиқариш ва технология марказида (MTC) сўзлашга қарор қилгани мутлақо тасодиф эди, бу жой шаҳарнинг рамзи бўлган Jaguar Land Rover (JLR) бош қароргоҳидан атиги бир неча дақиқалик масофада жойлашган.
Маълум бўлишича, ҳеч ким вазиятни яшириб ўтирмади. Жон Ҳили бир неча миля нарида саволларга жавоб бераётган бир пайтда, JLR компаниясида офисда ишловчи 4000 та иш ўрни қисқартирилиши тасдиқланди.
Ҳили буни Буюк Британия янада кучлироқ бардошлиликка муҳтож бўлган глобал беқарорликнинг исботи сифатида кўрсатди.
Ушбу канцлерни ўзидан олдингисидан ажратиб турадиган жиҳат шундаки, у солиқлар ошиши ҳақидаги доимий хавотирлар фонида молиявий интизомга урғу бериш истеъмолчилар, корхоналар ва инвесторларнинг ишончини сўндириш ўрнига, аксинча, уни ошириши керак деб ҳисоблайди.
Шу сабабли, бош вазир ва унинг канцлери иқтисодий кайфиятни яхшилаш учун мақсадли ҳаракатларни амалга оширмоқдалар — у буни «янги тарих» деб атади.
Бу унинг нутқида ва кейинроқ BBC’га берган интервьюсида яққол намоён бўлди. Истеъмолчилар, бизнес ва рекрутерларнинг ишонч кўрсаткичларида ушбу мурожаат ўз манзилига етиб борганини кўрсатувчи баъзи умидбахш сигналлар мавжуд, гарчи иссиқ об-ҳаво ва Жаҳон чемпионати ҳам бунда ўз ролини ўйнаган бўлса-да.
Даунинг-стритдаги иккилик ушбу қимматли ишонч активини сақлаб қолишга ва кўп йиллик сиёсий ҳамда иқтисодий тартибсизликлар туфайли жиловланиб қолган иқтисодий фаолликни рағбатлантиришга ҳаракат қилмоқда.
«Қарз олиш харажатлари жуда юқори», — деб тан олди Ҳили ўз нутқининг бошида. Облигациялар даромадлилигининг бутун дунё бўйлаб ошиши худди Бюджет ҳисоб-китобларини аста-секин ва изчил сиқиб бораётган, баъзан бироз бўшашадиган, лекин ҳеч қачон бутунлай йўқолмайдиган бўғма илонга ўхшайди.
Бу табиий равишда ишончнинг бироз яхшиланишини ҳимоя қилган ҳолда, қарз олишни қандай камайтириш мумкинлиги ҳақида ўринли саволларни туғдиради.
Мен учун бу нутқ сўнгги икки йил ичида Бюджет олдидан айтилган шунга ўхшаш баёнотларда эшитганимдек, йирик солиқ оширишлари учун замин яратишга («тайёргарлик кўришга») ўхшамади.
«Мен ҳақманми?» — деб сўрадим мен канцлердан ушбу масала бўйича. У тўхтаб, энг тўғри сўзларни излади. «Мен изоҳ бермайман. Изоҳ бера олмайман. Ҳеч бир канцлер 28 октябрда мен тақдим этадиган ва эълон қиладиган Бюджет олдидан бундай қила олмайди».
Яхши, унда бош вазирнинг энг севимли иқтисодчиларидан бири лорд О'Нилнинг юқори қарз ставкалари уч карра кафолатни (triple lock) бекор қилиш учун олтин имконият эканлиги ҳақидаги маслаҳатига нима дейсиз?
Уч карра кафолат давлат пенсиясининг ҳар йили инфляция, иш ҳақининг ўсиши ёки 2,5% дан қайси бири юқори бўлса, шунга мувофиқ равишда ошишини кафолатлайди, аммо баъзилар бу жуда қимматга тушади деб ҳисоблашади.
«Бош вазир ҳам, мен каби, ижтимоий таъминот харажатларини камайтиришимиз кераклигини айтди, аммо биз кенг бозорларда мавжуд бўлган ўта кучли босимга ҳам жавоб бермоқдамиз», — деди Ҳили.
Иккала жавоб ҳам рад этиш эмас эди, лекин улар ҳеч қандай тасдиқ ҳам эмас эди. Қайсар бэтсмен каби, канцлер майдонда қолишни давом эттиради ва ўз вазиятида кейинги ойдаги Бюджет ҳақида жуда кам нарсани ошкор қилади.
Ўсишга катта урғу берилди. Илғор ишлаб чиқариш бўйича етакчи марказ бўлган MTC бўйлаб саёҳат қилар экан, у Буюк Британиянинг «буюк истеъдоди ва яширин салоҳияти» уни дунёдаги учинчи энг инновацион давлатга айлантирганини ва у буни иқтисодий ўсишга ҳамда кўпроқ соҳаларда муваффақиятга айлантирмоқчи эканлигини айтди.
Бундан йигирма йил олдин Ҳили Минтақавий ривожланиш агентликларига масъул эди, кейинчалик улар Коалицион ҳукумат томонидан тугатилган, аммо айнан шу муассасани молиялаштиришга ёрдам берган эди.
Унинг нутқида саноат сиёсатига инвестицияларни қийин давлат молияси билан қандай мувофиқлаштириш кераклиги ҳақида муҳим ишора бор эди.
«Pufins» — давлат молия институтлари — масалан, Британия бизнес банки ва Миллий бойлик жамғармаси ҳукуматнинг қарз олиш қоидаларидан камроқ чекловлар билан стратегик инвестициялар киритиши мумкин. Режанинг бир қисми Pufins Буюк Британияда кўпроқ «уникорнлар» (қиймати 1 миллиард доллардан ортиқ бўлган технологик стартаплар) яратишини кўзда тутади.
Бу глобал манзаранинг иккинчи томони. Савдо ва ҳарбий можаролар туфайли юзага келган тартибсизликлар фонида, шубҳасиз, жаҳон тарихидаги энг йирик молиявий воқеалардан бири юз бермоқда.
Яқин ҳафталарда АҚШнинг йирик сунъий интеллект компанияларининг акцияларини жойлаштиришдан (IPO) юзлаб миллиард доллар инвестиция қилинади ва триллионлаб қиймат тасдиқланади. Буюк Британия ушбу соҳада баъзи ажралиб турувчи технологияларга эга. Ҳукумат буни рағбатлантиришни хоҳлайди.
Бироқ, канцлер сунъий интеллектнинг хавфсизлик ва иш ўринларига таъсири борасида ҳам эҳтиёткорлик қилди. Ушбу ўзгаришлар ҳамма учун фойдали бўлиши учун маълум даражадаги «жамоатчилик назорати» талаб қилиниши мумкин. Бу Стармер маъмуриятининг позициясига қараганда бироз камроқ иштиёқли туюлди.
Канцлер, шунингдек, атрофида ишлаб турган ишлаб чиқариш роботлари, лазерли пайвандлагичлар ва 3D металл принтерлар армиясини ҳам назарда тутган бўлиши мумкин.
Узоқ муддатли истиқболда, унинг айтишича, ўсиш унинг қарз олиш қоидаларига риоя қилинишини белгилайди.
Якунда унга ҳақиқатда танлаган сиёсатига қараб баҳо берилади, аммо молиявий мувозанатни сақлаш ва бутун мамлакат бўйлаб иқтисодий ўсиш ўртасида танлов пайдо бўлганда, бу иккинчисини биринчи ўринга қўйиши мумкин бўлган канцлерга ўхшайди.