Фарзандингиз мактабга кечикаверадими? Муаммо дангасаликда бўлмаслиги мумкин
Фарзандингиз мактабга кечикаверадими? Муаммо дангасаликда бўлмаслиги мумкин
Фарзанднинг эрталаб уйғонолмаслиги, кийинишга эриниши ва мактабга шошилинч етиб бориши кўплаб ота-оналарни ташвишга солади. Айниқса, бола дарсга тез-тез кечикса, ота-она жаҳли чиқиб, уни койишга ёки “бир марта уялсин” деган мақсадда кечикишига атайлаб йўл қўйишга уриниши мумкин. Бироқ болалар психологи бундай вазиятда жазолашдан кўра, муаммонинг асл сабабини аниқлаш муҳимлигини таъкидлайди.
Кечикишнинг сабаби дангасалик бўлмаслиги мумкин
Мутахассисга мурожаат қилган онанинг 9 ёшли қизи эрталаб мактабга туришда қийналган. Қиз кечқурун уй вазифаларини бажарар, айрим топшириқларни мустақил уддалай олмагани учун онасини кутарди. Она эса ишдан соат 20:00 дан олдин келмас, натижада дарс қилиш жараёни кечки 22:00 гача чўзиларди. Бола эса тахминан соат 23:00 да ухларди.
Эрталаб эса қизни уйғотиш қийин бўлиб, у инжиқлик қилар ва натижада мактабга кечикиш хавфи пайдо бўларди.
Бундай вазиятда ота-онанинг ҳам сабри тугаши табиий. Аммо психологнинг фикрича, болани койишдан олдин унинг нима сабабдан вақтида ухлай олмаётганига эътибор қаратиш керак.
Чунки бола кечқурун уй вазифасини тугата олмаётган, бунинг натижасида етарлича ухламаётган бўлиши мумкин. Уйқу етишмаслиги эса эрталаб уйғонишни янада қийинлаштиради.
“Бир марта уялсин” дейиш тўғрими?
Баъзи ота-оналар бола мактабга кечикканида уни атайлаб кечиктириб, синфга дарс пайтида киришига имкон беришни ва шу орқали “уялиб, кейинги сафар вақтида туришни ўрганади” деб ҳисоблайди.
Бироқ психолог боланинг олдида пайдо бўладиган уят ва қўрқувга эмас, муаммонинг сабабига эътибор қаратишни тавсия қилади.
Мутахассиснинг таъкидлашича, ота-онанинг боланинг кечикишидан ҳаддан ташқари жаҳли чиқиши баъзан унинг ўз ҳиссиётлари билан боғлиқ бўлиши мумкин. Масалан, фарзандининг кечикиши ота-онага “мен бошқаларнинг кўзида ёмон ота-онадек кўриниб қоламан” деган хавотирни бериши мумкин.
Шунинг учун бундай пайтда аввало ўз ҳиссиётларини назорат қилиш, кейин эса боланинг муаммосини ҳал қилишга киришиш муҳим.
Болани кўпроқ мақташ керак
Психолог боланинг ота-она билан ҳиссий алоқасига ҳам эътибор қаратади. Агар ота-она фарзандини кўпроқ хатолари учун койиб, яхши ишларини эса деярли сезмаса, бола салбий бўлса ҳам ота-онанинг эътиборини шу йўл билан олишга уриниши мумкин.
Шунинг учун фарзандни фақат хатоси учун танқид қилиш эмас, унинг кичик ютуқларини ҳам кўриш муҳим.
Масалан, бола уй вазифасини мустақил бажарган бўлса, хонасини йиғиштирган ёки эрталаб будилникдан кейин ўз вақтида турган бўлса, буни алоҳида эътироф этиш мумкин.
Вазиятни қандай ўзгартириш мумкин?
Боланинг кун тартибини қайта кўриб чиқинг. Мактаб ёшидаги бола етарлича ухлаши керак. Уй вазифалари жуда кечга қолиб кетаётган бўлса, унинг сабабини аниқлаш ва топшириқларни бажариш вақтини олдинга суриш йўлини излаш лозим. Боланинг кун тартибида сайр ва дам олиш учун ҳам вақт бўлиши керак. Бошланғич мактаб ёшидаги болаларга одатда 10–11 соат тунги уйқу тавсия этилади.
Фарзандингиз билан фақат дарс ҳақида гаплашманг. Ҳар куни ҳеч бўлмаганда ярим соатни биргаликда ёқимли машғулотга ажратиш мумкин. Боланинг гапларини тинглаш, унга қизиқиш билдириш ва ютуқларини эътироф этиш унинг ўзига бўлган ишончига ижобий таъсир қилади.
Ухлашдан олдин болага шу куни қилган бир нечта яхши ишини айтиб бериш мумкин. Бу оддий одат боланинг ўзини қадрланган ва керакли инсон сифатида ҳис қилишига ёрдам беради.
Ўз ҳиссиётларингизни кузатинг. Агар фарзандингизнинг хатти-ҳаракатлари сизда кучли ғазаб ёки бошқа салбий ҳисларни уйғоца ва уларни назорат қилиш қийин бўлса, психолог билан маслаҳатлашинг.
Мактабдаги тартибларни тушунтиринг. Болага дарсга вақтида келиш нима учун муҳимлигини содда қилиб айтиш керак. Масалан, дарс бошланганидан кейин келган ўқувчи янги мавзунинг бир қисмини ўтказиб юбориши ёки синфдаги бошқа болаларнинг эътиборини чалғитиши мумкин.
Кечикишдан қўрқмасликни ҳам ўргатинг. Ота-она ўзининг мактаб давридаги кечикишлари ҳақида гапириб бериши, бундай вазиятда қандай ҳис қилганини тушунтириши мумкин. Энг муҳими, болага кечикиш ҳар кимнинг бошига тушиши мумкинлигини, аммо бунга имкон қадар йўл қўймаслик кераклигини тушунтиришдир.
Агар бола барибир кечикиб қолса, уни ваҳимага туширмасдан, вазиятдан тўғри чиқишни ўргатиш керак. Бунинг учун иккита оддий қоида етарли:
кечикаётганини имкон қадар олдиндан айтиш ва келганида узр сўраш.
Агар бола уй вазифаларини бажаришда ёки мактаб дастурини ўзлаштиришда мунтазам қийналаётган бўлса, муаммони шунчаки “дангасалиги” билан изоҳлашга шошилмаслик керак. Бундай вазиятда ўқитувчи, мактаб психологи ёки тегишли мутахассис билан маслаҳатлашиб, боланинг айнан нимада қийналаётганини аниқлаш муҳим.