Эрон АҚШга Ҳурмуз бўғозини етти кун ичида қайта очиш бўйича келишув таклиф қилмоқда
Эрон таклифи ҳақидаги саволга АҚШ расмийси музокаралар воситачилар орқали олиб борилаётганини айтди.
Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Арақчининг сўзларига кўра, Эрон АҚШга Ҳурмуз бўғозини етти кун ичида қайта очишни назарда тутувчи келишув таклиф қилган.
Арақчи Нью-Йоркдаги БМТ қароргоҳида «энди танлов АҚШ ихтиёрида» эканини ва «зарур шартлар бажарилса», бўғоз қайта очилиши мумкинлигини айтди. Унинг сўзларига кўра, ушбу шартлар июнь ойида имзоланган, бироқ кейинчалик барбод бўлган ўт очишни тўхтатиш режимини узайтириш тўғрисидаги ўзаро англашув меморандумида (MOU) белгилаб қўйилган.
Reuters агентлигининг хабар беришича, АҚШ расмийси Эрон таклифи ҳақидаги саволга жавобан, воситачилар орқали, жумладан, ядровий масалалар бўйича ижобий музокаралар олиб борилаётганини айтган. Шу ҳафта бошида Дональд Трамп «Ислом Республикасини йўқ қилиб ташлаш» билан таҳдид қилган эди.
АҚШ ва Исроил 28 февраль куни Эронга ҳаво зарбалари берди. Эрон бунга жавобан Исроилга, АҚШнинг Кўрфаздаги базаларига ва АҚШнинг араб кўрфазидаги иттифоқчиларига ҳужум қилди, шунингдек, Ҳурмуз бўғозини тўсиб қўйди.
Урушдан олдин дунёдаги нефть ва суюлтирилган табиий газнинг қарийб 20 фоизи ушбу бўғоз орқали ташилган ва унинг ёпилиши нархларнинг кескин тебранишига олиб келди.
Бу, шунингдек, айниқса АҚШда ноябрь ойида бўлиб ўтадиган Конгресс сайловлари яқинлашаётган бир пайтда, Трампга можарони тугатиш йўлини топиш учун босимни оширди.
«Агар зарур шартлар бажарилса, бўғоз қайта очилиши, етти кун ичида нормал денгиз қатнови тикланиши мумкин. Энди танлов АҚШ ихтиёрида», — деди Арақчи журналистларга.
У Эрон АҚШдан қандай чоралар кўришини исташини очиқламади, бироқ «АҚШ кўриши керак бўлган чоралар янгилик эмас. Уларнинг барчаси ўзаро англашув меморандумида аллақачон бор», деб қўшимча қилди.
АҚШ ва Эрон ўртасида 18 июнда имзоланган ўзаро англашув меморандуми ўт очишни тўхтатиш ва Ҳурмуз бўғозини ҳеч бўлмаганда қисман қайта очишни таъминлашга қаратилган эди.
14 банддан иборат келишувда Эрон ҳеч қачон ядровий қуролга эга бўлмаслиги айтилган. Унда АҚШ, Эрон ва иттифоқчилар «барча фронтларда» ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиши кўзда тутилган бўлиб, АҚШ денгиз блокадасини тугатиш ва санкцияларни юмшатиш каби чораларни ўз ичига олган эди. Шунингдек, унда Эрон бўғоз орқали «тижорат кемаларининг хавфсиз ўтиши учун бор кучини сафарбар қилган ҳолда чоралар кўриши» ва Уммон билан келгусидаги юк ташиш қоидалари бўйича музокаралар олиб бориши белгиланган эди.
Бироқ тез орада ҳар икки томон зарбаларни қайта бошлаганидан кейин келишув барбод бўлди.
Эрон Ҳурмуз бўғозини рухсатсиз кесиб ўтишга уринганини даъво қилган кемаларга ҳужум қилди.
АҚШ Эроннинг бўғоздаги объектларига, шунингдек, мамлакат қирғоқлари яқинидаги Эрон танкерларига зарба берди. У шунингдек, Эрон портлари блокадасини давом эттириб, Эрон иқтисодиётига катта зарар етказди.
Шундан сўнг Трамп АҚШ Ҳурмуз бўғози орқали нефть олиб чиқишга муваффақ бўлганини айтди.
Шу билан бирга, Эроннинг иттифоқчиси бўлган Ямандаги ҳусийлар яқинда Арабистон ярим оролининг нариги томонидаги Қизил денгиз орқали Саудия Арабистонидан нефть экспортини издан чиқаришга қаратилган ҳужумларни кучайтирди.
Шу ҳафта БМТ Бош Ассамблеясидаги нутқида Трамп шу пайтгача эриша олмаган Эрон билан келишув ноябрдаги сайловлардан кейин амалга ошишига ишонишини айтди.
«Эрон билан уларга қайта тикланиш ва илгаригидан кўра анча буюк мамлакат барпо этиш имконини берадиган келишув тузиладими?» — деди у.
«Ёки мен Ислом Республикасини тезда йўқ қилиб ташлайманми ва уларга бошқа ҳеч қачон одамларни ва мамлакатларни ўлдириш ва вайрон қилиш имкониятини бермайманми? Уларни жаҳаннамга ҳайдайманми?»
Жума куни Арақчи Эрон «мажбурлаш, таҳдид ёки қўрқитишларни» қабул қилмаслигини айтди ва «тинчликни йўқ қилиш таҳдидлари орқали қуриб бўлмаслигини» қўшимча қилди.