Эрдўғон ғазабга минди
Эрдўған Россия, АҚШ, ХХР, Британия ва Францияни БМТ Хавфсизлик кенгашидаги вето ҳуқуқидан маҳрум қилмоқчи
Эрдўған кескин танқид билан чиқди
Туркия Президенти Режеп Таййип Эрдўған БМТни кенг кўламли ислоҳ қилишга чақирди, бунинг доирасида Хавфсизлик Кенгашидаги «Доимий бешлик» — Россия, АҚШ, ХХР, Буюк Британия ва Франция вето ҳуқуқидан маҳрум этилиши керак. Бундан ташқари, Анқара доимий аъзолик институтидан воз кечиш ва Бош Ассамблея ваколатларини кучайтиришни илгари сурмоқда.
Bloomberg учун ёзган «БМТ Хавфсизлик Кенгашининг вето ҳуқуқини бекор қилиши керак» сарлавҳали мақоласида Эрдўған ушбу қадамни БМТ ислоҳотининг асосий элементи деб ҳисоблашини маълум қилди ва Хавфсизлик Кенгашининг имтиёзли аъзолари сонини шунчаки кўпайтириш ваколатларнинг тор доирадаги давлатлар қўлида тўпланиши муаммосини ҳал қилмаслигини таъкидлади. «Ислоҳот бошқа давлатларга ҳам худди шундай имтиёз беришни англатмаслиги керак», — дея таъкидлади у.
Туркия Президенти Бош Ассамблеяда «ҳеч бир давлат кўпчиликнинг иродасини доимий равишда тўсиб қўйиш имкониятига эга бўлмаслиги керак деган тамойил атрофида кенг коалиция» тузишни таклиф қилмоқда.
Туркия раҳбари, шунингдек, БМТ Хавфсизлик Кенгашини шакллантириш тамойилини ўзгартириш ташаббуси билан чиқиб, унда доимий аъзолар бўлмаслиги, мамлакатлар эса Бош Ассамблея томонидан муайян муддатга ва ротация асосида сайланиши кераклигини таъкидламоқда.
«Биз ўтмиш иерархиясини сақлаб қолган ҳолда келажакнинг халқаро тартибини қура олмаймиз. Жаҳон тарихи нуқтаи назаридан анча қисқа давр бўлган охирги чорак асрдаги воқеалар шуни кўрсатдики, ҳеч бир кучлар мувозанати ва ҳеч бир халқаро тартиб абадий эмас. Инсониятга тинчлик, барқарорлик ва умумий фаровонлик ваъда қилган тизим янги урушларнинг олдини олиш, тенгсизликни камайтириш ва ўзгараётган кучлар мувозанатига жавоб беришда етарлича самарали бўлмади», — деб ҳисоблайди Эрдўған.
Ушбу контекстда у Анқара томонидан илгари сурилаётган, БМТ Хавфсизлик Кенгашининг бешта доимий аъзосини назарда тутувчи «Дунё бештадан каттадир» тамойилини яна бир бор тилга олди. «Бизнинг «Дунё бештадан каттадир» деган чақириғимиз шу маънода масъулиятни кенгроқ тушунишга таклифдир. Ислоҳот зарурлигини энди аниқ йўл харитасига айлантириш жуда муҳим», — деди Эрдўған.
Унинг сўзларига кўра, «ҳар бир минтақанинг муаммоларини ташқаридан белгиланган усуллар билан ҳал қилиб бўлмайди». «Биз тегишли мамлакатлар иродасига, маҳаллий шароитларга ва умумий манфаатларга асосланган ёндашувлар янада барқарор ва мустаҳкам натижалар беришига ишонамиз. Дипломатик имкониятларга, иқтисодий ресурсларга ва турли томонлар билан алоқани сақлаб қолиш қобилиятига эга бўлган давлатлар тинчлик ва барқарорликни ўрнатишда муқаррар равишда фаолроқ рол ўйнаши керак», — кўрсатиб ўтди Эрдўған.
Туркия Президенти халқаро тизимни ислоҳ қилишнинг иқтисодий томонига ҳам алоҳида тўхталиб ўтди. Унинг фикрича, «глобаллашувнинг ўзи фаровонлик тарқалишини таъминлайди деган умидлар ўзини тўлиқ оқламади, даромадлар тақсимотидаги тенгсизлик эса чуқурлашди, технологиялар ва иқтисодий қарамликлар рақобатнинг янги соҳаларига айланди», дея иқтибос келтиради ТАСС.
Маълумот учун: БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзолари (шунингдек, «Доимий бешлик», «Катта бешлик» ёки «P5» сифатида ҳам танилган) — бу 1945 йилдаги БМТ Низомига асосан БМТ Хавфсизлик Кенгашида доимий ўринга эга бўлган бешта суверен давлатдир: Буюк Британия, Хитой, Россия, АҚШ ва Франция. Барча доимий аъзолар Иккинчи жаҳон урушида иттифоқчилар (ва ушбу урушда ғолиблар) бўлган, шунингдек, ядровий қуролга ва вето ҳуқуқига эга бўлиб, бу уларнинг исталган бирига Кенгаш резолюцияси лойиҳасининг халқаро қўллаб-қувватланиш даражасидан қатъи назар, ҳар қандай «муҳим» лойиҳаси қабул қилинишига йўл қўймаслик имконини беради. БМТ Хавфсизлик Кенгашининг қолган 10 та аъзоси Бош Ассамблея томонидан сайланади, бу эса БМТга аъзо давлатларнинг умумий сонини 15 тага етказади.