Эл Нино сўнгги 40 йилда кескин кучайгани аниқланди
Эл Нино ҳодисаси сўнгги 40 йилда сезиларли даражада кучайгани аниқланди. ТечИнсидер нашрининг Ссиенсе журналида чоп этилган янги тадқиқотга таяниб хабар беришича, саноат инқилобидан кейин Эл Нино иқлим ҳодисаси кучайиб, сўнгги ўн йилликларда аввалги минг йилликка нисбатан анча кескин тус олган.
Тадқиқотчилар Галапагос оролларидаги замонавий ва қадимий маржон қолдиқларини ўрганиш орқали Тинч океанининг шарқий қисмидаги сув ҳароратининг қарийб минг йиллик тарихини тикладилар. Маржон скелетининг кимёвий таркиби унинг ўсган пайтидаги сув ҳароратига қараб ўзгаради, бу эса уларни океандаги ҳарорат ўзгаришларини ойма-ой аниқлаш имконини берувчи ўзига хос "иқлим архиви"га айлантиради.
Тадқиқот натижаларига кўра, сўнгги 40 йилда Эл Нино—Жанубий тебраниш (ЭНСО) билан боғлиқ ҳарорат ўзгарувчанлиги саноатлашувдан олдинги даврга нисбатан 36,5 фоизга юқори бўлган. 1851—1982-йиллар билан таққослаганда эса бу ўсиш 16,2 фоизни ташкил этган. Шуни таъкидлаш керакки, 36,5 фоизлик кўрсаткич ҳар бир Эл Нино ҳодисаси айнан шунчага кучайганини англатмайди, балки ЭНСО сикли билан боғлиқ океан ҳарорати тебранишларининг умумий кучайиши ҳақида гап кетмоқда. Олимларнинг фикрича, "ўсишнинг асосий қисми кучли Эл Нино ҳодисаларининг тез-тез ва юқори интенсивликда кузатилиши ҳисобига тўғри келган".
Тадқиқотчилар олинган маълумотларни 12 та иқлим моделидаги саноатлашувдан олдинги табиий ўзгарувчанлик билан таққосладилар. Замонавий даврдаги ўзгаришлар табиий омиллар билан изоҳланиши мумкин бўлган кўрсаткичлардан юқори чиққан. Олимлар бу ҳолат инсон фаолияти натижасида юзага келган глобал исиш Эл Нинони кучайтираётгани ҳақидаги далилларни мустаҳкамлашини таъкидламоқда.
Эл Нино Тинч океанининг экваториал қисмида сув юзаси ҳароратининг одатдагидан юқори кўтарилиши билан боғлиқ табиий иқлим ҳодисаси бўлиб, дунёнинг турли минтақаларида қурғоқчилик, кучли ёғингарчилик, сув тошқинлари ва ўрмон ёнғинларини кучайтириши мумкин.
2026-йилда Тинч океанида яна кучли Эл Нино шаклланаётгани кузатилмоқда. Июл ойида дунё океанида сув ҳарорати рекорд даражага етгани маълум қилинган эди, ва океандаги аномал исишга Эл Нино ҳам таъсир кўрсатаётган омиллардан бири сифатида қаралмоқда. БМТ кучли Эл Нино оқибатида 49 миллион киши оғир очарчилик хавфига дуч келиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирди. Ҳодиса қишлоқ хўжалиги ҳосилдорлиги ва озиқ-овқат хавфсизлигига жиддий таъсир кўрсатиши кутилмоқда. Аввалроқ Эл Нино таъсири Марказий Осиёда ҳам сезилиши, минтақада кучли ёғингарчилик ва сув тошқинлари хавфини ошириши мумкинлиги маълум қилинган эди.