Эфиопия ва Эритрея шимолдаги можаро кучайиши фонида дипломатик алоқаларни узди
Дипломатик келишмовчиликлар Эфиопия кучлари шимолий минтақа бўйлаб исёнчи жангчиларга қарши курашаётган бир пайтда юз бермоқда.
Эфиопия ва Эритрея шимолдаги можаро кучайиши фонида дипломатик алоқаларни узди
Ўтган ҳафта Эфиопия шимолида шиддатли жанглар қайта бошланганидан бери 50 дан ортиқ киши ҳалок бўлди
Эфиопия ва Эритрея дипломатик муносабатларни узди, чунки Эфиопия шимолида қайта бошланган зўравонликлар кенг кўламли минтақавий уруш ҳақидаги хавотирларни кучайтирмоқда.
Пайшанба куни Эфиопия Эритрея пойтахти Асмарадаги элчихонасини ёпаётганини маълум қилди ва 10 нафар эритреялик дипломатга миллий хавфсизликка таҳдид солувчи ҳаракатларда айблаб, мамлакатни тарк этиш учун 48 соат вақт берди.
Эритрея бунга жавобан дипломатик муносабатларни тугатиб, Эфиопиянинг бу қадами унга худди шундай жавоб қайтаришдан бошқа чора қолдирмаганини билдирди.
Дипломатик қарама-қаршилик Эфиопия пойтахти Аддис-Абебада, жумладан, мамлакат ҳарбий штаб-квартираси яқинида тунда кучли портлашлар содир бўлгани ҳақидаги хабарлардан бир неча соат ўтиб юз берди.
Бу икки қўшни давлат ўртасидаги муносабатларнинг кескин ёмонлашуви ортидан юз берди, бунда Аддис-Абеба Эритреяни Эфиопия ҳукуматига қарши жанг қилаётган қуролли гуруҳлар иттифоқини қўллаб-қувватлашда айблади — Асмара бу даъвони бир неча бор рад этган.
Эфиопия "Эфиопия миллий хавфсизлигига бевосита таҳдид солувчи" 10 нафар эритреялик дипломатни чиқариб юборишини ва Асмарадаги элчихонасини ёпишини маълум қилди.
Бунга жавобан Эритрея пайшанба куни кечқурун Эфиопия билан дипломатик алоқаларни узаётганини эълон қилиб, Аддис-Абебанинг қарорини "ҳайратланарли" деб атади.
"Эритреянинг худди шундай жавоб қайтариш ва Эфиопия билан барча дипломатик алоқаларни узишдан ўзга чораси йўқ", деди мамлакат Ташқи ишлар вазирлиги ушбу қадамнинг "салбий оқибатлари"дан огоҳлантириб.
Дипломатик алоқаларнинг узилиши Эфиопия федерал кучлари Тиграй, Афар ва Амҳара вилоятларининг айрим қисмларида Тиграй халқ озодлик фронти (ТХОФ) жангчилари ва уларнинг иттифоқчиларига қарши жанг қилаётган бир пайтда юз берди.
Ҳозирги тўқнашувлар 2022 йилда вайронкор Тиграй урушини тугатган тинчлик келишувидан кейинги энг жиддий тўқнашувлардир. Африка Иттифоқи воситачиси аввалроқ ушбу икки йиллик можарода 600 000 га яқин одам ҳалок бўлганини тахмин қилган эди.
Ўтган ойда ТХОФ бошқа олтита қуролли ҳаракат, жумладан Амҳаранинг "Фано" дунёвий қўшини билан бирлашиб, Бош вазир Абий Аҳмед ҳукуматини ҳокимиятдан ағдаришни мақсад қилган иттифоқ тузди.
Эфиопия Эритреяни ушбу иттифоққа ёрдам беришда айблади.
Тиграйда жанг қилаётган ҳукуматпараст дунёвий қўшин қўмондони ҳам BBC'га Эритрея аскарлари фронт чизиғида бўлганини айтди. BBC бу даъвони мустақил равишда тасдиқламаган.
Бироқ дипломатик муносабатлар узилишидан олдин BBC'га берган камёб интервьюсида Эритрея Ахборот вазири Йемане Гебремескел бу айбловларни рад этди.
У BBC Тигриня хизматига Эфиопиянинг ҳукмрон "Фаровонлик" партияси Эфиопия ичидаги можаролар ва бошқа муаммолардан эътиборни чалғитиш учун қўшни давлатларни айблаётганини айтди.
Икки давлат 2020-2022 йиллардаги Тиграй уруши пайтида иттифоқчи бўлган, ўшанда Эритрея қўшинлари Эфиопия федерал кучлари билан бирга ТХОФга қарши жанг қилган эди.
Ўшандан бери муносабатлар кескин ёмонлашди, айниқса Эфиопиянинг Қизил денгизга тўғридан-тўғри чиқишга интилиши туфайли. Асмара Эфиопияни Қизил денгизга нисбатан тобора душманона сиёсат юритаётганликда айбламоқда.
Денгизга чиқиш имконияти бўлмаган Эфиопия 1993 йилда Эритрея мустақилликка эришганидан кейин ўз соҳилларини йўқотган эди.
Абий денгизга чиқиш имконияти Эфиопиянинг узоқ муддатли иқтисодий ва хавфсизлик манфаатлари учун жуда муҳимлигини бир неча бор таъкидлаган, Эритрея эса унинг ҳукуматини ўз портларига кўз олайтираётганликда айблаган.
Сўнгги дипломатик тўқнашув чоршанба куни кечқурун Аддис-Абебада, разведка хизмати штаб-квартираси яқинида кучли портлашлар эшитилганидан бир неча соат ўтиб юз берди.
Мухолифат иттифоқига алоқадор манба Reuters ахборот агентлигига уларнинг кучлари пойтахтда дрон ҳужумларини амалга оширганини айтди. Эфиопия расмийлари портлашларга нима сабаб бўлганини очиқламади, қурбонлар ёки жиддий вайронагарчиликлар ҳақида расмий хабарлар берилмади.
Аддис-Абебанинг иккита мавзесида яшовчи аҳоли вакиллари BBC'га тунда кучли портлашларни эшитишганини алоҳида-алоҳида айтишди. Разведка штаб-квартираси яқинида яшовчилардан бири портлаш машиналарнинг сигнализацияси ишлаб кетадиган даражада кучли бўлганини айтди.
Портлашлар Эфиопия Миллий разведка ва хавфсизлик хизмати юқори лавозимли мулозимларни, муҳим инфратузилмани ва оммавий тадбирларни ҳимоя қилиш зарурлигини важ қилиб, Аддис-Абеба ва унга яқин ҳудудлар узра дронлар парвозига номуайян муддатга тақиқ қўйганидан бир неча соат ўтиб содир бўлди.
Шу билан бирга, Эфиопия шимолида жанглар давом этмоқда.
Федерал кучлар ва уларнинг иттифоқчилари жанубий Тиграйда олдинга силжиган ва минтақа пойтахти Мекелле томон ҳаракатланаётган кўринади. Аламатада шифокор шу ҳафта бошида BBC'га уч кунлик шиддатли жанглар давомида камида 52 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлганини айтди.
ТХОФ, шунингдек, Эфиопиянинг Жибути ва денгизга олиб борадиган муҳим транспорт йўли бўйлаб жойлашган қўшни Афар вилоятида ҳам жанг олиб бормоқда. У ерда ўн минглаб одамлар ўз уйларини ташлаб қочгани тахмин қилинмоқда.
Эфиопия ҳукумати ҳам, ТХОФ ҳам сўнгги жангларни бошлашда бир-бирини айбламоқда. Тиграй расмийлари уларнинг кучлари федерал ҳужум ва дрон зарбаларига жавоб қайтарганини айтса, Аддис-Абеба Тиграй жангчилари Тиграйдаги федерал бошқарувдаги аэропортларни эгаллаб олгандан кейин ҳужум бошлаганини даъво қилмоқда.
Мустақил равишда тасдиқлаш қийинлигича қолмоқда, чунки журналистларнинг можаро ҳудудларига кириши чекланган ва Тиграйнинг катта қисмида алоқа узилган.
Африка Иттифоқи Эфиопия, Эритрея ва Мисрни вазминлик кўрсатишга ва келишмовчиликларни дипломатик йўллар билан ҳал қилишга чақириб, минтақани янада беқарорлаштириши мумкин бўлган қадамлардан огоҳлантирди.
БМТ ҳам хавфсизлик вазиятининг ёмонлашуви Эфиопия шимолидаги гуманитар операцияларга жиддий тўсқинлик қилаётганидан огоҳлантирди. БМТ матбуот котиби Стефан Дюжаррик дронлар фаоллиги ва ҳаво зарбалари тинч аҳоли, муҳим инфратузилма ва ёрдам ишларини хавф остига қўяётганини, хавфсизликнинг йўқлиги ва йўлларнинг ёпилиши эса гуманитар ҳаракатларни чеклаётганини айтди.
БМТ барча томонларни муҳтож одамларга хавфсиз ва тўсиқсиз киришни таъминлашга чақирди.