Дубай Ўзбекистонлик инвестор нигоҳида: сўнгги йилларда нималар ўзгарди

**Дубай Ўзбекистонлик инвестор нигоҳида: Сўнгги йилларда нималар ўзгарди**

Тошкентдан Дубайга тўғридан-тўғри парвозлар уч ярим соат давом этади ва бу йўналишдаги йўловчилар сони йилдан-йилга ошиб бормоқда. Сайёҳлар ва тадбиркорлар билан бирга Амирликларга капитал ҳам оқиб келмоқда: яқин вақтгача Ҳиндистон, Буюк Британия ва Кўрфаз мамлакатларидан келган инвесторлар устунлик қилган Дубай кўчмас мулк бозорида Ўзбекистондан келган харидорлар тобора кўпроқ кўзга ташланмоқда. Келинг, бу қизиқиш ортида нима турганини ва Амирликларда хонадон сотиб олишга қарор қилган ўзбекистонлик харидор нималарга дуч келишини кўриб чиқайлик.

Тошкентлик учун Дубай — чет элликлар учун тўлиқ эгалик ҳуқуқи мавжуд бўлган энг яқин йирик халқаро бозордир. Чет эллик Ер департаментидан (DLD) мулк ҳуқуқи тўғрисидаги ҳужжатни олади, мулкни эркин сотиши, ижарага бериши ёки мерос қилиб қолдириши мумкин. Ижарадан олинадиган даромад ва капитал ўсиши солиққа тортилмайди, ягона йирик мажбурий тўлов эса сотиб олиш пайтидаги 4 фоизлик рўйхатдан ўтказиш божидир. Бундан ташқари, резидентлик визасини олиш имконияти мавжуд: 750 000 дирҳамдан бошлаб сотиб олинганда икки йилга, икки миллиондан бошлаб эса ўн йилга.

Амалиётда Ўзбекистондан келган харидорлар икки гуруҳга бўлинади. Биринчиси — йилнинг бир қисмини Дубайда ўтказишни ёки у ерга кўчиб ўтишни режалаштирган оилалар: улар рус тилида сўзлашувчи муҳит, мактаблар ва қулай транспорт алоқалари мавжуд бўлган ҳудудлардаги — Dubai Marina, JVC, Dubai Hills каби тайёр хонадонларни танлашади. Иккинчи гуруҳ — қурилиш босқичидаги (off-plan) мулкларни девелопернинг икки йилдан тўрт йилгача бўлган бўлиб тўлаш режаси билан сотиб оладиган ва қурилиш якунланишига қадар нархлар ўсишини ёки ижара даромадини кутадиган инвесторлардир. Ҳар икки гуруҳ учун ҳам қурилиш босқичида бошланғич тўлов одатда 10–20% ни ташкил этиши ва маблағлар регулятор назорати остидаги эскроу-ҳисобварақда сақланиши муҳим аҳамиятга эга.

Дубайда тўловлар БАА банклари орқали дирҳамда амалга оширилади. Ўзбекистондан пул ўтказиш — амалга оширса бўладиган, аммо жиддий тайёргарлик талаб қиладиган масала: қабул қилувчи банк маблағларнинг келиб чиқиш манбасини тасдиқловчи ҳужжатни сўрайди ва йирик ўтказма суммалари декларация қилинган даромадларга мос келиши керак. Норезидент учун БАА банкида ҳисобварақ очиш қийин, шунинг учун аксарият харидорлар тўловни халқаро пул ўтказмаси орқали тўғридан-тўғри девелопернинг ҳисобварағига ёки ишончли вакил идораси орқали амалга оширадилар. Норезидентлар учун ипотека мавжуд, аммо 40–50% бошланғич тўлов ва ҳужжатлаштирилган даромад талаб этилади.

Биринчи марта харид қилаётганларнинг асосий хатоси — ҳақиқий битим нархларини текширмасдан, девелопернинг тақдимотига асосланиб қарор қабул қилишдир. DLD маълумотлари очиқ ва лицензияга эга брокер бир неча дақиқа ичида қўшни хонадонлар қанчага сотилганини кўрсатиб бера олади. Иккинчи хато — RERA лицензиясига эга бўлмаган воситачи билан ишлаш: бундай шахс на регулятор олдида, на мижоз олдида жавобгардир. Рус ва ўзбек тилларида сўзлашувчи брокерлари бўлган йирик агентликлар, масалан, fäm Properties, битимни танловдан тортиб виза расмийлаштиришгача қўллаб-қувватлайди ва ҳар бир ҳужжатни тушунтириб беради — БАА бозори билан биринчи марта тўқнаш келаётган харидор учун бу хавфларни сезиларли даражада камайтиради.

Дубай кенгайишда давом этмоқда ва янги таклифлар ҳажми жуда катта — бу шошилиш учун эмас, балки ҳудуд ва девелоперни диққат билан танлаш фойдасига далилдир. Харид қилишни ўйлаётганлар мулкка эгалик қилишнинг тўлиқ қийматини ҳисоблашдан бошлашлари керак: нарх, 4% бож, бинога хизмат кўрсатиш харажатлари ва пул ўтказиш қиймати. Ушбу рақамлар қўлда бўлганда, қарор қабул қилиш хотиржам ва асосли бўлади.