Дастурий таъминоти «Аполлон-11»нинг Ойга қўнишига ёрдам берган Маргарет Ҳамилтон 90 ёшида вафот этди

**Маргарет Ҳамилтон, дастурий таъминоти Аполлон 11 нинг Ойга қўнишига ёрдам берган олим, 90 ёшида вафот этди**

НАСАга астронавтларни Ойга юборишда ёрдам берган кашшоф компьютер олими 90 ёшида вафот этди.

Маргарет Ҳамилтон ўз соҳасининг кашшофи бўлиб, НАСАнинг Аполлон миссиялари учун дастурий таъминот яратган жамоани бошқарган ва «дастурий инжиниринг» атамасининг оммалашишига ёрдам берган.

Унинг собиқ иш берувчиси, Массачусетс технология институти (MIT) унинг вафотини тасдиқлади ва у 30 сентябрь куни вафот этганини маълум қилди.

«Ҳамилтонни кашшоф эди — ўз давридан олдинда эди — дейиш жуда камтарлик бўларди», дейилади MIT баёнотида ва у ушбу касб оммавийлашишидан олдин ҳам дастурий таъминот муҳандиси бўлиб ишлагани қўшимча қилинган.

Ҳамилтон 1959 йилдан 1970 йилларнинг ўрталаригача MITда ишлаган ва Дастурий инжиниринг бўлимини бошқарган.

У ерда у НАСАнинг Аполлон 11 миссияси учун бортдаги барча парвоз дастурий таъминотини ёзган ва синовдан ўтказган муҳандислар жамоасига раҳбарлик қилган, бу эса АҚШ астронавтлари Нил Армстронг ва Базз Олдриннинг Ойга хавфсиз қўнишини таъминлаган.

«Мени ҳам ғоянинг ўзи, ҳам бу иш илгари ҳеч қачон қилинмагани ўзига жалб қилди. Мен жамоага қўшилган биринчи дастурчи ва улар ишга олган биринчи аёл эдим», — деган эди у 2019 йилда Guardian нашрига берган интервьюсида.

1969 йилда, тарихий Аполлон 11 Ойга қўнишидан сал олдин, борт компьютери хатолик юз бераётганини кўрсатувчи тревога сигналини берди.

Муаммо компьютернинг ҳаддан ташқари юкланганини кўрсатди ва бир лаҳзага мураккаб қўниш муваффақиятсизликка учрайдигандек туюлди.

Аммо Ҳамилтон ва унинг жамоаси MIT маълумотларига кўра, орқа фондаги вазифаларни ўчириб, энг муҳим вазифага — Ойга қўнишга устуворлик берадиган «устуворликка асосланган дастурий таъминот»ни ишлаб чиқиш орқали бундай муаммони олдиндан кўра билишган.

Жамоанинг машҳур дастурий инжиниринги 1969 йилдаги Ҳамилтоннинг ёнида баланд бўлиб турган босма кодлар уюми ёнида тушган суратида абадийлаштирилган.

2016 йилда Барак Обама Ҳамилтоннинг ҳаётий меҳнатини илм-фан ва коинотга саёҳатга қўшган ҳиссаси учун Президентлик Озодлик медали билан тақдирлаган.

Ўша пайтда Обама Ҳамилтон «инсониятни коинотга юборишга ёрдам берган ўша номаълум аёллар авлодини ифодалайди», деган эди.

1936 йилда Индиана штатида туғилган Ҳамилтон дастлаб 1955 йилда Мичиган университетида математика бўйича таҳсил олган, кейинчалик Эрлҳам коллежига ўқишини кўчирган ва у ерда 1958 йилда математика бўйича бакалавр даражасини олган.

У бир йилдан сўнг эри билан Массачусетс штатининг Бостон шаҳрига кўчиб ўтган ва эри ҳуқуқшунослик йўналишида таҳсил олаётган пайтда уни қўллаб-қувватлаш учун MITдаги ишга кирган.

1970 йиллардан бошлаб Ҳамилтон ўз тажрибасидан фойдаланиб, ўз дастурий таъминот компанияларини, жумладан, ҳозирда ҳам Массачусетсда жойлашган Hamilton Technologies компаниясини ташкил этди.

«Биз унинг вафотидан қайғудамиз, лекин унинг узоқ умри давомида эришган фавқулодда ютуқларини нишонлаш имкониятига эга бўлганимиздан миннатдормиз», дейилади Эрлҳам коллежининг ижтимоий тармоқлардаги баёнотида.

«Унинг кашшофлик руҳи ва ажойиб мероси Эрлҳамликлар авлодини илҳомлантиришда давом этади», дейилади баёнотда.

MIT маълумотларига кўра, Ҳамилтондан қизи, куёви, икки набираси ва тўртта эвараси қолган.