Дастлабки хабарларга кўра, Сербиядаги сайловларда рекорд даражада юқори давомат қайд этилган

Дастлабки кўрсаткичлар Сербиядаги сайловларда рекорд даражадаги давоматни кўрсатмоқда

Дастлабки белгилар сербиялик сайловчилар мамлакатдаги сайловларда кўп сонли бўлиб иштирок этаётганини кўрсатмоқда, чунки талабаларнинг норозилик ҳаракати ўнг қанот популист етакчининг бошқарувига чек қўйишга ҳаракат қилмоқда.

Парламент сайловининг дастлабки рақамлари рекорд даражадаги давоматни кўрсатмоқда: маҳаллий вақт билан соат 14:00 (Гринвич бўйича 13:00) га келиб овоз бериш ҳуқуқига эга сайловчиларнинг 46 фоизи овоз бериб бўлди, бу 2023 йил декабридаги аввалги сайловнинг худди шу вақтидагидан деярли бир миллионга кўпдир.

Ушбу юқори давомат мухолифатдаги Талабалар рўйхати орасида 2012 йилдан бери бошқариб келаётган Александар Вучич ва унинг Сербия прогрессив партиясини (SNS) ҳокимиятдан четлатиш мумкинлигига бўлган умидларни ошираётганга ўхшайди.

Вучич томонидан тайинланган муддатидан илгари сайловлар 2024 йилда поезд станцияси бостирмасининг қулаб тушиши ортидан бошланган икки йиллик талабалар норозиликларидан кейин ўтказилмоқда. Ушбу фожиада 16 киши ҳалок бўлган эди ва у Сербиядаги коррупция ҳамда бепарволик рамзи сифатида кенг қабул қилинган.

Коррупцияга қарши Талабалар рўйхати қоидаларни бузган мулозимларни лавозимидан олиш, намойишчиларга қарши тазйиқларни тўхтатиш, давлат корхоналарини партияга содиқ кишилар томонидан бошқариш амалиётига чек қўйиш ва жамоат телеканалини сиёсий назоратдан озод қилиш каби дастурлар билан ташвиқот олиб бормоқда.

Вучич ва SNS коррупцияни ҳамда оммавий ахборот воситаларига таъсир ўтказишга уринишларни инкор этмоқда.

Аксарият таҳлилчиларнинг таъкидлашича, якуний давоматнинг юқори бўлиши — 65% ёки ундан юқори — талабаларга фойда келтиради.

Овоз бериш соат 20:00 да тугайди, биринчи натижалар икки соатдан кейин кутилмоқда.

Сербия бўйлаб йирик шаҳарлар ва кичик шаҳарчалардаги сайлов участкалари ташқарисида, шунингдек, хориждаги — жумладан, Словения пойтахти Любляна, Мюнхен, Лос-Анжелес ва Чикагодаги сайлов участкаларида узун навбатлар ҳосил бўлди. Парижда сербиялик сайловчилар кучли ёмғир остида навбатда турдилар.

Бутун Сербия бўйлаб вазият таранглигича қолмоқда. Белградда полиция Республика сайлов комиссияси (РИК) атрофидаги кўчаларни ёпиб қўйган.

Яқин атрофда светофорда тўхтаган машиналар ойналарини тушириб, карнайлардан талабаларнинг мадҳияларидан бири бўлмиш "Учта бўса хоҳлайман" қўшиғини янгратдилар — бу халақ қўшиғи сайлов бюллетенида Талабалар рўйхати учинчи рақамда тургани учун танланган. Яқин орадаги пиёдалар йўлагида бўлган ёшлар рақсга туша бошлашди.

Вучич ва унинг SNS партияси сайлов бюллетенида биринчи рақам остида қайд этилган. У президентликнинг икки муддатини ўтаб бўлди ва учинчи муддатга ўз номзодини қўя олмайди, шу сабабли у 2017 йилда тарк этган бош вазир лавозимига қайтиш мақсадида ҳозир ўз партиясига бошчилик қилмоқда.

У ҳанузгача Сербия аҳолисининг катта қисми томонидан кучли қўллаб-қувватланмоқда. Тарафдорлари уни мамлакат манфаатларини ҳимоя қилувчи кучли етакчи сифатида кўришади. У шунингдек, сўнгги ўн йилликдаги салмоқли иқтисодий ўсиш ва йирик инфратузилма яхшиланишларини ҳам рўкач қилиши мумкин.

Сербиянинг Европа Иттифоқига аъзо бўлиш интилишини қўллаб-қувватлайдиган, аммо Украинадаги уруш сабабли Россияга қарши санкциялар жорий қилишдан бош тортиб келаётган Вучич пенсиялар ва давлат сектори иш ҳақини оширишни, шунингдек, давлат соғлиқни сақлаш тизимига инвестициялар киритишни ваъда қилди.

Шаҳарлар бўйлаб жойлаштирилган SNS плакатларида ҳамжиҳатликда бирлашган икки қўл тасвирланган: шифокорлар ва ҳамширалар, фермерлар, қурувчилар, ўқитувчилар ва ота-оналарнинг қўллари.

"Бу қўллар Сербияни ўз кафтларида тутиб турибди", дейди Вучич ўз ташвиқот видеосида. "Ва бу қўллар билан, хотиржамлик ва қадр-қиммат билан, биз бошлаган ишимизни якунлаймиз."

Бу сайловдаги асосий савол шу: давомийликми ёки ўзгариш?

SNS томонидан сайловда сохталаштиришлар бўлишидан хавотирда бўлган талабалар Сербиядаги 8 210 та сайлов участкасининг ҳар бирига камида иккитадан кузатувчи ажратдилар.

Якшанба куни эрталаб ижтимоий тармоқларда тарқалган видеоларда жанубий Ниш шаҳридаги қаҳвахона кўрсатилган бўлиб, у ерда "занжирли овоз бериш" деб аталадиган амалиёт орқали сайлов бюллетенлари олдиндан тўлдирилгани айтилмоқда. Ойнадаги белгиларда "хусусий кеча" деб ёзилган. Тасвирга олинаётганини пайқаб қолишгач, ҳужжатлар тезда яширилади.

Шунингдек, бир нечта сайлов участкаларида сайлов кузатувчилари ва журналистларга қилинган ҳужумлар ҳақида хабарлар берилди.

"Биз Европа замонавий тарихида ноёб тажрибага гувоҳ бўлмоқдамиз", деди Жарко Корач, собиқ бош вазир ўринбосари ва Сербиядаги миллатчи партиялар, жумладан SNS’нинг узоқ йиллик мухолифи BBC’га.

Номзодларини ўзлари қўйиш ўрнига, мамлакат университет факултетларидаги талабалар кенгашлари парламент сайловида иштирок этиш учун 250 та номзодни танлаб олдилар, рўйхатга Нови Сад университети профессори Илия Срданович бошчилик қилмоқда.

Парламентликка номзодларнинг Талабалар рўйхатига, шунингдек, шифокорлар, актёрлар, академиклар ва спорт арбоблари киритилган.

"Булар бир-бирини танимайдиган одамлар, уларнинг сиёсий қарашлари қандай экани ҳақида тасаввурга эга эмассиз ва биз энди улардан ишлайдиган ҳукумат тузишини кутмоқдамиз. Шунга кўра, улар ғалаба қозонганидан散 кейин нима бўлишини ҳеч ким олдиндан айта олмайди", дейди Корач.

"Бошқа томондан, агар Вучич бугун оқшом, эҳтимол кеч оқшомда ғалаба эълон қилса, талабалар буни қабул қилади деб ўйламайман."

Корачнинг айтишича, агар талабалар ғалаба қозонса, юқори лавозимлардаги собиқ Вучич тарафдорларининг кўпчилиги сўнгги дақиқада позициясини ўзгартириши мумкин. Аммо иккала томон ҳам ғалабани даъво қиладиган фарқсиз натижа ҳафталаб ёки ойлаб давом этадиган сиёсий беқарорликка олиб келиши мумкин.

Сайловчилар сони 6,53 миллион аҳоли орасида 6,45 миллионни ташкил этади, бу эса сайловчилар рўйхатининг ишончлилиги бўйича саволларни келтириб чиқармоқда. Косоволик серблар, шунингдек, қўшни Босниядан бўлган икки фуқароликка эга Сербия фуқаролари ҳам овоз бериш ҳуқуқига эга.