Дания расмийлари ўнлаб йиллар давомида Гренландияда туғилиш даражасини мажбуран пасайтириб келмоқда.
О'нлаб йиллар давомида Дания ҳукумати Гренландиядаги маҳаллий аҳоли орасида туг'илишни камайтиришга қаратилган сиёсатни олиб борди. Минглаб аёллар ва қизларга уларнинг розилигисиз бачадон ичидаги воситалар о'рнатилди ва контрацептив воситалар берилди.
Дания ва Гренландия томонидан о'тказилган қо'шма текширув шуни ко'рсатдики, 1966 йилдан 1991 йилгача камида 4000 гренландиялик аёллар ва қизлар бундай муолажаларга дучор бо'лишган. О'ша пайтда Дания ҳукумати аҳолининг о'сишини чеклаш ва оила а'золари сонини камайтириш оролда турмуш даражасини, ижтимоий шароитларни ва сог'лиқни сақлашни яхшилайди, деб ҳисобларди.
Ба'зи аёллар учун оқибатлар ог'ир бо'лди: улар кучли қон кетиши, инфекциялар ва фаллоп найчаларига зарар етказдилар ва ба'зи ҳолларда ҳистеректомия талаб қилинди. Натижада ба'зи аёллар фарзанд ко'риш қобилиятини ё'қотдилар.
2024 йилда Гренландия ҳукумати мутахассисларга ушбу амалиёт инсон ва маҳаллий ҳуқуқларни бузадими ёки ё'қми ва бу геноцидга тенг келадими ёки ё'қлигини аниқлашни буюрди. Комиссия муҳокамалари давомида келишмовчиликлар юзага келди, натижада то'ртта мутахассисдан иккитаси гуруҳни тарк этиб, алоҳида ҳисобот тайёрлашга мажбур бо'лди.
28-август куни э'лон қилинган иккала ҳужжат ҳам аёллар ҳуқуқларининг, жумладан, шахсий ва оилавий ҳаётга, тенгликка ва шафқациз ёки камситувчи муомаладан ҳимояланиш ҳуқуқларининг бузилишини тасдиқлади. Бироқ, мутахассислар бу сиёсат геноцид ҳисобланадими ёки ё'қми деган масалада келишмовчиликка дуч келишди.
Геноцид деб таснифлаш учун нафақат ма'лум бир этник гуруҳ ичида туг'илишнинг олдини олиш чораларини қо'ллашни, балки ушбу гуруҳни то'лиқ ёки қисман ё'қ қилиш ниятини ҳам исботлаш керак. Алоҳида ҳисобот муаллифлари расмийлар ёки тиббиёт ходимлари Гренландия инуитларини ё'қ қилишга уринганликларига оид ҳеч қандай далил топа олмадилар.
Бошқа бир ҳужжатда бундай ниятни фақат контрацептив амалиётларга асосланиб исботлашнинг иложи ё'қлиги та'кидланган. Бироқ, унинг муаллифлари Дания томонидан инуитларнинг ҳуқуқларини бузишнинг бошқа ҳолатларини ко'риб чиқишда уларнинг баҳоси о'згариши мумкинлигини тан олишди. Бу масала бо'йича якуний қарор фақат суд томонидан қабул қилиниши мумкин.
Гренландия Бош вазири Енс-Фредерик Нилсен воқеани текшириш учун яраштириш комиссиясини тузиш ниятини э'лон қилди. Дания расмийлари илгари ушбу аёллардан узр со'раган ва 27-август куни уларнинг ҳар бирига 300 000 Дания кронаси (тахминан 46 800 доллар) миқдорида компенсация то'лаш то'г'рисидаги қонунни қабул қилган.