Австралиянинг дунёда етакчи ногиронларни қўллаб-қувватлаш тизими кескин ўзгаришларга дуч келмоқда

Австралиянинг етакчи ногиронларни қо'ллаб-қувватлаш тизими тобора ортиб бораётган босим туфайли жиддий о'згаришларга дуч келмоқда.

Хоккей ишқибози Аннабелле Шав, бу мавсумда Пантҳерс сафида саккизта гол уриб, г'алаба қозонган сериясига эга бо'либ, фаол турмуш тарзини давом эттириш учун Миллий ногиронларни суг'урталаш схемаси (НДИС) маблаг'ларига таянади. "Мен таслим бо'лмайман", деб фахр билан айтади у ҳар бир голдан кейин г'илдиракда о'зини қандай нишонлашини тасвирлаб. Майдонда бо'лмаганида, Аннабелле спорт залида до'стлари билан машқ қилишни яхши ко'ради.

Бироқ, Аннабелленинг севимли спорт туридаги иштироки тез орада хавф остида қолиши мумкин. Г'арбий Австралиядан келган 8-синф о'қувчиси Даун синдромига чалинган, бу 21-хромосоманинг қо'шимча нусхаси натижасида келиб чиқадиган генетик ҳолат бо'либ, жисмоний ва интеллектуал ногиронликка олиб келади. Бу ҳолат уни дунёдаги энг прогрессив ногиронларни қо'ллаб-қувватлаш дастурларидан бири бо'лган НДИС орқали қо'ллаб-қувватлашга имкон беради.

НДИС умрбод ва ог'ир ногиронлиги бо'лган австралияликлар учун ко'проқ мустақиллик ва ҳаёт сифатини яхшилаш учун ташкил этилган. Унинг инновацион дизайни ногиронликни қо'ллаб-қувватлашга янги ёндашувни таклиф қилди, шахсларга уларнинг о'зига хос эҳтиёжларига қараб маблаг' ажратиш ва ундан қандай фойдаланишни танлаш эркинлигини берди, ногирон австралияликлар ва уларнинг оилаларини қарор қабул қилишнинг олдинги пог'онасига қо'йди.

Муваффақиятига қарамай, НДИС тез сур'атлар билан о'сди ва бу ҳукумат учун харажатларнинг ошишига олиб келди. Натижада, федерал ҳукумат шу йил бошида схеманинг ҳажми ва бюджетини камайтиришга қаратилган қат'ийроқ назоратни амалга ошириш бо'йича таклифларни киритди.

Аннабелнинг НДИС маблаг'лари нутқ патологияси каби терапияларни қоплашга ёрдам беради ва унга хоккей майдонида ёрдамчи ходимни тақдим этади. Унинг онаси Гиллиан Крофт машқ пайтида бу ёрдамнинг муҳимлигини та'кидлайди, бу ерда бир вақтнинг о'зида 50 тагача қиз машқ қилиши мумкин. "Аннабелла буни кимдир тушунтириб, "хо'п, буни эшитдингизми, Аннабелла? Биз бу ерда туришимиз керак", деб тушунтиради Гиллиан. "Ба'зан, айниқса, тез сур'атларда бо'лса, у о'йинни то'хтатади ва нима қилиш кераклигини тушунмагани учун о'йнашни хоҳламайди."

НДИС тузатиш то'г'рисидаги қонун лойиҳаси июл ойи бошида Вакиллар палатаси томонидан қабул қилинди, аммо кейинчалик кечиктирилди ва таклиф қилинган о'згаришлар бо'йича Сенатнинг текширувини узайтирди. Со'ровнома ҳисоботи 14-августда кутилмоқда, қонун лойиҳаси эса Сенатда тез орада қабул қилиниши кутилмоқда. Иштирокчилар ушбу о'згаришларнинг оқибатлари жиддий бо'лиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирмоқдалар.

Аннабелле НДИС маблаг'ларидан фойдаланадиган 700 000 дан ортиқ австралияликлардан биридир. Ушбу схема 2012-йилда собиқ бош вазир Жулиа Гиллард даврида жорий этилган, аммо то'лиқ миллий кириш 2020-йилгача амалга оширилмаган.

НДИСни о'ша пайтдаги ногиронлар бо'йича парламент котиби сифатида ташкил этишда муҳим рол о'йнаган Канберра университети вице-канслери ва президенти Билл Шортен ББСга шундай деди: "Ногиронлик ҳар биримизга та'сир қилиши мумкин, туг'илганимиздан тортиб, боланинг ривожланишигача, қишлоқ ё'лида ко'з очиб юмгунча, қариганингиз сари генетик лотереянгизгача." У қо'шимча равишда шундай тушунтирди: "Ногиронликни аслида қийинлаштирадиган нарса бу пулнинг ё'қлиги ва кучнинг ё'қлиги", деб та'кидлади НДИС икки партиявий қо'ллаб-қувватлашга эга бо'лганини та'кидлаб.

Дастлаб, НДИС йилига тахминан 22 миллиард долларга тушиши ва тахминан 475 000 иштирокчига хизмат ко'рсатиши тахмин қилинган эди. Бироқ, жорий молиявий йилда у 54 миллиард долларга ко'тарилиб, 700 000 дан ортиқ одамни қо'ллаб-қувватлади. Бу рақамлар о'сишда давом этиши кутилмоқда, бу эса ҳукуматнинг таклиф қилган "катта ҳажмдаги қайта тиклаш"га туртки бо'лди.

"У жуда тез о'сиб борди", дейди Граттан институтининг катта ходими ва "НДИСни қутқариш" ҳисоботининг ҳаммуаллифи Ханна Орбан. Унинг тадқиқотлари шуни ко'рсатадики, ҳар бир иштирокчи йилига о'ртача тахминан 65 000 Австралия доллари (44 800 доллар) миқдорида маблаг' олади, мураккаб эҳтиёжларга эга бо'лган ба'зи шахслар анча ко'проқ, бошқалари эса анча кам маблаг' олади. "Уни бошқариш учун жуда ко'п пул керак бо'лади ва ҳукумат уни келажак авлодлар учун ҳам шундай бо'лиши учун уни янада барқарор қилиш учун яхши ислоҳотларни амалга ошириши керак", деб та'кидлайди Орбан.

НДИСдан олдин ногиронлик хизматлари штатлар бо'йлаб турлича бо'лган ва етарлича маблаг' билан та'минланмагани ва самарасизлиги учун танқид қилинган. НДИС трансформацион тизимни жорий қилди, аммо бунинг натижасида илгари мавжуд бо'лган бошқа қо'ллаб-қувватлаш хизматлари камайди. "НДИСни яратганимиздан со'нг, бошқа ногиронлик хизматларидан чекиниш бошланди, шунинг учун касалхоналар, мактаблар - айтинг-чи - ҳамма нарса НДИС масаласига айланди", деб тушунтиради Шортен.

2024-йилда харажатларнинг ошишини чеклаш учун о'згаришлар амалга оширилди, бу тасодифан НДИС вазири этиб қайтган Шортен томонидан назорат қилинди. Бироқ, иштирокчилар сони, айниқса болалар орасида о'сишда давом этар экан, бу чоралар етарли эмаслиги исботланди.

Схема, шунингдек, дастлаб доимий ёки сезиларли ногиронлиги бо'лганлар учун мо'лжалланган НДИС учун мо'лжалланмаган ёрдамдан фойдаланадиган шахслар учун танқидга учради. Австралия Миллий Университети томонидан о'тказилган тадқиқот НДИС ташкил этилганидан бери аутизм тарқалишининг 32% га ошганини ко'рсатди. Бироқ, мутахассислар оддий тушунтириш беришади.

"Одамлар НДИСга бошқа тизимлар ишламай қолгани учун киришди", дейди июн ойида қисқартиришлар бо'йича парламент со'ровида гувоҳлик берган Австралия Аутизм Алянси вакили Женни Караволос. Аутизм ташхислари ко'пайган бо'лиши мумкин бо'лса-да, Караволоснинг та'кидлашича, бу одамларнинг тегишли ёрдамга муҳтожлиги билан бог'лиқ ва у бу НДИСнинг молиявий қийинчиликларининг сабаби деб ҳисобламайди.

Схемага қарши яна бир танқид провайдерларнинг кераксиз ва қиммат хизматларни таклиф қилиш орқали тизимдан фойдаланиши билан бог'лиқ. "Давлат пули бо'лган жойда, ортиқча хизмат ко'рсатиш, ортиқча ҳақ олиш ва ёлг'ончи провайдерлар ҳам бо'лган", дейди Шортен. "Ко'пчилик яхши провайдерлар, аммо ба'зилари ёмон. Бу ҳукумат схемасининг табиати: одамлар бунга қо'шилиб, о'злари учун маблаг'ларни кесиб олишга ҳаракат қилишади."

НДИС яхлитлиги бошлиг'ининг со'зларига ко'ра, 2025-йилда 3,7 миллиард доллар ното'г'ри тақсимланган, бу маблаг'лардан ното'г'ри фойдаланиш ва фирибгарликнинг комбинацияси. Бироқ, мутахассисларнинг фикрича, бу билан курашишнинг о'зи асосий муаммоларни ҳал қилмайди.

"Фирибгарлик - бу осон иш", деб изоҳ беради Орбан. "Ҳукумат фирибгарликка қарши курашиши ва бу схемани бузаётган (алдайдиган) одамларни ё'қ қилиши керак, чунки улар ногиронлиги бо'лган одамлар ва солиқ то'ловчиларни бузмоқда ва бу шунчаки қабул қилиниши мумкин эмас. [Аммо] фирибгарликдан тежалган маблаг' улар илгари сурган бошқа ислоҳотларга нисбатан жуда оз."

Ушбу таклиф қилинган ислоҳотлар харажатларни назорат қилишни яхшилаш, қат'ийроқ мувофиқлик, самаралироқ баҳолаш ва ривожланишда кечикиш ёки аутизмга чалинган болалар каби қо'ллаб-қувватлашга муҳтож болаларни НДИСнинг эрта аралашувидан "Тривинг Кидс" деб номланган дастурга о'тказишни о'з ичига олади.

Оилалар ва васийлар ижтимоий иштирок учун маблаг'ни 50% гача камайтириш режалари борасида жиддий хавотир билдирмоқдалар. Бу жиҳат Аннабелле каби шахсларга бевосита фойда келтиради ва ҳимоячилар томонидан НДИСнинг асл мақсади - ногиронларга иқтисодиёт ва Австралия жамиятининг ажралмас а'золари бо'лиш имконини бериш учун марказий о'рин тутади деб ҳисобланади.

Ҳукумат Даун синдроми билан ог'риган шахслар учун маблаг'ларнинг тахминан учдан бир қисми ижтимоий иштирокга ажратилишини тахмин қилмоқда. Бусиз Аннабелленинг хоккейдаги иштироки хавф остида бо'лар эди ва та'сири ногиронларга кенгроқ та'сир ко'рсатарди.

Актриса, ёзувчи ва ногиронлик ҳимоячиси Ханна Дивини шундай та'кидлайди: "НДИСнинг асосий мақсади ногиронлиги бо'лган одамларга жамиятда ва уларнинг жамоаларида иштирок этишга ёрдам беришдир". Орбан қо'шимча қилади: "Шунинг учун схеманинг бу қисмига ҳужум қилишнинг мантиқи ё'қ".

Таклифлар ҳукумат томонидан жиддий танқидларга учради, улар фирибгарлик ва тизимли муаммоларни тилга олишади, аммо кейин ногиронлар орасида мустақилликни ривожлантириш учун муҳим деб ҳисобланган маблаг'ларни қисқартиришни таклиф қилишади.

"Ушбу тузатиш бепарволик, о'йланмаган ва ногирон ҳаёт кечириш аслида шахснинг о'зи ва уни қо'ллаб-қувватлаш тармог'и учун қандай эканлигини тушунишдан бутунлай маҳрум", деди июн ойидаги терговда мия фалажи билан ог'риган ва юқори даражадаги қо'ллаб-қувватлашга муҳтож бо'лган Ханна Дивини. У терговда нутқ со'злаш учун Канберрага ва у ердан бориш имконияти НДИСнинг молиялаштириши туфайли мумкинлигини та'кидлади.

"Уйдан чиқаётган ҳар сафар, агар до'стим ёки ота-онам билан бо'лмасам, бу бирор нарсага арзийди - бу менинг ҳаётимдаги шубҳасиз ҳақиқат", деди у терговга. "Эркинлик, амбиция, мартаба, ижтимоий ҳаёт - бу хонадаги бошқа одамлар берилган ёки ҳуқуқ сифатида қабул қиладиган барча нарсалар - мен каби одам учун қимматга тушади."

НДИС бюджети дастлабки прогнозлардан сезиларли даражада ошиб кетган бо'лса-да, у физиотерапевтлар, нутқ патологлари ва ёрдамчи ходимлар каби ко'плаб иш о'ринларини яратди. Мутахассисларнинг та'кидлашича, бу омил схемани қисқартириш режалари сифатида ко'риб чиқилиши керак.

"Мен НДИС қандай ишлаши, айниқса НДИСда болаларга қандай муносабатда бо'лиш борасида ислоҳотлар о'тказиш кераклигига қо'шилмайман", дейди Даун Синдроми Австралия бош директори Даррил Стефф. "Ко'пинча бу қисқартиришлар алоҳида ко'ринади ва одамлар "НДИС бизга жуда қимматга тушади", дейишади, лекин НДИСда сарфланган ҳар бир доллар кенгроқ иқтисодиётга икки доллардан ортиқ ҳисса қо'шишини тан олмайдилар."

Иш о'ринларини яратишдан ташқари, НДИСни қо'ллаб-қувватлаш ко'проқ ногирон шахсларга иқтисодиётда иштирок этиш имконини беради.

"Агар Аннабелле оддий хоккей о'йнаса ва у доимо оддий болалар билан бирга бо'лса ва оддий мактабга борса, бу унинг учун одатий ҳол", дейди Гиллиан. "У мактабни тугатгандан со'нг, у ишга боришни ва оддий одамларга то'ла иш жойида бо'лишни кутади."

Бу таклиф қилинган қисқартиришлар ҳамма нарсани о'згартириш билан таҳдид қилмоқда. "У буларнинг ҳеч бирига дуч келмайди ва кейин биз унинг то'сатдан шунча йиллар давомида мустақиллик машг'улотларидан о'тмасдан иш жойига кириб келишини кутамиз", деб тушунтиради Гиллиан. "Бу унинг учун мустақиллик машг'улотлари, спорт тадбирларига бориш ва мактабга бориш, охир-оқибат ҳукумат учун ҳам арзонроқ бо'лади."