Чапдан карергача
Садир Жапаров Бишкекда дунё етакчиларини йиғмоқда. ШҲТ саммити унинг учун нафақат дипломатик синов, балки сиёсий йўналишини намойиш этишга ҳам айланмоқда.
Август ойи охири ва сентябр ойи бошида Қирг'изистон глобал дипломатия марказига айланишга тайёргарлик ко'рмоқда ва Садир Жапаров мамлакат тарихидаги энг йирик халқаро тадбирга мезбонлик қилади. ВИ Жаҳон ко'чманчилар о'йинлари 31-август куни Бишкекда очилади ва 1-сентабр куни Шанхай ҳамкорлик ташкилоти (ШҲТ) саммити бо'либ о'тади. Унда 21 мамлакатдан давлат раҳбарлари иштирок этиши кутилмоқда. Хитой Президенти Си Сзинпин саммитдаги иштирокини давлат ташрифи билан бирлаштиради. БМТ Бош котиби Антонио Гутеррес махсус таклиф қилинган.
Мамлакатда мисли ко'рилмаган хавфсизлик чоралари ко'рилди. Қирг'изистон Республикаси Хавфсизлик Кенгаши котиби Адилет Орозбеков бо'лажак тадбирлар Қирг'изистон тарихида мақоми, ко'лами ва ҳурматли меҳмонлар сони жиҳатидан мисли ко'рилмаган эканлигини та'кидлади. Давлат идораларига терроризмга қарши кураш, жамоат ва ё'л ҳаракати хавфсизлигини та'минлаш, санитария-эпидемиология мониторингини кучайтириш ва фавқулодда хизматларнинг тайёргарлигини ошириш топширилди.
Ички ишлар вазирлиги айрим ко'чалар ва магистрал ё'лларда вақтинчалик транспорт ҳаракати чекловлари ҳақида аҳолини олдиндан хабардор қилиши керак. Чекловлар чакана савдо до'конлари, бозорлар ва Манас аеропортининг фаолиятига ҳам та'сир қилади, улар юқори мартабали делегацияларни қабул қилиш учун энг юқори соатларда очиқ бо'лади. Бишкек аҳолисига саммит давомида иложи бо'лса, шаҳарни тарк этиш тавсия қилинди.
Саммитга тайёргарлик ко'раётганлар нафақат хизматлар. Ала-Арча табиат бог'идаги Пионеер чо'ққиси расман ШҲТ чо'ққиси деб о'згартирилди. Ва янги Йрйс-Ордо давлат конгресс зали халқаро дипломатиянинг асосий жойига айланади. 24-август куни очилиш маросимида Президент Садир Жапаров бинони замонавий Қирг'изистоннинг янги рамзи, унинг о'сиб бораётган салоҳияти ва келажакка интилишлари деб атади.
Давлат раҳбарининг маросимдаги нутқи жойларда сайловолди нутқини эслатди. Жапаров миллий бирлик фаровонлик ва тараққиётнинг пойдевори сифатида тилга олди. У ёшларни о'тмишдаги хатоларни такрорламасликка, шимол ва жанубга бо'линмасликка, балки биргаликда "янги Қирг'изистон"ни қуришга чақирди. "Биз қураётган янги Қирг'изистон бир кишига ёки битта ҳукуматга тегишли эмас - у барчамизга, барча халққа, бутун мамлакатимизга тегишли! "Келинг, биргаликда, мустаҳкам бирлик, юксак руҳ ва ёрқин келажакка ишонч билан фаровон мамлакат қурайлик!", деб та'кидлади Садир Жапаров.
Президентнинг со'зларига ко'ра, республика аллақачон о'з кучи ва ресурсларига таяниб, йирик инфратузилма ва ижтимоий лойиҳаларни мустақил равишда амалга оширишга қодир. Бунга мисол қилиб янги "Йрйс-Ордо" конгресс зали ва Марказий Осиёдаги энг катта стадион бо'лган янги Азаттйк Аренани келтириш мумкин.
"Мен ушбу имкониятдан фойдаланиб, ёшларга умумий маслаҳатлар бермоқчиман. Бу залда 35 йиллик мустақиллик давомида: "Мен сиёсатчиман", "Мен чин дилдан мамлакатни ко'тараман", "Мен кучлиман", деб э'лон қилган "буюкларнинг" 100% йиг'илган", деди Жапаров. Шунингдек, у мамлакатнинг 35 йиллик мустақиллиги давомида бу одамлар "арзимас масалалар бо'йича бир-бири билан баҳслашганини, демагогия билан шуг'улланганини, популистик қичқириқларни ко'тарганини ва шимол ва жанубга бо'линганини" та'кидлади. "Аммо охир-оқибат, мамлакатимиз сезиларли даражада фаровонликка эриша олмади", деб та'кидлади Жапаров. У ёшларга кекса авлоддан сабоқ олишни, лекин хатоларини такрорламасликни маслаҳат берди. У фаровон мамлакат қуришни фақат бир киши ёки битта ҳукумат учун эмас, балки бутун халқ учун умумий мас'улият деб атади.
Президент шунингдек, фуқароларни ШҲТ саммити ва Жаҳон ко'чманчилар о'йинларини муносиб кутиб олишга ва бутун дунёга қирг'из халқининг меҳмондо'стлиги, қадимий маданияти ва бой ан'аналарини ко'рсатишга чақирди.
Бироқ, маросим сиёсий тус олмасдан о'тмади. Ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари конгресс залида Жогорку Кенешнинг собиқ спикери Нурланбек Тург'унбекнинг борлигини муҳокама қилишди. "75-мактуб" иши бо'йича судланувчилар, уулу ва собиқ бош прокурор Курманкул Зулушев, давлат то'нтаришига уринишда айбланиб, қамоқ жазоси шартли озодлик билан алмаштирилди. Миллий хавфсизлик давлат қо'митасининг собиқ раҳбари ва шунингдек, шартли озодликда бо'лган Камчибек Ташиев очилиш маросимига таклиф қилинган, аммо унда қатнашмаган. Одамлар бу собиқ амалдорлар "буюк"ми ёки жиноятчими, деб со'рашмоқда.
Қирг'изистонлик сиёсацҳунос Асилбек Эгембердиевнинг со'зларига ко'ра, Жапаровнинг миллий бирлик ҳақида гапиргани тасодиф эмас эди. "Жамиятда кенг ко'ламли коррупция ва Қумторни миллийлаштириш пайтида миллионлаб долларларнинг о'г'ирланиши ҳақидаги миш-мишлар муҳокама қилинмоқда. Хитойнинг иқтисодий ва ижтимоий иштирокининг ортиб бораётгани борасида ҳам хавотирлар кучаймоқда. Ба'зи фуқаролар ерларнинг Хитой фуқароларига узоқ муддатли берилишидан, табиий ресурслардан фойдаланиш натижасида маҳаллий аҳолига етказилиши мумкин бо'лган зарардан ва меҳнат бозорида рақобатнинг кучайишидан қо'рқишади", деди Эгембердиев.
Бироқ, Садир Жапаров илгари ер савдоси ҳақидаги миш-мишларни шахсан рад этиб, бир сантиметр ҳам чет элликларга берилмаслигини айтган эди. Расмийларнинг фикрича, Хитойга қарши кайфият ички рақиблар ва республикани беқарорлаштиришдан манфаатдор учинчи томонлар томонидан сун'ий равишда кучайтирилмоқда. Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари фаолларга қарши ксенофобияни қо'зг'атадиган ёки ҳукуматни обро'сизлантирадиган ёлг'он ма'лумотларни тарқатгани учун иш қо'зг'атмоқда.
Эгембердиевнинг со'зларига ко'ра, республикада Садир Жапаровга қарши ички мухолифат шаклланмоқда; чет элга борган танқидчилар ҳам ижтимоий тармоқларда фаол. Давлат раҳбарининг г'алабасига ишончи комил бо'лишига қарамай, яқинлашиб келаётган президентлик кампанияси кутилмаган ҳодисаларни келтириб чиқариши мумкин.
"Шунинг учун бирдамликка чақириқ ҳам ташқи, ҳам ички аудиторияга қаратилган. Евроосиёнинг энг йирик давлатлари раҳбарларини қабул қилиш орқали Жапаров о'з ҳукуматининг халқаро миқёсдаги ог'ирлиги ва бошқарув қобилиятини намойиш этмоқда. Бироқ, бундай ко'лам муқаррар равишда ҳукумат байрамона муҳитни ортда қолдиришни афзал ко'рган масалаларга э'тибор қаратади", деб ҳисоблайди Эгембердиев.
ШҲТ Давлат раҳбарлари кенгашининг асосий йиг'илиши 1 сентябр куни бо'либ о'тади. 10 та давлат раҳбарлари битта стол атрофида то'планишади: Беларус, Ҳиндистон, Эрон, Қозог'истон, Хитой, Қирг'изистон, Покистон, Россия, Тожикистон ва О'збекистон. Саммитнинг асосий ҳужжати Бишкекнинг 25 йиллик юбилей декларацияси бо'лади.