«Бу фалокат»: Ғазабланган республикачилар оралиқ сайловлардаги мағлубиятда Трампни айбламоқда
Баъзи республикачилар BBC га президентнинг ўз меросига эътибор қаратгани ва сайловчилар хавотирларига бефарқ қарагани уларга қимматга тушганини айтди.
«Бу бир офат»: Жаҳли чиққан республикачилар оралиқ сайловлардаги мағлубиятда Трампни айбламоқда
Бир нафар юқори лавозимли республикачи лоббичининг сўзларига кўра, сайлов натижалари аслида Трампга берилган танбеҳ бўлди
Республикачилар партияси ичида сешанба оқшомидаги ҳайратланарли сайлов натижаларига бўлган илк муносабат шок ҳолати бўлди, аммо бу тезда АҚШ президенти Дональд Трампга бўлган ғазабга айланди.
Демократлар Техас, Канзас ва Жанубий Каролина каби республикачиларнинг мустаҳкам штатларида кетма-кет кутилмаган ғалабаларни қўлга киритгач, баъзи республикачилар ўз нафратини Трампга қаратди ва унинг фақат ўз меросига эътибор қаратгани ҳамда сайловчиларнинг ташвишларини менсимагани партиянинг Конгрессдаги мавқеини бой беришига олиб келди, дейишди.
«Бунинг учун у масъул. Бошқа ҳеч ким эмас. Бу Президент Трампнинг пўпанак босган сиёсатини тўлиқ ва мутлақ рад этишдир», — деди Техасдаги етакчи республикачи лоббичи Билл Миллер BBCга. «Бу энг юқори даражадаги офатдир. Ҳеч ким воқеаларнинг бундай тус олишини кутмаган эди».
Кўпчилик республикачилар Вакиллар палатисидаги кўпчиликни бой беришни кутишган ва ҳокимиятда бўлмаган партия учун қулай келган қийин сайлов циклида Сенатни сақлаб қолиш мураккаблигини тушунишган эди.
Аммо баъзилар интервьюларда Трамп оммабоп бўлмаган сиёсати, паст иш баҳоси (рейтинги) ва Вашингтондаги қурилиш лойиҳаларига ҳаддан ташқари берилиб кетгани билан уларни пастга тортганини айтишди.
«Бу шунчаки кетма-кет хатолар эди», — деди Миннесотадаги республикачи стратег Грегг Пеппин. «Шубҳасиз, штатма-штат одамларга президентнинг сиёсати маъқул келмади».
Оқ уйнинг иттифоқчиларидан бирига кўра, Жомладан Трампнинг Эрон уруши, божхона тарифлари ва маъмуриятнинг иммиграцияга қарши қатъий чоралари бўйича жамоатчиликнинг ғазаби ноябрь ойида «мукаммал бўрон»ни келтириб чиқарди.
«Партия ичида буларнинг барчаси қандай тус олганидан очиқчасига норозилик бор», деди у ва бунинг катта қисми Трампга қаратилганини қўшимча қилди. Трампдан бўлган ғазаб «ҳаддан ташқари юқори».
BBC бир дажжин партия фаоллари, сайловолди кампанияси мулозимлари, Оқ уй иттифоқчилари ва бошқалар билан суҳбатлашди, уларнинг кўпчилиги Трампнинг оралиқ сайловларга бўлган ёндашуви ҳақида холис фикр билдириш учун исми ошкор этилмаслиги шарти билан гапирди.
Сешанба оқшомида Трамп ва республикачилар учун хавф остида жуда кўп нарса бор эди. Президент партиясининг янада кучлироқ иштироки — худди 2022 йилда ўшандаги президент Жо Байден бошчилигидаги демократлар Вакиллар палатисида бор-йўғи тўққизта ўринни бой бериб, Сенатда битта ўринни қўлга киритганидек — республикачиларга 2028 йилга бориб муайян туртки берган бўлар эди.
Бунинг ўрнига, Трамп Конгрессдаги маъмуриятни текширишга, унинг суд тайинловларини блоклашга ва қолган кун тартибини секинлаштиришга иштиёқманд бўлган ғайратли Демократик кўпчиликка дуч келади.
Оралиқ сайловлар Трампнинг иккинчи муддатида ноаниқ янги бобни очди ва республикачиларни Трампдан кейинги келажагига юзма-юз келишга мажбур қилиши мукин.
«Мен унинг таъсири камаяпти деб ўйламайман», деди Айровадаги Республикачилар Миллий қўмитаси аъзоси Стив Шеффлер сайлов арафасида сўзлаб. Шунда ҳам, у оралиқ сайловларда «у бошқачароқ айтган бўлишини хоҳлаган нарсалар бор эди», деди.
Трамп туннинг катта қисмида сукут сақлади, фақат демократлар Вакиллар палатиси ва Сенатда ғалаба қозониши тахмин қилинганидан сўнг Truth Social тармоғида пост жойлаштирди.
«Мен сайлов бюллетенида йўқ эдим, агар бўлганимда, биз ЙИРИК ГАЛАБАГА эришган бўлар эдик! Бу масалага эътиборингиз учун ташаккур», — деб ёзди Трамп.
Кейинчалик New York Times ва Fox News нашрларига берган интервьюларида у сайлов натижаларини тан олишини айтди. Трамп Fox телеканалига берган интервьюсида натижадан «бир оз ҳайратда қолганини» айтди, аммо одатда оралиқ сайловларда президент партияси ёмон натижа кўрсатишини таъкидлади.
1934 йилдан бери Оқ уйдаги партия фақат учта оралиқ сайловда ўринларини кўпайтирган. Муайян маънода 2026 йилдаги Демократик ўсиш рекорд ўрнатмаган бўлса-да, партия ўнлаб Вакиллар палатиси пойгаларида, губернаторлик беллашувларида ва Сенат ўринларида, жумладан, ўн йиллаб рақобатчи бўлмаган штатларда ғалаба қозонди.
Сешанбага қадар демократлар Канзасда 1932 йилдан бери Сенат ўрнини қўлга киритмаган эди ва Техасдаги штат миқёсидаги пойгада 30 йилдан ортиқ вақт давомида ғалаба қозонмаган эди. Партия, шунингчас, Сайлов кунидан бир неча ҳафта олдин республикачилар учун хавфсиз деб ҳисобланган Жанубий Каролина каби бошқа ишончли қизил штатларда ҳам кутилмаган ғалабаларни қўлга киритди.
Трамп ва вице-президент ЖД Вэнс оралиқ сайловлар олдидан ўнлаб сайловолди митингларини ўтказдилар. Трампга хайрихоҳ бўлган асосий Super PAC, MAGA Inc., республикачи номзодларни қўллаб-қувватлаш учун юзлаб миллион доллар сарфлади.
Трамп иттифоқчилари партиянинг мағлубиятида уни айблаш адолатдан эмаслигини айтишди. Улар оралиқ сайловлар тарихига ишора қилиб, партия Жоржия, Мичиган ва Техас каби кураш майдони бўлган штатларда кучсиз республикачи номзодлар туфайли қийинчиликка дуч келганини таъкидладилар.
Техасдан Республикачилар партиясидан Сенатга номзод Кен Пакстон «майдоннинг ҳар иккала томонидан ҳам мамлакатдаги энг ёмон Сенат кампаниясини» олиб борди, деди исми ошкор этилмаслигини сўраган бошқа бир Техас республикачи фаоли. «Агар Кеннинг кампанияси 100 000 та эшикни қоққан бўлса, мен ҳайратда қолган бўлар эдим», деди манба. Манбанинг қўшимча қилишича, Пакстоннинг ғалаба қозонган демократ рақиби Жеймс Таларико «ҳақиқатан ҳам яхши ва ақлли кампания» олиб борган.
Бошқалар Трампнинг кузги кампания жадвалини ҳимоя қилиб, у мамлакатни бошқариш вазифаларини оралиқ сайловлар учун сафарлар билан мувозанатлаштириши кераклигини айтишди.
«У президент. У ўз вақтини 24/7 сайловолди кампаниясига сарфламайди», деди Мичиган Республикачилар партиясининг ёшлар раиси Криш Матрани. Матранининг айтишича, Трампнинг митинглари республикачиларнинг жўшқинлигини оширишга ёрдам берди. «Президент Трамп — бу сайловчиларни жалб қилиш машинаси», деди у.
Бу президентлик сайловларида тўғри. Аммо Трампнинг кўп мақталган сайловчиларни жалб қилиш операцияси у сайлов бюллетенида бўлмаган пойгаларда кутилган натижани бера олмади ва 2026 йил ҳам бундан мустасно бўлмади.
Сайловчилар Трампнинг унинг даврида иқтисодиёт яхшироқ бўлгани ва у Эрон билан урушда муваффақият қозонаётгани ҳақидаги даъвосини рад этишди. Унинг демократларни ўта радикалликда айблашга бўлган уриниши ҳам муваффақиятсизликка учради, чунки сайловчилар Жанубий Каролинадаги Рой Купер каби мўътадил сиёсатчиларга ғалаба тақдим этишди.
«Бу шунчаки Купер билан иш бермади», деди Купер кампанияси мулозими. «Уни қандайдир социалистик либерал сифатида тавсифлашга уриниш — бу иш бермас эди».
Трамп ёз давомида, яъни Конгрессдаги республикачилар ўз эътиборларини сайловга қаратган бир пайтда, тез-тез оралиқ сайловларга қизиқиш билдирмаётгандай туюлди.
У хорижда Эрон билан уруш ва ичкарида Вашингтонни қайта қуриш билан овора эди. Лойиҳаларга қурилаётган базм зали ва Оқ уйнинг Жанубий майдонидаги вертолёт майдончаси, маҳаллий гольф майдонини таъмирлаш, Арлингтон қабристони яқинида таклиф қилинган хотира аркаси ва Кеннеди марказини таъмирлаш киради.
Трампнинг июнь ойида 80 ёшга тўлган кунида Оқ уйда ўтказилган UFC жангги каби тадбирлар президентнинг оралиқ сайловларда ғалаба қозонишдан кўра, ўз-зини нишонлашга кўпроқ қизиқиши борлигидек таассурот қолдирди, деди бир нечта манбалар. Трамп, шунингдек, бензин нархининг ошишини қайта-қайта камситиб кўрсатди ва ҳамёнбоплик масаласини тез-тез демократларнинг сохта ўйини деб баҳолади.
Трамп сентябрь ойида Республикачилар партиясининг оралиқ съездида бор эътиборини сайловга қаратди. Бу тадбир таваккалчилик эди: республикачилар ўн йиллар давомида оралиқ съезд ўтказмаган эдилар ва сайловчилар бунга эътибор беришадими-йўқми, ноаниқ эди.
Трамп Далласдаги съездда устунлик қилди, бу эса BBCга партиянинг оралиқ номзодлари эътибор марказида бўлишини хоҳлашларини айтган республикачиларнинг ҳафсаласини пир қилди.
Ўз нутқида Трамп республикачиларга овоз берган ҳар бир кишига 5 000 доллар (3 700 фунт стерлинг) беришга ваъда берди ва Пакстонни қўллаб-қувватлаши билан бирга номзоднинг харизмаси ва ташқи кўриниши йўқлигини узоқ вақт танқид қилиб, ҳаммани ҳайратда қолдирди.
«Албатта, бу ҳеч қачон фойдали эмас», деди Техас Республикачилар Миллий қўмитаси аъзоси Робин Армстронг Трампнинг Пакстонни танқид қилгани ҳақида. «Президент Трампнинг айтганларини тўхтата олмайсиз. Биз шунчаки бунга кўникишимиз керак».
Съезд катта телевизион аудиторияни жалб қила олмади ва демократлар уни тезда муваффақиятсизлик деб рад этишди. «Бу республикачилар учун акс таъсир кўрсатди, чунки ҳеч ким бунга эътибор бермади», деди Техас Демократик партиясининг ижрочи директори Терри Берк.
Трампнинг мавзудан четга чиқиш одати Сайлов куни олдидан сўнгги ҳафталарда сайловолди кампаниясида ҳам давом этди. У Огайо штатидан республикачи сенатор Жон Ҳустеднинг қадди-қоматини мақтагани учун сарлавҳаларга чиқди ва Мичиган Сенати пойгасида Эл-Сайедни «жиҳодчи» деб атагани учун танқидга учради.
Мичигандаги Майк Рожерс мағлубиятга учраган бошқа номзодлар қаторида эди — у Сенат ўрнини демократ Абдул Эл-Сайедга бой берди
Трамп республикачи номзодлар учун ташвиқот олиб бориш учун мамлакат бўйлаб саёҳат қилар экан, Оқ уй Вашингтондаги можаролар билан шуғулланаётган эди. Кэти Зачариа Оқ уй матбуот котиби сифатида бор-йўғи беш кундан кейин лавозимидан олинди ва Кимберли Гилфойл донордан кредит картаси қарзини тўлашни сўрагани ҳақидаги хабарлар пайдо бўлганидан сўнг АҚШнинг Грециядаги элчиси лавозимидан истеъфога чиқди.
Трамп, шунингдек, октябрь ойида Россия дизелини сотиб олиш бўйича келишув тузгани учун ҳам эътирозларга дуч келди. Конгресс аъзоларини ҳайратда қолдирган ва баъзи республикачиларнинг танқидига сабаб бўлган ушбу келишув Трамп Россиянинг нефть ва газ даромадларини чеклашга қаратилган санкциялар тўғрисидаги қонун лойиҳасини имзолаганидан бир неча ҳафта ўтиб содир бўлди.
Демократлар ушбу келишув ва Оқ уй атрофидаги бошқа жанжаллардан Конгресс устидан назоратни қайтариб олишни талаб қилиш учун фойдаландилар. Охир-оқибат, бу хабар иш берди, чунки демократлар Конгресснинг иккала палатини ҳам ишончли тарзда эгаллаб олишди.
Оқ уйнинг иккинчи иттифоқчисининг айтишича, президентнинг сиёсий ёрдамчилари сайловнинг сўнгги кунларигача, ҳатто партия мағлубиятга учраётгани аниқ бўлса ҳам, оптимистик бўлиб қолишган.
Энди, республикачилар мағлубиятни баҳолар экан, бир нечтаси 2028 йилги сайловга қарашга тайёр эканликларини айтишди.
«ЖД Вэнс бўладими, Марко Рубио бўладими ёки Тед Круз бўладими, бизда жуда катта захира бор», деди штатнинг RNC аъзоси Шеффлер. «Бу жуда очиқ пойга бўлади».
Пеппин, республикачи стратег, оралиқ сайлов натижалари партия янги йўналишга муҳтожлигини кўрсатганини айтди. «Мен самимий умид қиламанки, биз Трамп эрасининг саҳифасини ёпдик ва олдинга силжишда янги ўйинчилар, янги масалалар ва янги эътиборга эга бўламиз».