АҚШдаги оралиқ сайловлар қаерда ютилади ва бой берилади

АҚШ оралиқ сайловларида ғалаба ва мағлубият қаерда ҳал бўлади

Америкаликлар Дональд Трамп президентлигининг қолган қисми қандай кечишини аниқлаш учун 3 ноябрь куни овоз бериш участкаларига йўл олишади.

Бутун АҚШ бўйлаб ҳукуматнинг турли даражаларида минглаб сайловлар ўтказилмоқда. Шунга қарамай, сайловчиларнинг асосий эътибори Конгрессни ташкил этувчи икки палата — Вакиллар палатаси ва Сенат аъзоларини сайлашга қаратилади.

Ҳозирда иккала палатани ҳам республикачилар, яъни президент партияси назорат қилмоқда. Сайлов натижалари Трампнинг охирги икки йиллик ваколат муддати муваффақияти ёки муваффақиятсизлигини ҳал қилиши мумкин.

Қуйида ҳокимият учун кураш қаерда ҳал бўлиши ҳақидаги кўргазмали қўлланмамиз тақдим этилади — маъқуллаш рейтингларидан тортиб, асосий сайлов пойгалари ва масалалар, шунингдек, сарфланаётган жуда катта миқдордаги маблағларгача.

Мухолифатдаги демократларнинг Конгрессни қайтариб олиш имкониятига эга эканининг сабабларидан бири — бу президентнинг паст рейтингидир, бу унинг партияси қандай натижа кўрсатиши мумкинлигининг кучли белгисидир.

Silver Bulletin сўровномалар веб-сайти маълумотларига кўра, у иккинчи муддатини 50% дан бир оз юқори маъқуллаш рейтинги билан бошлаган эди, аммо тез орада бу кўрсаткич 40% атрофига тушиб кетди.

Жорий йилнинг февраль ойи охирида Трамп Израиль билан биргаликда Эронга қарши ҳаво зарбалари беришни танлаганида бу кўрсаткич 42% атрофида эди, аммо орадан кўп ўтмай 40% дан пасайиб кетди. Ҳозирда у тахминан 37% ни ташкил этмоқда.

Саккиз йил аввал Трампнинг биринчи муддатининг шу босқичидаги рейтинги сезиларли даражада юқори — 43% эди. Жо Байденнинг ўз муддатидаги худди шу нуқтадаги рейтинги 40% эди. Иккала ҳолатда ҳам амалдаги президент оралиқ сайловларда Вакиллар палатасини бой берган, аммо Сенатни сақлаб қолган.

Трампнинг паст рейтинглари нима учун демократлар Конгресснинг иккала палатасида ҳам ғалаба қозонишга оптимистик қарашаётганини ва нима учун сўнгги йилларда республикачилар қайта-қайта ғалаба қозонган штатларни нишонга олаётганини тушунтиришга ёрдам беради.

Қуйи палата — Вакиллар палатасидаги республикачилар кўпчилиги жуда оз фарқга эга — уларда 218 та вакил (назорат учун талаб қилинадиган аниқ сон) ва улар билан бирга овоз берадиган битта мустақил вакил бор.

Вакиллар палатаси аъзолари икки йиллик муддатга хизмат қилади, шунинг учун ноябрь ойида барча 435 та ўрин учун овоз берилади.

Бироқ аксарият округлар рақобатбардош ҳисобланмайди, чунки уларни эгаллаб турган партия шунчалик кучли қўллаб-қувватловга эгаки, фақат битта реал ғолиб мавжуд.

Кампаниялар ва сайловларни ўрганувчи Cook Political Report таҳлил марказининг билдиришича, фақат 21 та округ "ноаниқ" бўлиб, уларда натижа ҳар икки томонга оғиши мумкин.

Ушбу 21 та ноаниқ округнинг 15 таси ҳозирда республикачилар, олтатаси эса демократлар қўлида. Эҳтимолий ёки демократлар томонга оғаётган деб баҳоланган 28 та округга қўшимча равишда, агар демократлар ушбу округларнинг бештасида ғалаба қозонса, улар Вакиллар палатасини эгаллайди.

Тарихан оралиқ сайловлар Вакиллар палатасидаги ўринларнинг катта миқдорда ўзгаришига олиб келади, бу одатда Оқ уйга бўлган эътироз сифатида юз беради. 1934 йилга бориб тақаладиган маълумотларга кўра, президент партияси ўртача 27 та ўринни бой беради. Ушбу 23 та сайловда президент партияси фақат уч марта кўпроқ ўринга эга бўлган.

Республикачилар Сенатни бир оз мустаҳкамроқ назорат қилмоқда. Улар 100 та ўриндан 53 тасини эгаллаб турибди, демократлар эса 45 та ўринга ва улар билан овоз берадиган икки мустақил аъзога эга.

Сенаторлар олти йиллик муддатга хизмат қилади, шунинг учун палатанинг тахминан учдан бир қисми ҳар икки йилда сайланади.

Ноябрь ойида 35 та ўрин учун кураш олиб борилади, аммо Cook Political Report таҳлили шуни кўрсатадики, фақат еттита ўрин ҳар икки томонга оғиши мумкин бўлган "ноаниқ" позициядадир.

Ушбу ноаниқ ўринларнинг олтатаси ҳозирда республикачилар ва биттаси демократлар томонидан эгалланган. Демократларга 51 тага етиш ва Сенат назоратини қўлга киритиш учун ушбу ўринларнинг тўрттасида, шунингдек, эҳтимолий ёки демократлар томонга оғаётган деб баҳоланган тўртта ўринда ғалаба қозониш талаб этилади.

Аммо кўпчиликни таъминлаш демократлар учун асло жўн иш эмас.

Улар Мичигандаги ўз ўринларини ҳимоя қилишлари керак, бу ерда сўровномалар сиёсий майдонга янги кириб келган сўлчи Абдул Эл-Сайид ва унинг республикачи рақиби, Трампнинг иттифоқчиси ҳамда собиқ МРБ агенти Майк Рожерс ўртасидаги пойга демократлар хоҳлаганидан кўра кескинроқ кечаётганини кўрсатмоқда.

Шунингдек, улар 2024 йилда Трамп катта фарқ билан ғалаба қозонган штатларда, жумладан Аляска, Айова ва Огайода ўринларни эгаллашлари керак бўлади.

Шунга қарамай, сўровномалар уларнинг ҳатто Техасда ҳам имконияти борлигини кўрсатмоқда, бу ерда собиқ ўқитувчи Жеймс Таларико, агар амалдаги штат бош прокурори ва Трампнинг яқин иттифоқчиси Кен Пакстонни мағлуб этса, 1988 йилдан бери штатда Сенат ўрнини эгаллаган биринчи демократга айланиши мумкин.

Конгресснинг Демократлар назоратига ўтиши Трамп учун нимани англатади?

Трамп 2024 йилги сайловолди кампаниясида "инфляцияга чек қўйиш ва Американи яна ҳамёнбоп қилиш"га ваъда берган эди, аммо турмуш даражаси инқирози сайловчилар учун асосий масалага айланмоқда.

Президент 24 февраль куни Парламентга мурожаатномасида бензин нархи "энди аксарият штатларда бир галлон учун $2,30 [£1,74] дан паст" эканини фахр билан айтган эди. Аммо тўрт кундан кейин Эрон билан уруш бошланди, бу Яқин Шарқдаги энергия таъминотини издан чиқарди ва АҚШда бензин нархини $4 (£3,03) га кўтарди.

Урушнинг таъсири цепь реакцияси каби бутун дунёга тарқалиб, охир-оқибат америкалик истеъмолчиларга бевосита таъсир кўрсатгани сабабли, у тобора оммабоплигини йўқотди. Август ойида ўтказилган бир сўровнома шуни кўрсатдики, респондентларнинг 63 фоизи Трампнинг вазиятни бошқаришини маъқулламаган.

Сайловчилар ўзлари учун муҳим деб ҳисоблаган бошқа масалалар сирасига соғлиқни сақлаш ва иммиграция киради.

Трамп яқинда ўзининг иммиграция сиёсатини катта муваффақият сифатида тарғиб қилиб, чегарани ноқонуний кесиб ўтиш сони сўнгги йиллардагига қараганда сезиларли даражада камайганини кўрсатди.

Кўплаб демократ номзодлар АҚШда тиббий суғуртанинг қимматлигига ва Трамп қонунчилигининг соғлиқни сақлаш тизимидан фойдаланишга ўтказган таъсирига эътибор қаратмоқда.

Аксарият белгилар муваффақиятли оралиқ сайловлар демократлар томонида бўлишини кўрсатмоқда, аммо агар Трамп ва унинг партияси кутилганидан кўпроқ ўрин эгалласа, бу уларнинг сўровномалар тахминини чиппакка чиқариши биринчи марта бўлмайди.

Улар эга бўлган кам сонли афзалликлардан бири — бу жуда катта молиявий устунликдир.

Август ойи охирида Республикачилар миллий қўмитаси ва унга иттифоқчи гуруҳлар нақд пул кўринишида 600 миллион доллардан (£455 млн) ортиқ маблағга эга эди, демократларда эса бу кўрсаткич 400 миллион доллардан (£303 млн) бир оз камроқни ташкил этди.

Бундан ташқари, республикачилар Трампнинг "Маке Америса Греат Агаин" (Американи яна буюк қилайлик) сиёсий ҳаракатининг асосий маблағ йиғиш ва сарфлаш тармоғи бўлган MAGA Inc гуруҳида 400 миллион доллардан ортиқ маблағга эга эди.

Республикачилар ушбу молиявий устунликдан реклама ҳаражатларини қоплаш учун фойдаланмоқда.

Улар демократларга қараганда 200 миллион доллар кўпроқ маблағ сарфлашди ва "ноаниқ" деб таснифланган деярли сифатли Сенат пойгаларининг барчасида улардан ўзиб кетишди.

Трамп бу сўнгги реклама кампанияси республикачиларни ноябрь ойида овоз беришга чиқишга кўндиришга ёрдам беради ва бу орқали давоматни ошириб, ўзига ва партиясига етказиладиган зарарни камайтиради деб умид қилади.

Нима бўлишидан қатъи назар, эътибор тез орада 2028 йилда бўлиб ўтадиган навбатдаги президентлик сайловларига қаратилади. Трампнинг оммабоп эмаслиги оралиқ сайловларда устунлик қилди, аммо у конституциявий равишда учинчи муддатга ўз номзодини қўйишдан маҳрум этилгани сабабли, диққат-эътибор демократлар фақат нимага қарши эканига эмас, балки нимани ҳимоя қилишларига қаратилади.