Трампнинг биринчи Республикачилар оралиқ сайловлар қурултойидаги нутқидан тўртта асосий хулоса
У ушбу учрашувда ўзи қайта-қайта мурожаат қилган кўплаб мавзуларни қамраб олди, шу билан бирга, бир нечта кутилмаган совғаларни ҳам тақдим этди.
Трампнинг биринчи Республикачилар оралиқ сайловлар қурултойидаги нутқидан тўртта асосий хулоса
Республикачилар партиясининг биринчи оралиқ сайловлар қурултойи анъанавий президентлик сайлов йилидаги йиғилишларнинг барча белгиларига эга эди: ялтироқ кийимдаги тарафдорлар, номзодларнинг тинимсиз нутқлари ва сайловолди ташвиқоти маҳсулотларини сотаётган савдогарлар.
Бироқ, оддий қурултойдан фарқли ўлароқ, Далласда ҳеч қандай расмий партиявий ишлар амалга оширилмади. Бунинг ўрнига, тадбир ноябрь ойида бўлиб ўтадиган сайловларда сайловчилар фаоллигини оширишга ва Конгресс устидан назоратни йўқотмасликка ҳаракат қилаётган республикачилар учун митинг вазифасини бажарди.
Партия устидан назорати тўлиқ сақланиб қолаётган Президент Дональд Трамп икки кунлик тадбирнинг очилиш кечасида, чоршанба куни узоқ давом этган асосий нутқини сўзлади. У бу йил қайта-қайта тўхталган кўплаб мавзуларига яна бир бор дахл қилди ва уларга бир нечта кутилмаган янгиликларни ҳам аралаштирди.
Унинг нутқидан чиқарилган асосий хулосалар қуйидагича.
Улкан арена Трампнинг аввалги президентлик кампанияларидан қолган қизил MAGA бош кийимлари ва кийимларини кийган содиқ тарафдорлари билан тўлиб-тошган эди. Оқ уй учун биринчи курашидан ўн йил ўтгач ҳам, Трамп ҳануз ўз электорати томонидан ардоқланади ва йиллар давомида у партияни ўз хоҳишига кўра қайта шакллантирди.
Эски республикачилар элитаси ёки Трамп даврида ундан нима қолган бўлса, улар йиғилишда иштирок этмади. Мэн штатидан сенатор Сьюзан Коллинз ва рақобатли кураш олиб бораётган бошқа республикачилар қатнашмасликка қарор қилишди.
Мўътадил республикачиларнинг йўқлиги яққол кўзга ташланди ва бу партиянинг қанчалик ўзгарганини яна бир бор эслатди.
Бу, шунингдек, мисли кўрилмаган оралиқ сайловлар қурултойини ўтказиш умуман қанчалик самарали эканлиги ҳақида саволларни туғдирди.
Арена ичидаги ва телевизор орқали кузатаётган асосий аудитория Республикачилар партияси ноябрь ойида кўп сонли сафарбар қилиши керак бўлган мўътадил ва иккиланувчи сайловчилар эмас, балки Трампнинг ашаддий тарафдорлари бўлиб кўринди.
Трампнинг партия устидан тўлиқ назорати унинг келажаги ҳақида жиддий саволларни пайдо қилади. Хусусан, унинг ўрнини ким эгаллайди? Ва ноябрдаги сайловлар учун янада долзарброқ савол: унинг исми сайлов бюллетенида бўлмаганида партия қандай натижа кўрсатади?
Трамп чоршанба оқшомида иккинчи саволга оддий жавоб берди. Амалдаги президент одатда оралиқ сайловларда ютқазиши ҳақида огоҳлантиргандан сўнг, у оломонга қарата: "Сиздан сайлов бюллетенида гўё мен бордек йўл тутишингизни сўрайман", деди.
Бу изоҳ Трампнинг ҳануз партиянинг сайловчиларни энг кўп жалб қилувчи кучи эканлигини тан олиши эди. Бу, шунингдек, республикачилар ҳам ноябрда, ҳам 2028 йилдаги навбатдаги президентлик сайловларида дуч келадиган қийинчиликни кўрсатади.
Трамп бошқа сайлов бюллетенларида кўринмайди ва у партия учун ташвиқот ишларини давом эттириши мумкин бўлса-да, Трамп каби электоратни жонлантира оладиган аниқ ёки яққол ворис йўқ.
ББС'га берган интервьюларида қурултой иштирокчилари кўпинча бундан икки йил кейинги сайловларга назар ташлашди ва Трампнинг ўрнини ким эгаллаши кераклиги ҳақида баҳслашишди. Вице-президент Жей Ди Вэнс ва Давлат котиби Марко Рубио кўпинча асосий даъвогарлар сифатида тилга олинди.
Бироқ, Трамп Далласда ҳали ҳам раҳбар эканлигини ва яқин орада диққат марказидан чиқиш нияти йўқлигини аниқ кўрсатди.
Чоршанба куни эртароқ, қурултойга жўнаб кетаётиб, Трамп америкаликлар бензин нархининг пасайишини кутишларига тўғри келишини тан олди.
"Менимча, бу оралиқ сайловлардан бироз кўпроқ вақт талаб қилади", деди Трамп.
У ўз нутқида ушбу фикрни такрорлаб, Эрондаги уруш келтириб чиқарган қисқа муддатли иқтисодий қийинчиликлар Теҳроннинг ядровий қурол яратишини тўхтатиш учун арзишини айтди.
Аммо аллақачон юқори нархлар билан курашаётган сайловчиларга буни тушунтириш қийин бўлиши мумкин.
Сўнгги ойларда ўтказилган сўровномалар яшаш таннархи америкаликлар учун энг муҳим муаммолардан бири эканлигини изчил кўрсатмоқда.
Эрондаги уруш давом этар экан, Трампнинг рейтинг кўрсаткичи ҳам пасайди. Якшанба куни эълон қилинган Financial Times / Focaldata сўровномаси унинг рейтинги янги энг паст даражага етганини кўрсатди — рўйхатга олинган сайловчиларнинг атиги 33 фоизи унинг президентлик фаолиятини маъқуллаган.
Кўпгина республикачи номзодлар яшаш таннархини жиловлаш ва Эрондаги урушни тезроқ тугатиш бўйича аниқроқ баёнот берилишини хоҳлаган бўлиши мумкин.
Трамп митингларда анчадан бери ноанъанавий ғояларни илгари суриб келади. Чоршанба оқшомида бу ғоя агар республикачилар ноябрь ойида Конгресснинг ҳар икки палатасида ғалаба қозонса, АҚШнинг ҳар бир вояга етган фуқаросига 5000 доллар (3700 фунт стерлинг) бериш таклифи шаклида намоён бўлди.
Ягона шарт, деди Трамп, бу пул АҚШ ичида сарфланиши керак.
У режа қандай амалга оширилиши, маблағ қаердан олиниши ёки АҚШ ҳукумати унинг қандай сарфланишини қандай кузатиши ҳақида ҳеч қандай тафсилотларни келтирмади. Демократлар буни тезда "қуруқ ваъда" деб аташди, бошқалар эса бу ваъданинг қонунийлигини шубҳа остига олишди.
АҚШда деярли 270 миллион вояга етган аҳоли бор, демак, 5000 долларлик тўлов АҚШ ҳукуматига тахминан 1,3 триллион долларга тушади.
Режанинг амалга оширилиши мумкинлиги иккинчи даражали масаладек туюлди. Таклиф қурултойда гулдурос қарсаклар билан кутиб олинди ва Трампга бу реакция ёққандек кўринди.