Бўрон сари бормоқдалар

Бўрон сари қадам

Ҳиндистон Туркманистон ва Тожикистонга «Akash» ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларини етказиб бериб, ушбу мажмуани Марказий Осиё бозорига илк бор олиб чиқди. Етказиб беришлар ҳақида Ҳиндистон Мудофаа тадқиқотлари ва ишланмалари ташкилоти (DRDO) собиқ раҳбари Самир Камат маълум қилди. Шу билан бирга, топширилган тизимларнинг аниқ сони, уларнинг таркиби ва келишувлар қиймати ҳозирча ошкор этилмаяпти.

Ҳали ёзда Ашхобод ва Душанбе «Akash»нинг янада замонавийроқ бўлган «Mk 1S» версиясини сотиб олишни кўриб чиқаётгани хабар қилинган эди. Ўшанда гап тасдиқланган шартномаларсиз, фақат музокаралар ҳақида бораётган эди. Энди эса Камат экспорт аллақачон амалга оширилганини маълум қилди.

Туркманистон ва Тожикистон расмий тузилмалари ушбу харидлар тафсилотларини оммавий равишда ошкор қилмади. Гап айнан «Mk 1S» варианти ёки «Akash»нинг бошқа конфигурацияси ҳақида кетаётгани ҳам номаълум.

«Akash»нинг Туркманистон ва Тожикистонда пайдо бўлиши, айниқса, ушбу мамлакатлар қуролланиши таркибини ҳисобга олганда яққол кўзга ташланади. Тарихан уларнинг ҲҲМ тизимлари сезиларли даражада совет ва Россия мажмуалари базасида қурилган. Турли конфигурацияларда «С-125», «Куб», «Бук» ва «С-300» зенит-ракета мажмуаларидан фойдаланилади ёки фойдаланилган. Шу боис, Ҳиндистон тизимларининг сотиб олиниши Ашхобод ва Душанбе томонидан етказиб берувчилар доираси босқичма-босқич кенгайтирилаётгани ва қурол-яроғ паркини диверсификация қилишга уринишдан далолат беради.

Марказий Осиёгача «Akash»нинг энг кўзга кўринган хорижий буюртмачиси Арманистон эди. Ҳиндистон мажмуанинг биринчи батареясини Ереванга 2024 йил ноябрида жўнатган. Арманистон ушбу тизимни расман сотиб олган биринчи хорижий давлат бўлди.

Ҳиндистон манбаларига кўра, Арманистон буюртмаси ҳали 2022 йилда жойлаштирилган бўлиб, бир нечта «Akash» мажмуасини ўз ичига олган. Очиқ манбаларда битим қиймати бўйича баҳолар фарқ қилади: «Reuters» 2025 йилда тахминан 230 миллион доллар ҳақида хабар берган бўлса, айрим Ҳиндистон нашрлари бундан юқорироқ суммаларни тилга олган.

Сўнгги йилларда Нью-Дели қурол экспортини фаол равишда оширмоқда. Ҳиндистон Халқаро ишлар кенгаши баҳосига кўра, 2025/26 молия йилида мамлакатнинг мудофаа маҳсулотлари экспорти ўтган йилга нисбатан 60% дан кўпроққа ошиб, тахминан 4,6 миллиард долларга етди. Ҳиндистон қуроллари тахминан 80 та давлатга етказиб берилмоқда.

«Akash» ушбу сиёсатнинг «BrahMos» ва «Pinaka» ракета тизимлари қаторидаги энг кўзга кўринган экспорт маҳсулотларидан бирига айланди. Ҳиндистон бир вақтнинг ўзида мажмуани бошқа мамлакатларга сотиш бўйича ҳам музокаралар олиб бормоқда. Масалан, «Reuters» аввалроқ Филиппин томонидан қизиқиш билдирилгани ҳақида хабар берган эди.

Агар Ашхобод ва Душанбега етказиб беришлар ҳақидаги маълумот иккала мамлакат расмий ҳукуматлари томонидан тасдиқланса, Туркманистон ва Тожикистон Арманистондан кейин «Akash»нинг навбатдаги хорижий операторлари ва ушбу тизимнинг бевосита Марказий Осиёдаги биринчи буюртмачиларига айланади.

Маълумот: «Akash» — Ҳиндистонда ишлаб чиқилган ер усти зенит-ракета тизими. DRDO уни муҳим объектлар ва ҳудудларни ҳаво ҳужумидан ҳимоя қилиш мажмуаси сифатида тавсифлайди. Ракеталарнинг ўзини ишлаб чиқариш билан давлатга қарашли «Bharat Dynamics Limited» шуғулланади. Тизим самолётлар, вертолётлар, дронлар ва бошқа ҳаво нишонларини уриб туширишга мўлжалланган. Базавий версия учун DRDO тахминан 25–27 километрлик нишонни уриш масофасини ва 18 километргача бўлган баландликни кўрсатади.

«Mk 1S» модификацияси, энг аввало, йўналтириш тизими билан ажралиб туради. Унда парвознинг асосий қисмидаги буйруқ орқали йўналтириш якуний босқичда фаол радиолокацион ўзи йўналтирувчи каллак билан тўлдирилади. Бу, айниқса, манёвр қилувчи нишонларга қарши тутиб олиш аниқлигини ошириши ва радиоэлектрон халақитларга чидамлиликни яхшилаши керак.