Бизга ёзишмоқда. Онкологик бемор кимсё-терапияга йўлни ўзи очиши керакми?
Тошкентда онкологик беморларни даволаш учун имтиёзли йўлланма (ордер) олиш тартиби ўзгарди. «Газета»га беморлардан ордер олишнинг кечикаётгани ҳақида бир нечта мурожаат тушди, улар буни жараённинг етарлича йўлга қўйилмагани билан боғламоқда. Ушбу мурожаатларни эълон қиламиз.
Бизга ёзишмоқда. Онкология бемори химиотерапияга йўлни ўзи очиши керакми?
«Газета» Тошкентдаги онкология беморларидан бир нечта мурожаат олди, улар даволаниш учун имтиёзли йўлланма (ордер) олиш процедураси мураккаблашганини айтиб беришди. Уларнинг сўзларига кўра, янги тизим охиригача йўлга қўйилмаган, шу сабабли ордер беришда кечикишлар юзага келмоқда.
Октябрь бошида ижтимоий тармоқларда Республика онкология ва радиология марказида бепул хизмат кўрсатиш тўхтатилгани ҳақида хабарлар пайдо бўлди. Марказ бунга жавобан бепул хизмат кўрсатиш тўхтатилмаганини маълум қилди: «Фақат беморларни йўналтириш тартиби ўзгарди. Илгари пойтахт соғлиқни сақлаш тизимига қарашли марказ шаҳар филиалига аҳоли қоғоз йўлланма билан мурожаат қилар эди. Эндиликда, Ўзбекистоннинг бошқа ҳудудларида бўлгани каби, беморлар муассасага DMED тизими (давлат рақамли тиббиёт экотизими — таҳр.) орқали электрон йўлланма асосида йўналтирилмоқда».
Марказда беморнинг йўналиш харитаси энди қандай кўринишда эканини тушунтириб беришди:
Марказда тизимнинг ўзгариш сабабини шундай изоҳлашди. «Илгари беморларнинг аксарияти оилавий ва кўп тармоқли марказий поликлиникаларда зарур текширувлардан ўтказилмасдан, фақат 027-шакл билан DMED тизими орқали марказга йўналтирилар эди. Оқибатда Онкология маркази поликлиникаси ҳаддан ташқари юклама билан ишлаган, жойларда ўтказилиши керак бўлган текширувларни эса Давлат тиббий суғуртаси жамғармаси маблағлари ҳисобидан марказнинг ўзида бажаришга тўғри келган. Бу юқори технологияли тиббий ёрдам кўрсатишга мўлжалланган маблағларнинг бирламчи текширувларга сарфланишига олиб келарди. Бундан ташқари, Тошкент шаҳридан мурожаат қилаётган беморларнинг ҳудудий ёки республика даражасидаги даволанишга муҳтожлигини аниқлаш қийин эди. Электрон йўлланмага ўтиш ушбу муаммоларни бартараф этиш имконини беради».
Манга йўлланмани одатий тартибда беришди. Навбатда бир неча соат кутганимдан сўнг туман онкологи чиқиб: «На йўлланмалар, на химийлар ва на бошқа масалалар бор — фақат консультация бўйича. Мен огоҳлантирдим», деди.
Бундан сўнг мен умумий амалиёт шифокори олдига бордим. Ва кейинги 3 соат давомида биз биргаликда тасдиқлаш учун Онкология марказига имтиёзли йўлланмани расмийлаштиришга ҳаракат қилдик. Лекин ҳеч нарса ўхшамади.
Охири, соат 17:00 ларда туман соғлиқни сақлаш бўлимининг ходимаси топилди, у, эҳтимол малака оширишдан ўтгани сабабли, масалани жуда яхши тушунар эди. У бор-yoғи 10 дақиқа ичида керакли нарсаларнинг ҳаммасини расмийлаштиришга ёрдам берди.
Жами 3 соат-у 10 дақиқалик асаббийлашиш, кутиш ва ноаниқлик.
Алоҳида таъкидламоқчиман: менга тушуниб олишга ёрдам берган ходимага катта раҳмат! Унинг профессионаллиги ҳурматга лойиқ.
Аммо айнан шу ҳолат ноқулай саволни беришга мажбур қилади: агар бир киши шундай йўлланмаларни расмийлаштиришни билса, нега қолган ходимлар етарлича амалий таълим олишмаган?
Ахир гап шунчаки «пўстакни тўлдириш» учун бериладиган маълумотнома ҳақида кетаётгани йўқ-ку.
Гап ўз вақтида даволаниши зарур бўлган беморлар ҳақида кетмоқда.
Шу вақт давомида мен — кўкрак безининг уч карра салбий саратони III босқичидаги онкологик бемор — хавотирда, ташвишланиб ва: «Кейин нима қилиш керак? Қаерга бориш керак? Йўлланмани расмийлаштиришга улгуришадими? Химиотерапиям узилиб қолмайдими?» деб ўйлаб ўтирдим.
Бундай ҳолатда ҳатто овқат ейиш ҳам қийин. Мадор эса шундоқ ҳам тугаб бормоқда.
Организм даволанишни бошдан кечирмоқда, иммунитет ожизлашган, ҳар бир кун катта куч-ғайрат талаб қилади. Бемор эса бор эътиборини даволанишга қаратиш ўрнига, ўзига ёрдам бериши керак бўлган тизимни тушуниб етишга мажбур бўлмоқда.
Кейин эса: «Кутиб ўтирмасангиз ҳам бўларди», деган гап янгради. Албатта, кутмасам ҳам бўларди. Кетиб юборишим, қўл силтаб, ҳаммаси ўзидан-ўзи ҳал бўлишини кутишим мумкин эди. Лекин унда саратонни нима қилиш керак? У кутиб ўтирмайди-ку.
Саратон беморнинг йўлланмани расмийлаштира олмаганини билмайди.
Саратон шифокорнинг электрон тизимда ишлашга ўргатилган-ўргатилмагани билан қизиқмайди. Ва саратон муассасалар ўртасида ҳамкорлик йўлга қўйилгунича кутиб турмайди.
Бугунги кунга келиб, менинг йўлланмам, ниҳоят, расмийлаштирилди ва марказнинг тасдиғини кутмоқда (аллақачон тўртинчи кун). Умид қиламанки, ҳаммаси хайрли якун топади ва даволаниш ўз вақтида давом этади.
Лекин мен фақат ўзимни ўйлаётганим йўқ.
Ҳозир яна қанча одам худди шу нарсани бошдан кечирмоқда? Қанча бемор навбатларда ўтирибди, қўнғироқ қилмоқда, бир муассасадан бошқасига қатнамоқда, тушунарсиз талабларни англашга ҳаракат қилмоқда? Улар орасида ишлайдиган ва чексиз жавоб сўрай олмайдиган одамлар бор. Кимдир учун иш — ягона кун кечириш манбаи. Узоқ ўтириш, юриш ва кутиш қийин бўлган беморлар бор.
Наҳотки, онкологик касаллик билан курашаётган инсон соғлиқни сақлаш тизимининг ишлашини ўз оёқлари билан таъминлаши керак бўлса?
Беморнинг йўналиши тушунарли, изчил ва ўз вақтида бўлиши учун тиббиёт муассасалари, электрон тизимлар ва масъул мутахассислар (биргина мутахассис эмас) мавжуд эмасaми?
Мен ўзгаришларга қарши эмасман. Аксинча, мен замонавий тизимлар, рақамлаштириш ва тиббий ёрдам сифатини ошириш тарафдориман.
Аммо ҳар қандай янги тизим аввал пухта йўлга қўйилиши, ходимлар эса амалиётда ўқитилиши керак.
Қийинчиликлар юзага келганда эса, беморнинг соатлаб кутиши ва сарсон бўлишисиз, муаммони тезкор ҳал этишнинг тушунарли механизми мавжуд бўлиши керак.
Мен масъул тиббиёт муассасалари ва соғлиқни сақлаш органлари раҳбариятига мурожаат қиламан: илтимос, ушбу муаммога эътибор қаратинг. Ходимларни амалий ўқитишни ўтказинг, имтиёзли йўлланмаларни расмийлаштиришнинг тушунарли алгоритмини таъминланг ва поликлиникалар ҳамда Онкология маркази ўртасидаги ҳамкорликни йўлга қўйинг. Бемор муассасалар ўртасида воситачига айланмаслиги керак.
Энди эса энг шахсий гапимни айтаман. Мен сиз билан, Аллоҳнинг ёрдами билан, йўлимнинг 90 фоизини босиб ўтдим. Мен чидадим, курашдим, ишондим. Лекин бугун умидим узилмоқда. Мадорим оз. Иммунитетим ожизлашган. Мен фақат жисмонан чарчаганим йўқ.
Илгари онкологик ташхиси бор беморларга Онкология марказида навбатдаги даволаниш курсини ўташ учун у ёки бу туман йўлланмаси орқали ордер берилар эди.
Ҳар бир беморнинг индивидуал даволаниш баённомаси (протоколи) бор
(химиотерапия олиш даврийлиги 14, 21 ёки 28 кун).
Энди ордер беришнинг электрон тизими жорий этилди, бунинг учун аввал оилавий поликлиникага мурожаат қилиш керак, у анализларни амалга ошириши лозим (поликлиника химиотерапия ўтказиш мумкинлиги тўғрисида қарор қабул қилиш учун зарур бўлган лаборатория тадқиқотларини ўтказиш имкониятига эга эмас, улар орасида қондаги мочевина, қондаги креатинин миқдори, АЛТ, АСТ ва бошқа кўрсаткичларни аниқлаш бор), тегишлича бемор анализ топшириш учун ё хусусий клиникага бориши, ёки бир кун кечикиши керак.
Кейин поликлиника рақамли шаклда ҳужжатлар тўпламини туман соғлиқни сақлаш бўлимига (тўплам олдиндан толиқ эмас) кўриб чиқиш учун юборади, туман соғлиқни сақлаш бўлими мурожаатни тасдиқлайди ёки рад этади, агар тасдиқласа, иш Онкология маркази томонига ўтади, у эса яна жуда кўп сонли мурожаатларни эплай олмаётган ўз ички комиссиясига кўриб чиқиш учун юборади.
Оқибатда бемор 2 ёки 3 кунини клиникадаги навбатга сарфлайди, Онкология марказида қайта анализ топширади ёки хусусий лабораторияга мурожаат қилади.
Навбатларда сарсон бўлишдан чарчаган беморлар марказда пуллик госпитализацияга ҳам рози бўлишмоқда.
Имтиёзли йўлланма бўйича даволанишим барча зарур процедуралардан ўтгандан сўнг бир неча кун олдин маъқулланган эди. Онкология марказида фақат давлат суғуртаси тўлаши кераклигини айтишди.
Мен бугун давлат суғуртаси (жамғармаси — таҳр.) колл-марказига қўнғироқ қилдим, менга марказ мени даволанишга қабул қилиши ва даволанишдан сўнг ҳисобот юбориши кераклигини, шундан сўнг улар даволанишни тўлаб беришларини айтишди.
Улар: «Ахир биз бу қанча туришини олдиндан билмаймиз-ку», дейишди. Онкология марказида эса суғурта тўловисиз мени госпитализация қила олишмаслигини айтишмоқда. Энди нима қилиш керак?