Битирувчилар дипломларини олгандан кейин нима бўлади?

Битирувчилар диплом олгандан кейин нима бо'лади?

Геология бо'йича дипломга эга бо'лган со'ров иштирокчиларидан бири ҳозирда курьер бо'либ ишлайди, ойига 3 миллион со'мдан кам маош олади ва ишдан қониқиш даражасини 10 баллдан 1 балл билан баҳолайди. Магистр даражасини тугатганига қарамай, у о'з соҳаси бо'йича иш топа олмади, ҳатто бепул ишлашни ҳам таклиф қилди.

Бу ҳолат со'ровномадаги энг ҳайратланарли ҳолатлардан бири, аммо у бошқа иштирокчилар томонидан ко'тарилган кенг тарқалган муаммоларни акс эттиради: иш о'ринларининг етишмаслиги, иш берувчиларнинг тажриба талаблари ва университетда о'қиш ва реал иш шароитлари о'ртасидаги номувофиқлик.

Со'ровда қатнашган 307 битирувчидан 146 нафари иш билан банд (ишлайди, бизнес юритади, стажировка о'тайди ёки о'зини о'зи иш билан та'минлайди) ва 89 нафари иш қидирмоқда.

Со'ровнома барча битирувчилар орасида ишсизлик даражасини акс эттирмайди, чунки иштирок ихтиёрий эди ва ишга жойлашишда қийинчиликларга дуч келганлар фаолроқ бо'лиши мумкин. Бироқ, натижалар та'лим ва биринчи ишга жойлашиш о'ртасидаги тафовутларни ко'рсатади.

Иштирокчиларнинг ярмидан ко'пи реал ҳаётга университетга тайёргарлик сифатини салбий баҳолади, 42% эса ижобий баҳо берди.

Ишга қабул қилинган иштирокчилар учун диплом карьера бошлашда асосий омил бо'либ қолмоқда.

Муаммо малакани тасдиқлашда эмас, балки иш берувчилар бошланг'ич даражадаги абитуриентлардан кутадиган тажриба ва ко'никмаларнинг ё'қлигидадир.

Очиқ жавобларида битирувчилар рус ва инглиз тилларини, Эхсел, 1С, Повер БИ ва СҚЛ тилларини билиш, шунингдек, мулоқот, савдо, ҳужжатларни бошқариш ва музокара олиб бориш ко'никмаларининг муҳимлигини та'кидладилар. Ко'пчилик бу ко'никмаларни мустақил равишда, курслар, стажировкалар орқали ёки ишга қабул қилингандан со'нг эгаллади.

Энг катта фарқ о'қиш давомида о'з соҳаларида ишлай бошлаганлар ва ишламаганлар о'ртасида кузатилади.

О'қиш давомида тегишли тажрибага эга бо'лган иштирокчиларнинг учдан икки қисми иш билан та'минланган, ишсизларнинг эса учдан бир қисмидан сал ко'прог'и иш билан та'минланган. Эҳтимол, ко'проқ тажрибага эга талабалар талаб юқори бо'лган соҳаларда о'қиган, тил билиш қобилияти яхшироқ ёки ко'проқ профессионал алоқаларга эга бо'лган.

Шунга қарамай, натижалар диплом олишдан олдин касбга эрта киришнинг муҳимлигини та'кидлайди.

Иштирокчилардан бири учинчи курсда ко'нгилли бо'либ ишлай бошлаганини, шундан со'нг бир ташкилот унга доимий иш таклиф қилганини айтди. Шунингдек, у то'планган тажрибаси ва алоқалари туфайли кейинги ишини ҳам қо'лга киритди.

Иш қидирувчилар учун асосий то'сиқ - бу о'з соҳаларида чекланган миқдордаги бо'ш иш о'ринлари. Деярли ярми тажриба талабига ҳам дуч келади.

Яқинда иқтисодиётни битирган битирувчи муаммони қисқача баён қилди: университетни эндигина битирган одамдан аллақачон тажриба кутилмоқда.

Ё'л қурилиши бо'йича дипломга эга бо'лган яна бир иштирокчи, ташкилотлар тажриба ё'қлиги сабабли, ҳатто бо'ш иш о'ринлари бо'лса ҳам, уни рад этаётгани сабабли, деярли бир йилдан бери расмий иш топа олмаганини айтди.

Ёмон доира пайдо бо'лади: биринчи иш учун тажриба керак, лекин уни фақат бошқа биров биринчи ишини тақдим этганидан кейингина олиш мумкин.

Иш излаётган иштирокчиларнинг ярмидан ко'пи камида етти ой давомида изламоқда. О'ттиз етти киши бир йилдан ортиқ вақт давомида изламоқда.

Узоқ қидирув ҳар доим ҳам таклифларнинг то'лиқ ё'қлигини англатмайди. Битирувчилар паст маош, норасмий иш, ноқулай жойлашув ёки мутахассислиги билан бог'лиқ бо'лмаган ишлардан воз кечишлари мумкин.

Биринчи иш топишнинг энг кенг тарқалган усули алоқалар ва оила орқали эди. Ишга қабул қилинган иштирокчиларнинг деярли учдан бири ушбу канал орқали иш топди.

О'н икки киши биринчи ишини университет ёки карьера маркази орқали топди. Шунча иштирокчи иш берувчи улар билан бевосита бог'ланганини хабар қилишди.

Шахсий алоқалар, албатта, та'сир орқали ишга жойлашишни англатмайди. Улар профессионал тавсиялар, амалиётдан олинган алоқалар, ко'нгилли лойиҳалар ва биринчи ишларни о'з ичига олиши мумкин.

Бироқ, натижалар шуни ко'рсатадики, университет карьера механизмлари шахсий алоқаларга қараганда ишга олиб келиш эҳтимоли камроқ. 307 иштирокчидан атиги то'рттаси карьера марказларини карьераларини бошлашдаги омил сифатида тилга олди. Бу бундай марказларнинг самарасизлигини исботламайди, чунки ба'зи битирувчилар улардан фойдаланмаган бо'лиши мумкин. Бироқ, уларнинг роли иштирокчиларнинг ҳикояларида деярли ко'ринмайди.

Ишга қабул қилинган иштирокчиларнинг атиги 42 фоизи ҳозирги ишлари бутунлай о'зларининг диплом дастурлари билан бог'лиқлигини хабар қилишди.

Бироқ, карьерани то'лиқ о'згартириш ко'пчиликнинг тажрибаси эмас. То'лиқ ва қисман алоқаларни бирлаштирган ҳолда, иш билан та'минланган иштирокчиларнинг тахминан 71 фоизи та'лим билан муносабатларини сақлаб қолишди.

Шунинг учун, муаммо шунчаки битирувчилар бошқа касбни танлашларида эмас. Ко'пинча биринчи ишини топиш ва университетдаги билимларини иш берувчи томонидан тан олинган тажрибага айлантириш қийинроқ.

Даромадларини ма'лум қилган 144 нафар иш билан банд иштирокчилар орасида энг кенг тарқалган диапазон ойига 5 дан 8 миллион со'мгача бо'лган, бу эса медиана бо'либ хизмат қилган.

Иштирокчиларнинг даромадлари сезиларли даражада фарқ қилади. Тахминан ярми 8 миллион со'мдан кам даромад олади, бешдан бир қисми эса 12 миллиондан юқори даромад ҳақида хабар берган.

Бу натижалардан барча битирувчиларнинг о'ртача иш ҳақини ҳисоблаш учун фойдаланиб бо'лмайди, чунки со'ровномада турли касблар, минтақалар, ёш ва битирув йилларидаги одамлар иштирок этган.

Геология битирувчисининг курьер бо'либ ишлаши ҳақидаги ҳикоя барча ёш мутахассисларнинг аҳволини акс эттирмайди, аммо со'ровномада аниқланган асосий фарқни ко'рсатади.

Диплом муҳимлигича қолмоқда. Ко'пгина ишлайдиган иштирокчилар о'з та'лимлари билан то'лиқ ёки қисман алоқада бо'лишган. Бироқ, биринчи ишини топиш учун ко'пинча дипломнинг о'зи етарли эмас.

Ба'зилар касбга амалиёт орқали киришади. Бошқалар о'қиш давомида ишлаш, о'қитувчи, ко'нгилли лойиҳа ёки алоқалар орқали киришади. Тажрибасиз бозорга кирувчилар бир неча ой давомида қидиришлари мумкин.

Университетлар ва иш берувчилар о'қишдан биринчи лавозимга аниқ о'тишни амалга оширмагунча, битирувчилар меҳнат бозоридаги асосий қарама-қаршиликни мустақил равишда ҳал қилишлари керак бо'лади: тажриба орттириш учун улар аввал тажрибага эга эканликларини исботлашлари керак.

Бир неча йиллик иш тажрибасининг ё'қлиги ҳар доим ҳам биринчи ишга киришга то'сқинлик қилмайди. ТБС Узбекистан ва СЛИСК шарҳларида талабалар ва кичик мутахассисларни танлашда компаниялар диплом ва резюмеларининг узунлигидан ташқарига қарашлари айтилган.

Улар учун муҳим бо'лган нарса фундаментал билим, уни амалда қо'ллаш қобилияти, о'рганиш қобилияти, мотивация ва иш ахлоқидир.

Кичик лавозимларга ишга қабул қилишда ТБС Узбекистан номзоднинг аввалги тажрибасига эмас, балки улар бошдан кечирган ва о'рганган нарсаларга э'тибор қаратади.

Бу амалиёт, ярим кунлик иш, фрилансерлик, ко'нгиллилик, университет амалиёти ёки талаба ёки шахсий лойиҳа бо'лиши мумкин.

ТБС Узбекистан компаниясининг исте'додларни жалб қилиш бо'лими раҳбари Дариа Шабанованинг со'зларига ко'ра, бундай тажриба номзоднинг вазифа қо'йиш, натижаларга эришиш, бошқалар билан ҳамкорлик қилиш ва мас'улиятни о'з зиммасига олишга қодирлигини аниқлашга ёрдам беради.

"Талабаларни ёллашда биз улардан катталар мутахассиси тажрибасига эга бо'лишларини кутмаймиз. Биз уларнинг салоҳиятига э'тибор қаратамиз: о'рганиш қобилияти, мотивацияси, мас'улияти, ташаббуси ва бошқалар билан ишлаш қобилияти." Биз учун яхши сигнал - бу о'қиш давомидаги ҳар қандай ҳақиқий тажриба: амалиёт, ярим кунлик иш, лойиҳа ёки ко'нгиллилик иши.

Шунинг учун, расмий ишнинг ё'қлиги, албатта, бо'ш резюме дегани эмас. Кичик лойиҳа ба'зан иш берувчига шунчаки таниш дастурлар ва воситалар ро'йхатидан ко'проқ нарсани айтиб бериши мумкин.

Иш берувчилар талабадан барча вазифаларни биринчи кундан бошлаб мустақил равишда бажаришини кутмайдилар.

ТБС назарий асос ёш мутахассис учун муҳим деб ҳисоблайди, аммо янги жараёнлар, воситалар ва ма'лумотларни тезда о'злаштириш қобилияти ҳам бир хил даражада муҳимдир. Агар номзод янги вазифани тушуниб еца, то'г'ри саволлар берса ва олган билимларини қо'лласа, аниқ тажрибанинг ё'қлиги ҳар доим ҳам ҳал қилувчи камчилик эмас.

СЛИСК ҳам шунга о'хшаш ёндашувни қо'ллайди. Компаниянинг та'кидлашича, стажёрларни ёллашда у энг ко'п биладиган номзодни топишга ҳаракат қилмайди. Энг муҳими, одам о'йлай оладими, ишга қизиқадими ва куч сарфлашга тайёрми.

Бошқача қилиб айтганда, фундаментал билимлар шарт бо'либ қолмоқда. Аммо кейин иш берувчи номзод нима қила олишини ко'ришни хоҳлайди. бу билим.

ТБС шунингдек, номзоднинг хабардор танловига ург'у беради.

Суҳбат номзоднинг компания ва лавозимни о'рганганми, яқинлашиб келаётган қийинчиликларни тушунганми, мазмунли саволлар берганми ва нима учун бу аниқ соҳада ривожланишни хоҳлаётганини тушунтира оладими ёки ё'қми, буни ко'рсатади.

Шунинг учун, "Мен ривожланишни хоҳлайман" иборасининг о'зи ко'п нарсани очиб бермайди. Аниқликлар кучлироқ: номзод мустақил равишда нимани о'рганган, қандай лойиҳалар устида ишлаган, қандай муаммоларни ҳал қилишга ҳаракат қилган ва нима учун бу аниқ соҳани танлаган.

СЛИСКда стажёрларни танлаш жараёни уч босқичдан иборат: биринчидан, компания номзоднинг резюмесини ко'риб чиқади, кейин тест топшириг'ини беради ва кейин номзод устоз билан якуний суҳбатдан о'тади.

Бу бизга нафақат уларнинг билимларини, балки вазифани тушунишларини, мулоҳаза юритишларини ва қарор қабул қилишларини ҳам баҳолаш имконини беради.

"Биз талаба то'лиқ мутахассис эмаслигини жуда яхши тушунамиз. Тажрибанинг ё'қлиги ва билимдаги бо'шлиқлар нормал ҳолат ва биз буни қабул қиламиз. Биз амалий тажриба ва билимларни о'зимиз билан баҳам ко'рамиз. Аммо о'ргатиб бо'лмайдиган нарсалар бор - ишга жалб қилиш ва машаққатли меҳнат." "Биз биринчи навбатда айнан шуни қидирамиз."

СЛИСК компаниянинг ҳозирги ходимларининг ба'зилари амалиётдан бошлаганини ва кейин ишда қолганини та'кидлайди.

ТБС кузатувларига ко'ра, битирувчилар орасидаги асосий камчиликларни икки гуруҳга бо'лиш мумкин.

Амалий ко'никмалар.

Битирувчи кучли назарий асосга эга бо'лиши мумкин, аммо кундалик ишда тажрибага эга эмас: устуворликларни белгилаш, вазифани бошидан охиригача бошқариш, менежер ва ҳамкасблар билан мулоқот қилиш, мижозлар билан ишлаш ва ма'лумотларни таҳлил қилиш. Ба'зи лавозимлар, шунингдек, Эхсел, СРМ ва ҳужжатларни бошқариш каби асосий рақамли ко'никмаларни талаб қилиши мумкин.

Юмшоқ ко'никмалар.

Мустақиллик, мас'улият, ташаббускорлик, мулоқот ва жамоавий иш.

ТБС Эхсел ёки СРМ ко'никмаларини ички о'ргатиш мумкинлигини та'кидлайди. Мас'улият, ташаббускорлик ва вазифани мустақил равишда тушуниш одатини ривожлантириш анча қийин.

Шу муносабат билан, ТБС ва СЛИСКнинг баҳолашлари асосан бир-бирига мос келади: техник билимлардаги камчиликлар аста-секин ёпилиши мумкин, аммо одамнинг ишга муносабати, о'рганишга тайёрлиги ва мас'улиятни о'з зиммасига олишга тайёрлиги бошиданоқ муҳимдир.

Бизнинг со'ровномамиз ҳам шуни ко'рсатадики сезиларли фарқ: о'қиш давомида о'з соҳаларида ишлаган иштирокчилар орасида ҳозирда иш билан банд бо'лганларнинг улуши о'ша пайтда ишсиз бо'лганларга қараганда анча юқори.

Биринчи тажриба то'лиқ иш куни бо'лиши шарт эмас. Бу қуйидагича бо'лиши мумкин:

Ба'зи иш берувчилар бундай имкониятларни о'злари яратадилар.

Шунинг учун талабалар учун "Менда тажриба ё'қ" деган фикрга берилиб кетмаслик ва бунинг о'рнига бошқа савол бериш фойдалироқ: о'қиш давомида қандай ҳақиқий натижаларга эришишим ва кейин иш берувчига ко'рсатишим мумкин?

Онлайн со'ровномада 307 нафар университет битирувчиси иштирок этди.

Савол иштирокчининг ҳозирги ҳолатига қараб о'згариб турди. Ҳозирда иш билан банд бо'лган 146 респондент иш ва ишга жойлашиш имкониятлари ҳақидаги саволларга жавоб беришди. Ҳозирда иш қидираётган 89 респондент қидирув давомийлиги ва то'сиқларни муҳокама қилишди.

Иштирокчилар ихтиёрий равишда қо'шилишди. Намуна ёши, минтақаси, мутахассислиги ёки битирган йили бо'йича баҳоланмаган, шунинг учун натижалар барча битирувчиларни ифодаловчи деб ҳисобланиши мумкин эмас.

Со'ровнома жавоблар о'ртасидаги о'заро бог'лиқликни очиб беради, аммо сабабларни аниқламайди. Масалан, тегишли тажрибага эга иштирокчилар орасида юқори иш билан бандлик даражаси о'қиш давомида ишлаш уларнинг кейинги фаолиятини белгилаганини исботламайди. карьералар.