Бир «йил» - 87 дақиқа: олимлар йўлдошини аста-секин «ютаётган» юлдузни аниқлади
Астрономлар қизил митти юлдуз ўз ёнидаги қўнғир миттидан моддани мунтазам тортиб олаётганини илк бор кузатди. Бир-бири атрофида атиги 86,65 дақиқада айланадиган бу жуфтликдаги «ютиш» жараёни миллиардлаб йил давом этиши мумкин.
Бир «йил» — 87 дақиқа: олимлар йўлдошини аста-секин «ютаётган» юлдузни аниқлади
Кашфиётга оид тадқиқот Натуре Астрономй журналида чоп этилди. Олимлар ЗТФ Ж0440+2325 номли тизимни ўрганиб, юлдуз ва унга жуда яқин жойлашган ҳамроҳи ўртасида барқарор модда алмашинуви борлигини аниқлаган.
Тизимнинг асосий юлдузи Қуёшдан кичикроқ ва совуқроқ қизил митти ҳисобланади. Унинг йўлдоши эса қўнғир митти — массаси сайёраникидан катта, бироқ оддий юлдуз сингари водород синтезини барқарор давом эттириш учун етарли бўлмаган осмон жисми.
Жуфтликнинг айланиш даври бир ярим соатдан ҳам қисқа. Таққослаш учун, Қуёшга энг яқин сайёра Меркурий бир марта айланиши учун 88 сутка сарфлайди.
Олимлар бешта спектрал диапазондаги кузатувлар орқали қизил миттида атрофидаги ҳудудга нисбатан анча иссиқ ва ёрқин доғ борлигини аниқлаган. Тадқиқотчилар бунга қўнғир миттидан оқиб келаётган модданинг юлдуз сиртига тушиши сабаб бўлаётганини айтмоқда.
Ҳисоб-китобларга кўра, иссиқ доғнинг диаметри тизимгача бўлган масофага қараб 6 700–10 000 километр бўлиши мумкин. Яъни бу ўлчам бевосита суратдан эмас, кузатувлар ва моделлаштириш асосида баҳоланган.
Кашфиётнинг энг муҳим жиҳати шундаки, ҳамроҳ жисм тезда парчаланиб, юлдузга қўшилиб кетмаяпти. Аксинча, у ўз моддасини секин ва барқарор тарзда йўқотмоқда.
Одатда юлдузга жуда яқин келган сайёра ёки қўнғир митти тез орада ютиб юборилади, деб ҳисобланади. Янги кузатув эса айрим шароитларда бошқа ссенарий ҳам мавжудлигини кўрсатди: юлдуз йўлдошини жуда узоқ вақт давомида аста-секин «истеъмол» қилиши мумкин.
Тадқиқотчилар баҳосига кўра, бундай жараён эҳтимол миллиардлаб йил давом этиши мумкин. Бу кузатув орқали тўлиқ ўлчанган вақт эмас, балки тизим хусусиятларига таянган илмий хулоса.
Натижалар юлдузларга яқин жойлашган осмон жисмларининг келажагини тушунишга ёрдам беради. Бироқ бу кашфиётнинг ўзи Қуёш кенгайганда Ерни айнан қандай тақдир кутишини белгилаб бермайди: икки тизимнинг массаси, ўлчами ва шароитлари турлича.