АҚШнинг Саудия Арабистонига F-35 қирувчи учоқларини сотиш режаси нима учун баҳсли ҳисобланади
Саудия Арабистони дунёдаги энг илғор қирувчи самолёт бўлган F35 қирувчиларини сотиб олиш учун АҚШга йиллар давомида лоббичилик қилиб келмоқда.
АҚШнинг Саудия Арабистонига F-35 қирувчи самолётларини сотиш режаси нега баҳс-мунозараларга сабаб бўлмоқда
Президент Дональд Трамп маъмурияти Саудия Арабистонига 50 га яқин F-35 қирувчи самолётини сотишни маъқуллаганини маълум қилди, бу АҚШ сиёсатидаги ўзгаришдан далолат беради ва Конгресснинг айрим аъзолари хавотирига сабаб бўлди.
Саудия Арабистони душман томонидан пайқалишининг олдини олиш учун стелс (кўринмаслик) технологиясидан фойдаланадиган дунёдаги энг илғор қирувчи самолётни сотиб олишга йиллар давомида ҳаракат қилиб келмоқда.
АҚШ бундан аввал буни рад этган эди, бунга қисман ушбу самолётларни ўз иттифоқчиси Исроилга етказиб бериши сабаб бўлган, чунки АҚШ қонунчилигига кўра, Исроилга минтақадаги қўшниларига қараганда биринчи навбатда энг юқори даражадаги Америка қуролларини олиш кафолатланган.
Эндиликда Конгресс АҚШ қуролларининг энг йирик харидори бўлган Ар-Риёдга амалга ошириладиган 24 миллиард долларлик (17,8 миллиард фунт стерлинг) ушбу битимни кўриб чиқиш ёки уни тўсиб қўйишга уриниш учун 30 кунлик муддатга эга.
Иллинойс штатидан бўлган демократ вакил Ража Кришнамурти пайшанба куни ушбу келишувга қарши чиқди.
Унинг сўзларига кўра, «бу Америка ҳарбий технологиясининг энг қимматли намуналарини Хитой Коммунистик партияси қўлига тушишига йўл очиши мумкин».
Бошқа демократ қонунчилар ва АҚШ мудофаа тизимининг айрим расмийлари ҳам F-35 самолётларини Саудия Арабистонига топшириш борасида шунга ўхшаш хавотирларни билдиришган.
Улар Ар-Риёд икки давлат ўртасидаги хавфсизлик соҳасидаги шериклик доирасида ушбу нозик технологияни Хитойга бериб юбориши мумкинлигини таъкидлашди.
Пайшанба куни Давлат департаменти ушбу келишувни эълон қилар экан, бу АҚШнинг «ташқи сиёсати ва миллий хавфсизлик мақсадларини» қўллаб-қувватлашини билдирди.
Унда айтилишича, ушбу сотув «Кўрфаз минтақасида сиёсий барқарорлик ва иқтисодий тараққиёт кучи бўлган НАТОга аъзо бўлмаган асосий иттифоқчи хавфсизлигини» мустаҳкамлайди.
«Ушбу ускуналар ва кўмакнинг таклиф этилаётган сотуви минтақадаги ҳарбий мувозанатни ўзгартирмайди», дея қўшимча қилди Давлат департаменти.
Трамп ўтган йилнинг ноябрь ойида Оқ уйга ташриф буюрган Саудия валиаҳд шаҳзодаси Муҳаммад бин Салмон билан яқин муносабатларга эга.
Икки раҳбар, шунингдек, ўтган йилнинг май ойида Ар-Риёдда ҳам учрашишган ва у ерда 142 миллиард долларлик қурол сотиш бўйича келишув якунига етказилган эди – Оқ уй буни «тарихдаги энг йирик мудофаа сотуви келишуви» деб таърифлаган.
Саудия Арабистонига таклиф қилинаётган янги сотув Lockheed Martin компанияси томонидан ишлаб чиқарилган 48 та F-35 самолётини ўз ичига олади.
Бу ушбу мамлакатни ҳозирда 50 та қирувчи самолётдан иборат флотга эга бўлган Исроил билан бир хил даражага олиб чиқади.
Битта Lockheed Martin F-35A самолёти тахминан 82,5 миллион доллар туради.
Конгресс бундан аввал, 2018 йилда саудиялик журналист Жамол Қошиқчи ўлдирилганидан кейин Ар-Риёд билан қурол-яроғ келишувлари борасида хавотир билдирган эди.
АҚШнинг собиқ президенти Жо Байден маъмурияти, агар Ар-Риёд Исроил билан муносабатларини нормаллаштирса, Саудия Арабистонига F-35 самолётларини етказиб беришни кўриб чиққан эди, бироқ бу дипломатик ҳаракат муваффақиятсизликка учради.