АҚШнинг Африка давлатларига депортациялари ноқонуний ва азоб-уқубатлардан фойдаланмоқда - ҳуқуқ ҳимояси гуруҳи
АҚШ маълумотларига таяниб HRW ташкилотининг маълум қилишича, 500 дан ортиқ мигрант АҚШдан Африка мамлакатларига чиқариб юборилган.
**АҚШнинг Африка давлатларига депортация қилиши ноқонуний ва азоб-уқубатлардан фойдаланмоқда - ҳуқуқбон ташкилот**
АҚШ ўз ватанига депортация қилиниши мумкин бўлмаган мигрантларни бошқа мамлакатларга юбормоқда
Human Rights Watch (HRW) ҳуқуқбон ташкилотининг билдиришича, мигрантларни АҚШдан учинчи Африка давлатларига депортация қилиш ноқонунийдир ва миграцияни камайтириш воситаси сифатида азоб-уқубатлардан фойдаланади.
Депортация қилинганларнинг «кўпчилиги, агар ҳаммаси бўлмаса ҳам», ўз ватанларида хавф-хатарга дуч келишлари мумкин бўлса-да, у ерга қайтишдан бошқа реал танловга эга эмас, дейилади HRW ҳисоботида.
Дональд Трамп 2025 йилда Оқ уйга қайтганидан бери, АҚШ маълумотларига таяниб ташкилотнинг маълум қилишича, 500 дан ортиқ киши ўзлари фуқароси бўлмаган Африка давлатларига юборилган.
АҚШ Ички хавфсизлик вазирлиги (DHS) «учинчи давлатларга чиқариб юбориш кўчаларимиздан энг хавфли жиноятчи ноқонуний муҳожирларни йўқотишга қаратилган муҳим жамоат хавфсизлиги воситасидир» деб билдирди.
Иммиграция Трампнинг 2024 йилги сайловлардаги асосий ваъдаларидан бири эди.
АҚШдан 32 нафар депортация қилинган шахсни қабул қилган Эсватини яқинда уч киши — Яман, Белиз ва Лаос фуқаролари ўз ватанларига «ихтиёрий равишда кетганини» маълум қилди.
HRW ташкилотининг билдиришича, депортация қилинганларни қабул қилган айрим давлатлар уларни «ўзбошимчалик билан ҳибсга олган» ёки «таъқиб ва қийноқлар хавфи» мавжуд бўлган ўз ватанларига юборган.
Ташкилотнинг қайд этишича, Эсватини, Гана ва Жанубий Суданга юборилган одамлар ўзбошимчалик билан ҳибсга олинган ва ҳибсда сақланиш вақтида шафқатсиз муомалага дучор бўлган.
Камерун, Экваториал Гвинея ва Ганада депортация қилинганлар «қайтармаслик принципини [одамларни қийноқлар, шафқатсиз муомала ёки уларнинг ҳаёти ва эркинлигига таҳдид соладиган мамлакатга юбормаслик кераклиги] бузиш» хавфига қарамай, келиб чиққан мамлакатларига юборилган, дейилади хабарда.
Ташкилот Сенатдаги эшитувларда исми ошкор этилмаган АҚШ расмийсининг сўзларидан иқтибос келтирган бўлиб, унга кўра, маъмуриятнинг мақсади «одамларни том маънода кимсасиз жойга ташлаб юбориш билан қўрқитиш» имкониятига эга бўлишдир.
«Мақсад — одамларни қўрқитиш», деди HRW.
«Одамларни ҳеч қачон қадам босмаган мамлакатларига депортация қилиш АҚШнинг миграцияни тўхтатиш воситаси сифатида инсон азоб-уқубатларини келтириб чиқаришга қаратилган сиёсатининг бир қисмидир», деди ташкилотнинг АҚШ дастури бўйича вақтинчалик директори Майкл Гарсия Боченек.
DHS Би-би-сига берган баёнотида шундай деди: «ICE [Иммиграция ва божхона назорати хизмати] қабул қилувчи мамлакатлардан у ерга юборилаётган ноқонуний муҳожирлар хавфсиз бўлиши ҳақида дипломатик кафолатлар олади. Шахс ICE ҳибсидан чиққандан кейин, ICE улар учун жавобгар бўлмайди».
Номлари тилга олинган Африка давлатларининг ҳеч бири ҳисобот юзасидан изоҳ бермади.
Бироқ, чоршанба куни уч нафар мигрантнинг яқинда кетганини эълон қилар экан, Эсватини «учинчи давлат фуқароларининг ҳуқуқлари, қадр-қиммати ва фаровонлиги ҳурмат қилиниши ва ҳимоя қилинишини» таъминлашга содиқлигини билдирди.
HRW олтита давлатда — Камерун, Марказий Африка Республикаси, Конго Демократик Республикаси, Экваториал Гвинея, Эсватини ва Жанубий Суданда учинчи давлатнинг 24 нафар фуқароси билан суҳбатлашганини маълум қилди.
Баъзилар ташкилотга депортация парвозлари пайтида «шафқатсиз муомала» қилингани, жумладан, 18 соат давомида занжирбанд қилингани ва қаерга кетаётганларини билишмагани ҳақида гапириб беришган. Шунингдек, уларга «зарур дори-дармонлардан фойдаланиш рад этилган ва кўпинча етарли миқдорда озиқ-овқат ёки сув берилмаган».
«Ушбу ўтказишларни осонлаштирадиган ношаффоф келишувлар, уларнинг баъзилари ҳали ҳам сир сақланмоқда, АҚШнинг халқаро инсон ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликни бузувчи сиёсатининг бир қисмидир», дейди HRW.
Ҳисоботга кўра, ўзларини лесбиян, гей, бисексуал ёки трансгендер (ЛГБТ) деб таништирган камида ўнлаб одамлар бир жинсли муносабатларни жиноят деб ҳисоблайдиган Африка давлатларига юборилган.
Улар орасида ўзларининг жинсий йўналиши ёки гендер кимлиги туфайли ватанида таъқиб қилиниши эҳтимоли юқори бўлгани учун АҚШда ҳимоя олган қочқинлар ҳам бор эди.
Ноябрь ойида АҚШдан аввал Ганага депортация қилинган нигериялик эркак Би-би-сига ўзи ва яна беш киши яширинча Тогога кўчирилганидан кейинги хавотирлари ҳақида гапириб берди.
У Нигерияга қайтариб юборилишидан қўрқишини тасвирлади, у ерда унинг айирмачи фаоллар гуруҳи билан алоқалари ҳибсга олиниши ва қийноқларга солинишига олиб келиши мумкин.
Конго Демократик Республикасида HRW ташкилотига америкалик адвокатнинг маълум қилишича, апрель ойида у ерга депортация қилинган Колумбия, Перу ва Эквадордан бўлган 15 кишидан сентябрь охирига келиб ҳеч бири мамлакатда қолмаган, улардан 11 нафари ўз ватанларига қайтган.
«Улар Конго Демократик Республикасида дуч келган ноаниқлик ва бошқа шароитлар ушбу келиб чиққан мамлакатларига қайтишлар ихтиёрий бўлганми ёки йўқми деган саволни туғдиради», деди ташкилот.
65 кишини қабул қилган Экваториал Гвинея камида икки кишини тезда ўз ватанларига юборди, деди HRW.
Бурунди ўтган ой охирида АҚШдан депортация қилинган мигрантларни қабул қилишга рози бўлганини эълон қилди.