АҚШда фоиз ставкалари сўнгги уч йил ичида илк бор оширилди
Федерал резерв тизими чоршанба куни фоиз ставкаларини 3,5%-3,75% дан 3,75%-4% гача оширишни бир овоздан маъқуллади.
АҚШ фоиз ставкалари уч йилдан ортиқ вақт ичида биринчи марта оширилди ва кўтарилаётган нархларни жиловлаш ҳаракатлари доирасида яна кўтарилиши мумкин.
Федерал захира тизими чоршанба куни бўлиб ўтган бир овоздан овоз беришда, пасайтиришни талаб қилган Президент Дональд Трампнинг кучли қаршилигига қарамай, ставкаларни 3,5%-3,75% дан 3,75%-4% гача оширди.
ФЗТ раиси Кевин Уорш бу қарор «инфляция жуда юқори ва жуда узоқ вақтдан бери давом этаётгани» сабабли қабул қилинганини айтиб, буни «вазмин» ва «масъулиятли қарор» деб таърифлади.
Трамп эса ставкалар «1% ёки ундан кам бўлиши керак, чунки биз дунёдаги энг яхши кредитга эгамиз — БУ АНИҚ» деди.
Қарз олиш харажатларининг юқори бўлиши кредитлар, ипотека ва кредит карталарини қимматроқ қилади, гарчи улар жамғармалар бўйича даромадни яхшилаши мумкин бўлса-да.
Уорш Федерал захира раҳбарлари орасида «оптимизм кайфияти» борлигини, аммо инфляция ҳали ҳам хавотирли эканини айтди.
«Беш йилдан ортиқ вақт давомида инфляция мақсадли кўрсаткичдан юқори бўлиб келмоқда», деди у. «Оддий ҳақиқат шундаки, инфляция жуда юқори ва жуда узоқ вақтдан бери давом этмоқда».
Марказий банклар одатда нархлар ошишини секинлаштириш умидида харажатларни камайтириш ва жамғаришни рағбатлантириш учун инфляция юқори бўлганда ставкаларни оширадилар.
Аммо бу ёндашув нозик масаладир, чунки юқори ставкалар корхоналарни инвестицияларни кечиктиришга мажбур қилиши ва иқтисодий ўсишни заифлаштириши ҳам мумкин.
Ноябрь ойида бўлиб ўтадиган оралиқ сайловлар яқинлашаётган бир пайтда, дизель ёқилғиси нархи рекорд даражага етганини ва бензин ўртача бир галлон учун 4 доллардан (2,99 фунт стерлинг) ошганини кўрган америкалик сайловчилар учун тўлов қобилияти энг катта хавотирлардан биридир.
АҚШ-Исроилнинг Эрон билан уруши бошланганидан бери жаҳонда нефть нархи кескин кўтарилди, бу эса автомобиль ёқилғиси харажатларини ҳамда умуман товар ва хизматлар нархини оширди.
Ставка бўйича қарордан кейин ўтказилган матбуот анжуманида Уорш ФЗТ «нефть нархи бўладими ёки озиқ-овқат дўконидаги маҳсулотлар бўладими, бирон бир алоҳида нархга таъсир қила олмайди», аммо нархлар ошиши кенг қамровли иқтисодиётга тарқалиб кетмаслигини таъминлай олишини айтди.
У кучли иш ўринлари бозори ва кенг қамровли иқтисодиёт ФЗТ нархларни барқарорлаштиришга эътибор қаратаётганини англатишини қўшимча қилди ва кам таъминланганлар паст инфляциядан энг кўп фойда кўришини айтди.
Бу қадам Трампга қандай сигнал юборгани ҳақида сўралганда, Уорш кулиб юборди ва кейин: «Президент билан муҳокама бўйича сизга айтадиган ҳеч нарсам йўқ», деб жавоб берди ва шунга ўхшаш саволларга ҳам худди шундай жавоб қайтарди.
Федерал захира тизими ҳукуматдан мустақил, бироқ сўнгги йилларда ўз ставкалари бўйича қарорлари учун Трамп томонидан қаттиқ танқид қилинган.
Трамп айниқса Уоршнинг ўтмишдоши Жером Пауэллни шу йил бошида ваколат муддати тугаганидан кейин лавозимини тарк этгунига қадар ставкаларни пасайтирмагани учун кескин танқид қилган эди.
Чоршанба кунги эълондан кейин Трамп ставкаларни «1% ёки ундан камроқ» қилиб пасайтириш кераклигини айтди.
«АМЕРИКА ҚЎШМА ШТАТЛАРИ УЧУН ФОИЗ СТАВКАЛАРИНИ ПАСАЙТИРИНГ, ТЕЗДА!», деб ёзди у ижтимоий тармоқда.
Аввалроқ Оқ уй матбуот котиби Куш Десаи Fox News телеканалига президент ва Оқ уй «Федерал захира тизимининг мустақиллигига содиқлигимизни бир неча бор таъкидлаганини» айтган, бироқ бу Трампнинг ўз фикрини билдиришига тўсқинлик қилмаслигини билдирган эди.
Уорш матбуот анжуманида «Федерал захира тизими мустақиллигининг бир қисми ўз чегарамизда қолишимиздир» деди.
Ушбу ошириш ФЗТнинг 2025 йил декабрида ставкалар пасайтирилганидан бери ҳар қандай йўналишдаги биринчи қадамидир. Охирги ошириш 2023 йил июль ойида бўлган эди.
0,25 фоиз пунктига ошириш уй сотиб олувчилар учун ипотека ставкаларини янада юқорига суриши мумкин, чунки банклар ва бошқа кредит берувчилар томонидан белгиланадиган ставкалар ФЗТнинг сиёсий ставкаси томонидан кучли шакллантирилади.
АҚШнинг йирик банклари JP Morgan, KeyCorp ва BNY бунга жавобан чоршанба куни ўзларининг асосий кредит ставкасини 6,75% дан 7% гача оширдилар, бу кредит карталари ва шахсий кредитлар бўйича ундириладиган ставкаларга таъсир қилади.
Ипотека харажатлари ўтган йил давомида ошди, аммо барибир 2023 йилда кузатилган энг юқори кўрсаткичлардан паст. Freddie Mac маълумотларига кўра, 30 йиллик қатъий белгиланган шартнома ўртача 6,76% ни, 15 йиллик шартнома эса 6,09% ни ташкил қилади.
АҚШдаги кўплаб уй эгалари 30 йиллик ва 15 йиллик қатъий белгиланган ставкали ипотека кредитларига эга бўлганликлари сабабли, фоиз ставкаларининг ўзгариши ойлик тўловларга таъсир қилмайди, гарчи улар уй кредити ёки қайта молиялаштиришни хоҳловчи одамлар учун аҳамиятли бўлиши мумкин.
Уорш шахсан ўзи фоиз ставкалари кейинчалик қаерга боришини айтишдан бош тортди, бироқ унинг ҳамкасбларининг аксарияти ставкалар жорий йил охиригача яна 4-4,25% гача оширилишини кутаётганликларини айтишди.
Кичик кўпчилик ставкалар келаси йили 4,25-4,5% гача кўтарилиши мумкинлигини, шундан сўнг 2028 ва 2029 йилларда пасайиш бошланишини айтди.
Прогнозлар шуни кўрсатдики, яқин йилларда нархларнинг ошиши секинлашади, яшаш қийматини ўлчаш учун ишлатиладиган инфляция кўрсаткичи 2029 йилга келиб ФЗТнинг 2 фоизлик мақсадли кўрсаткичигача барқарор равишда пасайиши кутилмоқда.
АҚШ Яқин Шарқдаги можаронинг инфляциявий оқибатлари билан курашаётган ягона давлат эмас, ўтган ҳафта Европа Марказий банки ставкаларни оширди ва Англия банки пайшанба куни ўз қарорини қабул қилиши кутилмоқда.