АҚШ ва Эрон Трампнинг «йўқ қилиш» таҳдидидан кейин июнь ойидан бери илк бор музокаралар ўтказди
Музокаралар июнь ойида ўт очишни тўхтатиш келишуви барбод бўлганидан бери биринчиси бўлиб, ўшандан бери томонлар вақти-вақти билан бир-бирларини ўққа тутмоқда.
АҚШ ва Эрон Трампнинг «йўқ қилиш» таҳдидидан кейин июнь ойидан бери илк бор музокаралар ўтказди
Эрон ва АҚШнинг юқори мартабали мулозимлари БМТнинг Нью-Йоркдаги қароргоҳида учрашди. Шу куни АҚШ президенти агар можаро ҳал этилмай қолса, Ислом Республикасини «йўқ қилиб ташлаши» мумкинлигини айтган эди.
Қатар воситачилигида ўтган ҳамда Эрон ташқи ишлар вазири ва АҚШ президенти Дональд Трампнинг вакили Стив Уиткофф иштирок этган учрашувдан ҳеч қандай силжиш бўлгани хабар қилинмади. Бу июнь ойидаги ўт очишни тўхтатиш келишуви барбод бўлганидан кейинги илк учрашувдир.
Уиткофф музокаралар раунди якунланганини ва «бу конструктив ҳамда истиқболли бўлишига умид қилишини» айтди. Эрон эса АҚШдан яна бир бор ўз «тажовузкор ҳаракатларини» тўхтатишни талаб қилди.
АҚШ ва Исроил 28 февраль куни Эронга ҳаводан зарбалар берган эди. Эрон бунга жавобан Исроилга, АҚШнинг Форс кўрфазидаги базаларига ва АҚШнинг араб кўрфазидаги иттифоқчиларига зарба берди ҳамда Ҳурмуз бўғозини тўсиб қўйди.
Урушдан олдин дунёдаги нефть ва суюлтирилган табиий газнинг қарийб 20 фоизи ушбу бўғоз орқали ўтар эди ва унинг ёпилиши нархларнинг кескин тебранишига сабаб бўлди.
Бу, шунингдек, Трампга можарони тугатиш йўлини топиш учун босимни оширди, айниқса АҚШ ноябрь ойида бўлиб ўтадиган Конгресс сайловлари сари бораётган бир пайтда.
Сешанба куни Нью-Йоркда БМТ Бош Ассамблеясининг йиллик йиғилишидаги нутқида Трамп дастлаб иқтисодиёт, иммиграция, чегара ва зўравонлик жиноятчилигига қарши курашдаги ўз ютуқларини таъкидлаб ўтди — бу баёнотлар залдан жой олган дипломатларга қараганда кўпроқ АҚШдаги оралиқ сайловлар сайловчиларига қаратилгандек туюлди.
У ўз нутқининг катта қисмини Эрон билан урушни ҳимоя қилишга бағишлади, бу эса БМТ Бош котиби Антониу Гутерришнинг глобал бўлинишлар кенгаяётганидан огоҳлантирган ва дунё халқларининг «ўзаро боғлиқлигини» таъкидлаган аввалроқ қилган чиқишига кескин зид эди.
АҚШ президентининг айтишича, можаро Теҳроннинг ядровий қуролга эга бўлишига йўл қўймаган ва у куч орқали тинчлик деб атаган нарсанинг — келишув ёки муроса эмас, балки ультиматумларнинг қийматини кўрсатган.
«Эрон билан уларга қайта тикланиш ва илгаригидан кўра анча буюк давлат яратиш имконини берадиган келишув тузиладими?» деди у.
«Ёки мен Ислом Республикасини тезда йўқ қилиб, уларга бошқа ҳеч қачон одамлар ва давлатларни ўлдириш ҳамда вайрон қилиш имкониятини бермайманми? Уларни дўзахга ҳайдайманми?»
Трампнинг айтишича, у шу пайтгача эриша олмаган Эрон билан келишув ноябрь ойидаги сайловлардан сўнг дарҳол амалга ошишига ишонади.
Бу фикрлар унинг мажбурловчи дипломатияга асосланган ташқи сиёсий ёндашувини — музокаралар учун эшикни очиқ қолдирган ҳолда, ҳаддан ташқари катта куч билан таҳдид қилишини акс эттирди.
Кейинроқ Трамп журналистларга АҚШ расмийлари Бош Ассамблея доирасида Эрон делегацияси билан уч соатлик «жуда маҳсулдор» учрашув ўтказганини айтди.
Эрон давлат телевидениеси Ташқи ишлар вазири Аббос Арақчининг Уиткофф билан учрашганини тасдиқлади.
Эрон давлат телерадиокомпанияси IRNA иқтибос келтирган Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Исмоил Бақоий кейинроқ музокаралар Теҳроннинг шартларини, жумладан, барча фронтларда урушни ва АҚШнинг «тажовузкор ҳаракатларини» тугатишни етказган Қатар воситачиси орқали бўлиб ўтганини айтди.
BBC Уиткофф БМТ биносини тарк этаётганда учрашувлар қандай ўтганини сўради ва у бош бармоғини юқорига кўтариб жавоб берди. Кейинроқ Уиткофф X тармоғида музокаралар «кун давомида икки томон ўртасида қатнаб турган воситачилар орқали» ўтказилганини тасдиқлади.
«Улар музокаралар раундини муваффақиятли якунладилар, бу конструктив ва истиқболли бўлади деб умид қиламиз», деди Уиткофф. «Воситачилар ўз ишларини давом эттирадилар».
Ўт очишни тўхтатиш келишуви барбод бўлганидан бери икки томон вақти-вақти билан бир-бирига қарата ўт очмоқда.
Эрон Ҳурмуз бўғозини рухсатсиз кесиб ўтишга уринганини айтган кемаларга ҳужум қилди.
АҚШ бўғоздаги Эрон объектларига, шунингдек, мамлакат қирғоқлари яқинидаги Эрон танкерларига зарба берди.
АҚШ, шунингдек, Эрон портларини қамал қилишда давом этмоқда, бу эса Эрон иқтисодиётига катта зарар етказмоқда.
Теҳронни можарони тугатиш бўйича келишувга рози бўлишга мажбурлаш учун Президент Трамп Эрон билан савдо қилишни давом эттирадиган ҳар қандай давлатга қарши санкциялар қўллаш билан ҳам таҳдид қилди. Аммо ҳозирча Эронда ўзгариш белгилари кўринмаяпти, у АҚШ ва Исроилдан ўз урушини, жумладан, Исроил ҳужум қилаётган Ливандаги Эрон томонидан қўллаб-қувватланувчи шиаларнинг «Ҳизбуллоҳ» гуруҳига қарши урушни тугатишни талаб қилмоқда.
Ямандаги Эрон билан иттифоқчи бўлган ҳусийлар ҳам яқинда Саудия Арабистонидан нефть ташишни издан чиқаришга қаратилган ҳужумларни кучайтирди, бу эса қироллик билан можаронинг кучайишига олиб келди.