АҚШ-Канада савдо уруши 5 та графикда

## АҚШ-Канада савдо уруши: Бешта графика таҳлили

Қо'шма Штатлар ва Канада о'ртасидаги савдо низолари пасайиш аломатларини ко'рсатмаяпти. Президент Доналд Трамп Оқ уйга кириши билан глобал тарифларнинг кенг дастурини бошлаганидан бери, 18 ойдан ортиқ вақт давомида кескинлик кучайиб бормоқда. Канада Трамп ма'муриятининг божлари нишонига айланган биринчи давлатлардан бири бо'лди ва жавоб чораларини қо'ллаган иккита давлатдан бири ҳисобланади.

Ҳозирда АҚШ по'лат, алюминий, ёг'оч ва автомобиллар каби асосий Канада тармоқларига тарифларни жорий қилди. О'тган ҳафта тахминан 28 миллиард Канада доллари (20 миллиард доллар; 15 миллиард фунт стерлинг) қийматидаги Канада товарларига қо'шимча 50% солиқ қо'лланилди. Канада сешанба куни АҚШ тарифларини акс эттириш учун мо'лжалланган "доллар эвазига доллар" ва "стратегик" қасос чораларини э'лон қилиб, Америка маҳсулотларига қарши тарифлар билан жавоб берди.

Ҳеч қандай ечим ко'ринмаса-да, бу давом этаётган савдо уруши Канада ва АҚШга қандай та'сир қилди ва келажакда нима бо'лиши мумкин? Мана вазиятни тасвирлашга ёрдам берадиган бешта график.

### Минтақалар бо'йича нотекис та'сир

Тарифлар ва қарши тарифлар айрим штатлар ва вилоятларга бошқаларга қараганда ко'проқ та'сир ко'рсатди.

Канадада ба'зи вилоятлар АҚШнинг по'лат, по'латдан ясалган маҳсулотлар, алюминий ва УСМСА деб номланувчи Шимолий Америка савдо келишувига мос келмайдиган автомобиллар ва транспорт воситалари қисмларига нисбатан секторал тарифларига ко'проқ дучор бо'лади. Энг ко'п аҳолига эга бо'лган ва муҳим ишлаб чиқариш секторига эга бо'лган Онтарио вилояти автомобил ва по'лат тарифларидан энг ко'п зарар ко'рди. Онтариодаги бир нечта автомобил қисмлари ва йиг'иш заводлари ишдан бо'шатиш ва ишлаб чиқаришни қисқартириш ҳақида э'лон қилишди, вилоят 2025-йил бошидан бери о'н минглаб ишлаб чиқариш иш о'ринларини ё'қотган деб тахмин қилинмоқда.

По'лат, мис ва алюминий ишлаб чиқарувчиси Квебекдан металл экспорти 2025-йил феврал ва 2026-йиллар оралиг'ида 36% га камайди ва соҳада бандлик 3,6% га камайди, дейилади июл ойида э'лон қилинган ма'лумотларда. Канада Қироллик Банкининг ҳисоб-китобларига ко'ра, Онтарио ва Квебек АҚШ секторал тарифларидан энг ко'п та'сирланган, Нюфаундленд ва Лабрадор, Ню-Брунсвик, Алберта, Саскачеван ва Шаҳзода Эдуард ороли эса энг кам та'сирланган. 22-августдан кучга кирган 20 миллиард долларлик Канада товарларига қо'шимча АҚШ тарифлари барча вилоятларга ма'лум даражада та'сир қилиши кутилмоқда, аммо Британия Колумбияси, Квебек ва Онтарио асосий зарарни ко'ради.

АҚШ иқтисодиёти анча катта, я'ни Канаданинг қарши тарифларининг та'сири камроқ сезилади. Бироқ, ба'зи штатлар Канаданинг жавоб чораларининг та'сирини янада кескинроқ ҳис қилишади. 8-сентабр ҳолатига ко'ра, по'латдан тортиб мебел, косметика ва ҳожатхона қог'озигача бо'лган 28 миллиард Канада доллари қийматидаги АҚШ товарларига тарифлар қо'лланилди.

Канада Статистика ма'лумотларига ко'ра, Огаё штати энг ко'п зарар ко'ради, унинг экспортининг 3,2 миллиард Канада доллари ёки 12% и яқинда Канада томонидан тарифланади, ундан кейин Иллинойс ва Пенсилвания келади. Огаё штати учун по'лат ва кир ювиш машиналарига солиқлар айниқса зарарли бо'лади. Иллинойс штатида, қишлоқ хо'жалиги техникаси гиганти Жоҳн Деере компаниясининг ватани бо'лганида, қишлоқ хо'жалиги ва қурилиш ускуналарига янги тарифлар сезиларли бо'лади. Ссотиабанк иқтисодчиси Дерек Холтнинг та'кидлашича, Канаданинг қарши тарифлари яқинлашиб келаётган оралиқ сайловларда АҚШ кучлар мувозанатига та'сир қилиши мумкин бо'лган айрим о'згарувчан штатларга "жуда атайлаб ё'налтирилган" ко'ринади.

### Канаданинг тариф ставкаси бошқа давлатларга яқинлашмоқда

Бош вазир Карни канадаликларга, юқори даражадаги савдо можаросига қарамай, улар бошқа мамлакатларга нисбатан АҚШнинг энг паст тариф ставкаларига дуч келишларига ишонтирди. Бироқ, бир қатор Канада товарларига жорий қилинган со'нгги 50% тарифлар билан Канадага нисбатан о'ртача самарали АҚШ тариф ставкаси энди Мексиканикидан юқори ва Буюк Британия ва Ветнам каби давлатлар дуч келадиган ставкаларга яқинлашмоқда. О'ртача самарали тариф ставкаси барча импорт бо'йича то'ланган о'ртача тарифни акс эттиради.

Канада Қироллик Банки ма'лумотларига ко'ра, июн ойида Канадага нисбатан о'ртача самарали АҚШ тариф ставкаси 2,9% ни ташкил этди, бу АҚШнинг асосий савдо шериклари орасида энг паст ко'рсаткичдир. Ҳозир у деярли икки бараварга ошди ва 5,7% га етди. Таққослаш учун, АҚШнинг Буюк Британияга нисбатан самарали тарифи 6,2% ни ташкил қилади. Хитой ҳали ҳам энг юқори АҚШ тарифларига дуч келмоқда, о'ртача 20,5% атрофида.

### Савдо нақшларининг о'згариши

Дунёдаги энг йирик иқтисодиётга яқинлиги сабабли, Канада АҚШ савдосига жуда бог'лиқ. Ушбу географик яқинлик, 1990-йиллардан бери амалда бо'лган эркин савдо шартномалари билан биргаликда, икки мамлакат о'ртасида дунёдаги энг чуқур иқтисодий интеграциялашган савдо муносабатларидан бирини ривожлантирди. АҚШ Канада экспортининг 70% дан ортиг'ини сотиб олади ва Мексика ва Хитой билан бир қаторда АҚШнинг асосий савдо шериги ҳисобланади.

Бироқ, тариф бо'йича низо аллақачон Канада бизнесини бошқа бозорларни о'рганишга ундай бошлади. Карни кейинги о'н йилликда Канаданинг АҚШдан ташқари экспортини икки баравар оширишга ва'да берди. Канада банкининг статистикаси шуни ко'рсатадики, 2025-йил январ ойида Трамп Оқ уйга қайтганидан бери Канада фирмалари АҚШдан ташқари бошқа мамлакатларга ко'проқ экспорт қилмоқда.

Ба'зи бизнеслар бошқа жойлардан мижозлар излаш орқали мослашмоқда. Торонтода жойлашган эркаклар кийим-кечак компанияси Оутсласс эгаси Маттео Сгарамелла ББСга Ню-Ёрк о'рнига Париждаги юк ко'ргазмаларига боришни бошлаганини ва бу унга Европада ко'проқ мижозларга эришишга ёрдам берганини ма'лум қилди. "Қабул ажойиб бо'лди", деди у ва ба'зи Европа до'конлари АҚШ билан давом этаётган савдо уруши туфайли Канада маҳсулотларини қо'ллаб-қувватлашга алоҳида иштиёқ билан қарашаётганини қо'шимча қилди. "Биз ҳозирда америкаликларга қарши турган ягона мамлакат сифатида ко'риляпмиз", деди Сгарамелла.

Бироқ, бошқа бизнеслар, айниқса, АҚШ билан чуқур интеграциялашган Онтарио ишлаб чиқариш соҳаларида о'з савдосини диверсификация қилиш учун курашмоқда. Канада Савдо Палатаси томонидан яқинда э'лон қилинган ҳисоботда Онтариодаги учта шундай минтақа - Ошава, Лондон ва Китченер-Самбридге-Ватерлоо - айниқса заиф деб топилди. "Бу шаҳарлар АҚШ бозорига қаттиқ бог'лиқ бо'либ қолмоқда, АҚШдан ташқаридаги экспортнинг о'сиши эса савдо фаолияти ва маҳаллий иқтисодий шароитлардаги кенгроқ заифликни қоплаш учун чекланган ёки етарли эмас", дейилади ҳисоботда.

### Иқтисодий барқарорлик ва инвестициялар

Ба'зи бизнеслар орқада қолаётган бир пайтда, Канадага то'г'ридан-то'г'ри хорижий инвестициялар 2025-йилда 96,8 миллиард Канада долларига етди, бу 2007-йилдан бери Канада иқтисодиётига энг юқори капитал оқимини ко'рсатди. Канада иқтисодиёти ҳам 2026-йилнинг иккинчи чорагида кучли тикланишни бошдан кечирди, экспорт ва ички инвестицияларнинг кескин о'сиши туфайли ЯИМнинг 3,3% о'сиши кузатилди. Ушбу со'нгги рақамлар ҳозирча рецессия хавотирларини юмшатди. Карни янада ко'проқ инвестицияларни жалб қилишга умид қилмоқда. Сентабр ойида унинг ҳукумати Канада инвестиция саммитини о'тказади, унда икки кун давомида Торонтода йирик инвесторлар, бош директорлар ва бизнес етакчилари иштирок этади.

### Иш о'ринларининг ё'қолиши ва исте'мол харажатлари

Чегаранинг иккала томонида ҳам тарифлар иш о'ринлари ва бир марталик даромадларга та'сир ко'рсатди. Канада-Америка Бизнес Кенгаши (САБС) томонидан буюртма қилинган таҳлилга ко'ра, агар АҚШ ва Канада УСМСА муваффақияцизликка учрашига ё'л қо'йса, о'н минглаб иш о'ринлари ё'қолади, асосан тарифлардан бевосита та'сирланган ва АҚШ бозорига жуда бог'лиқ бо'лган ишлаб чиқариш соҳаларида. Канада Банки ма'лумотларига ко'ра, 2025-йил январидан 2026-йил январигача Канадада тахминан 55 000 та ишлаб чиқариш иш о'рни ё'қолган.

Бироқ, барча рақамлар салбий эмас, чунки АҚШ тарифларига сезгир бо'лмаган Канада секторларида бандлик барқарор равишда о'сиб бормоқда. Шунга қарамай, Трамп ма'мурияти томонидан яқинда жорий этилган 50% тарифлар туфайли Канадада иш о'ринларининг ё'қолиши хавфи мавжуд. Калгари шаҳрида истиқомат қилувчи иқтисодчи Тревор Томбе, агар ушбу янги АҚШ тарифлари давом эца, Канада бо'йлаб жами 90 000 та иш о'рни ё'қолиши мумкинлигини тахмин қилмоқда.

Ҳатто иш о'ринлари хавфсиз бо'либ қолганлар учун ҳам тарифлар кундалик буюмлар нархининг ошишига олиб келди. Канаданинг қарши тарифлари анча мақсадли ва Канада исте'молчиларига та'сирини чеклаш учун мо'лжалланган. Бироқ, иқтисодчиларнинг та'кидлашича, энди бизнеслар товарлар ишлаб чиқариш учун ко'проқ пул то'лайдилар, чунки солиқларнинг катта қисми АҚШдан импорт қилинадиган саноат материалларига қо'лланилади.